Plastik w ekosystemach lądowych –   nowe wyzwanie dla roślin

Bernadeta Wieczorek; Luiza Wolska; Anna Ekner-Grzyb; Jagna Chmielowska-Bąk

doi:10.12775/KOSMOS.2026.008

Autor

Bernadeta Wieczorek Zakład Ekofizjologii Roślin, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0009-0006-4042-167X
Luiza Wolska Zakład Genetyki, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Anna Ekner-Grzyb Zakład Biologii Komórki, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0002-3827-941X
Jagna Chmielowska-Bąk Zakład Ekofizjologii Roślin, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0003-0619-2739

DOI:

https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2026.008

Słowa kluczowe

polistyren, polietylen, rośliny uprawne, toksyczność, stres oksydacyjny, fotosynteza

Abstrakt

Plastik jest polimerem o bardzo wszechstronnym zastosowaniu. Jednak, jego wszechobecność i trwałość prowadzi do zanieczyszczenia środowiska, którego konsekwencje nie są jeszcze do końca poznane. Obecne w środowisku cząsteczki plastiku są uważane za czynnik stresowy wykazujący toksyczny wpływ na rośliny. Ekspozycja na działanie plastiku prowadzi do hamowania kiełkowania nasion, obniżenia wzrostu i wydajności fotosyntetycznej, zmian w materiale genetycznym. Ponadto cząsteczki plastiku mogą negatywnie wpływać na strukturę gleby, co przekłada się na zaburzenia w pobieraniu wody i związków mineralnych przez rośliny. Z kolei negatywny wpływ plastiku na mikroorganizmy glebowe może prowadzić do obniżonej odporności roślin na inne czynniki stresowe.

Badania nad oddziaływaniem plastiku na rośliny mają istotne znaczenie dla ludzi. Rośliny są głównym źródłem pokarmu, a ich obniżony wzrost przekłada się na spadek produkcji żywności. Ponadto, pobierany przez rośliny uprawne plastik może trafić do łańcucha pokarmowego ludzi, stanowiąc zagrożenie dla ich zdrowia.

Bibliografia

Agenda, I. (2016, January). The new plastics economy rethinking the future of plastics (Vol. 36). The World Economic Forum

Azeem, I., Adeel, M., Ahmad, M. A., Shakoor, N., Jiangcuo, G. D., Azeem, K., Ishfaq, M., Shakoor, A., Ayaz, M., Xu, M., & Rui, Y., 2021. Uptake and Accumulation of Nano/Microplastics in Plants: A Critical Review. Nanomaterials 11, 2935. https://doi.org/10.3390/nano11112935

Bandmann, V., Müller, J.D., Köhler, T., Homann, U., 2012. Uptake of fluorescent nano beads into BY2-cells involves clathrin-dependent and clathrin-independent endocytosis. FEBS Letters 19;(20), 3626-32. https://doi.org/10.1016/j.febslet.2012.08.008

Charlton-Howard, H.S., Bond, A.L, Rivers-Auty, J., Lavers, J.L., 2023. ‘Plasticosis’: Characterising macro- and microplastic-associated fibrosis in seabird tissues. Journal of Hazardous Materials 450, 131090. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2023.131090

Datashvili, T., Das, D., Sam, S.T., 2016. Natural Polymers: Industry techniques and applications. https://doi.org/10.1007/978-3-319-26414-1

Ekner-Grzyb, A., Duka, A., Grzyb, T., Lopes, I., & Chmielowska-Bąk, J., 2022. Plants oxidative response to nanoplastic. Frontiers in Plant Science, 13, 1027608. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.1027608

Geyer, R., Jambeck, J., Lav, K. L., 2017 Production, use, and fate of all plastics ever made. Sci. Adv.3,e1700782. https://doi.org/10.1126/sciadv.1700782

Giorgetti, L., Spanò, C., Muccifora, S., Bottega, S., Barbieri, F., Bellani, L., Ruffini Castiglione M. 2020. Exploring the interaction between polystyrene nanoplastics and Allium cepa during germination: Internalization in root cells, induction of toxicity and oxidative stress. Plant Physiology and Biochemistry, 149:170-177. https://doi.org/10.1016/j.plaphy.2020.02.014

Hopewell, J., Dvorak, R., Kosior, E., 2009. Plastics recycling: challenges and opportunities. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 364, 2115-2126. https://doi.org/10.1098/rstb.2008.0311

Houssini, K., Li, J., Tan, Q., 2025. Complexities of the global plastics supply chain revealed in a trade-linked material flow analysis. Commun Earth Environ. 6, 257. https://doi.org/10.1038/s43247-025-02169-5

Jadhav, B., Medyńska-Juraszek, A., 2024. Microplastic and Nanoplastic in Crops: Possible Adverse Effects to Crop Production and Contaminant Transfer in the Food Chain. Plants, 13(17), 2526. https://doi.org/10.3390/plants13172526

Kijowska, M., Koziara, N., 2024. Mikroplastik w kosmetykach – wpływ na nasze życie. Analit 14, 83-87.

Li, B., Huang, S., Wang, H., Liu, M., Xue, S., Tang, D., Cheng, W., Fan, T., Yang, X., 2021. Effects of plastic particles on germination and growth of soybean (Glycine max): A pot experiment under field condition. Environmental Pollution, 272, 116418. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2020.116418

Li, L., Luo, Y., Peijnenburg, W.J.G.M. , Li, R., Yang, J., Zhou, Q., 2020. Confocal measurement of microplastics uptake by plants. MethodsX, 7, 100750. https://doi.org/10.1016/j.mex.2019.11.023

Liu, W., Huang, J., Feng, F., Liang, C., Rong, S., Ji, C., Li, D., Wang, S., 2025. Toxic effects of larger sized polyethylene microplastics on cucumber root secretion and oxidative stress. Scientific Reports. https://doi.org/10.1038/s41598-025-25800-z

Machmud, M.N., Fahmi, R., Abdullah, R., Kokarkin, C., 2013. Characteristics of Red Algae Bioplastics/Latex Blends under Tension. International Journal of Science and Engineering, 5(2),81-88. https://doi.org/10.12777/ijse.5.2.81-88

Maity, S., Pramanick, K., 2020. Perspectives and challenges of micro/nanoplastics-induced toxicity with special reference to phytotoxicity. Global Change Biology, 26, 3241–3250. https://doi.org/10.1111/gcb.15074

Mészáros, E., Bodor, A., Kovács, E., Papp, S., Kovács, K., Perei, K., & Feigl, G., 2023. Impacts of plastics on plant development: Recent advances and future research directions. Plants, 12(18), 3282. https://doi.org/10.3390/plants12183282

Monclús, L., Arp, H. P. H., Groh, K. J., Faltynkova, A., Løseth, M. E., Muncke, J., Wang, Z., Wolf, R., Zimmermann, L., Wagner, M., 2025. Mapping the chemical complexity of plastics. Nature, 643(8071), 349–355. https://doi.org/10.1038/s41586-025-09184-8

Okoffo, E.D., OˈBrien, S., Ribeiro, F., Burrows, S.D., Toapanta, T., Rauert, C., OˈBrien, J.W., Tscharke, B.J., Wang, X., Thomas, K.V., 2021. Plastic particles in soil: state of the knowledge on sources, occurrence and distribution, analytical methods and ecological impacts. Environmental Science: Processes and Impacts, 23, 240-274. https://doi.org/10.1039/D0EM00312C

Pilapitiya, N.T., Ratnayake, A.S., 2024. The world of plastic waste: A review. Cleaner Materials, Volume 11, 100220. https://doi.org/10.1016/j.clema.2024.100220

Rafey, A., 2021. A review of plastic waste management in India – challenges and opportunities. International Journal of Environmental Analytical Chemistry. https://doi.org/10.1080/03067319.2021.1917560

Rana, R., Mishra, A., Goswami, R., Ahmad, A., Ahmad, W., 2025. Plastics and the environment: challenges, impacts, and pathways to sustainability. Integrated Environmental Assessment and Management, vjaf193. https://doi.org/10.1093/inteam/vjaf193

Rusu, L., Ardelean, L., Jitariu, A. & Miu, C. Streian, C., 2020. An Insight into the Structural Diversity and Clinical Applicability of Polyurethanes in Biomedicine. Polymers. 12. 1197. https://doi.org/10.3390/polym12051197

Speißer, B., van Kleunen, M., 2023. Plants forage for soil patches free of plastic pollution but cannot bag the profits. Scientific Reports 13, 18506. https://doi.org/10.1038/s41598-023-45662-7

Stanley, J., Culliton, D., Jovani-Sancho, A.-J., Neves, A.C., 2025. The Journey of Plastics: Historical Development, Environmental Challenges, and the Emergence of Bioplastics for Single-Use Products. Eng 6, 17. https://doi.org/10.3390/eng6010017

Thushari, G.G.N., Senevirathna, J.D.M., 2020. Plastic pollution in the marine environment. Heliyon 27;6(8):e04709. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04709

Urbański, M., Yiğit, B., Ekner-Grzyb, A., Chmielowska-Bąk, J., 2024. Physiological and oxidative status of soybean seedlings exposed to short term treatment with polystyrene nanoparticles. Ecotoxicology, 34, 241-247. https://doi.org/10.1007/s10646-024-02833-0

Wang, F., Feng, X., Liu, Y., Adams, C. A., Sun, Y., & Zhang, S. 2022. Micro(nano)plastics and terrestrial plants: Up-to-date knowledge on uptake, translocation, and phytotoxicity. Resources Conservation and Recycling, 185, 106503. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2022.106503

Yu, Z., Xu, X., Guo, L., Jin, R., & Lu, Y. (2024). Uptake and transport of micro/nanoplastics in terrestrial plants: Detection, mechanisms, and influencing factors. The Science of the total environment, 907, 168155. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.168155

Zhang, C., Li, S., Wang, H., Li, X., An, L., Fen, J., 2026. Microplastics enter strawberry fruit tissues directly through the epidermis. Journal of Hazardous Materials, 509, 141994. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2026.141994

Plastik w ekosystemach lądowych – nowe wyzwanie dla roślin

Autor

DOI:

Słowa kluczowe

Abstrakt

Bibliografia

Pobrania

Opublikowane

Numer

Dział

Licencja

Statystyki