Ewolucja odbierania waleni i delfinariów w Polsce w latach 1998-2024
DOI:
https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2025.007Słowa kluczowe
walenie, delfinarium, ssaki morskie, Morze Bałtyckie, ekologia, delfinyAbstrakt
Polska jest krajem, w którym nigdy nie trzymano delfinów w niewoli, mimo licznych pomysłów na stworzenie delfinarium. Artykuł przedstawia ewolucyjny, porównawczy obraz odbioru delfinariów, terapii z udziałem delfinów oraz wielorybów w niewoli wśród polskiego społeczeństwa od lat 90. do dzisiaj. Podejmuje się również próbę oceny podstawowej wiedzy Polaków na temat waleni, wykorzystując edukacyjną wystawę Galeria Wielorybów, która jest pierwszym i największym tego typu projektem w jakimkolwiek ogrodzie zoologicznym w Polsce. Ta inicjatywa była szczególnie oryginalna i została opracowana przez niewielkie polskie stowarzyszenie edukacyjne o nazwie Castellum Nostrum.
Bibliografia
Aguayo, L.A., 1978. Smaller cetaceans in the Baltic Sea. Reports of the International Whaling Commission 28, 131–146.
Amundin, M., Carlström, J., Teilmann, J., et al., 2022. Distribution, abundance, and population structure of harbour porpoises in the Baltic region: recent survey results. Marine Mammal Science 38, 128–146.
Bartolik, E., 2023. Występowanie i cechy historii życia delfinów rzecznych Azji. Katedra Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.
Borowski, T., Hryniewicz, T., 2004. Spadek zasolenia Morza Bałtyckiego jako naturalne zjawisko. Rocznik Ochrona Środowiska 6, 223–232.
Braulik, G.T., Kaschner, K., Butterworth, D.S., Bjørge, A., Hammond, P.S., Reeves, R.R., Secchi, E.R., Taylor, B.L., 2015. Phocoena phocoena. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T17027A50369903. https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T17027A50369903.en
Braulik, G., et al., 2023. Red‐list status and extinction risk of the world's whales, dolphins, and porpoises. Conservation Biology 37(5): e14090. https://doi.org/10.1111/cobi.14090
Braulik, G.T., Taylor, B.L., Kaschner, K., 2023. Global assessment of Phocoena phocoena. IUCN Red List of Threatened Species 2023: e.T17027A211875664. https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T17027A211875664.en
Carandell, B., 2022. Mediterranean dolphins from Miami: Knowledge and practices in Barcelona Zoo's Aquarama (1962–1970). Centaurus 64(3), 751–772.
Carlén, I., et al., 2018. Basin-scale distribution of harbour porpoises in the Baltic Sea provides basis for effective conservation actions. Biological Conservation 226, 42–53.
Carlström, J., Amundin, M., Sveegaard, S., et al., 2023. Phocoena phocoena (Baltic Sea subpopulation). IUCN Red List of Threatened Species 2023: e.T17027A156932818. https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T17027A156932818.en
Carlen, I., 2018. Conservation strategies for Baltic harbour porpoises. Conservation Biology 32(3), 612–620. https://doi.org/10.1111/cobi.13046
Daoquan, Ch., et al. 2006. Reproductive seasonality and maturity of male Neophocaena phocaenoides asiaeorientalis in captivity: a case study based on the hormone evidence. Marine and Freshwater Behaviour and Physiology 39.2: 163–173.
Defran, H., Pryor, K., 1980. The behavior and training of cetaceans in captivity, w: Herman, L.M. (Ed.), Cetacean Behavior: Mechanisms and Functions, Wiley, 319–362.
Dima, D., Carmen, C.G., 2004. Dolphins in captivity: realities and perspectives. Analele Ştiinţifice ale Universităţii „Al. I. Cuza” Iaşi, Biologie Animală 100, 413–418.
Głoskowska-Sołdatow, M., 2010. Wybrane aspekty motywowania uczniów do nauki. Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie.
Hakanson, L., 1991. Charakterystyka fizycznogeograficzna zlewiska Morza Bałtyckiego. Środowisko Morza Bałtyckiego 1, 1–37.
HELCOM, 2013. Red List of Baltic Sea species in danger of becoming extinct. Baltic Sea Environmental Proceedings No. 140.
Hammond, P.S., et al., 1995. The distribution and abundance of harbour porpoises and other small cetaceans in the North Sea and adjacent waters. ICES.
Jozefowicz, A., Ratajszczak, R., 1996. The New Nocturnal Pavilion at Poznań Zoo. International Zoo News, 94–99.
Januszek, M., 2023. Występowanie i cechy historii życia delfinów rzecznych Ameryki. Katedra Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.
Joseph, B., Antrim, J., Kleiman, D., Thompson, K., 2010. Special considerations for the maintenance of marine mammals in captivity, w: Kleiman, D.G., Thompson, K.V., Kirk Baer, C. (Red.), Wild Mammals in Captivity: Principles and Techniques for Zoo Management. University of Chicago Press, 181–216.
Koschinski, S., 2001. Current knowledge on harbour porpoises (Phocoena phocoena) in the Baltic Sea. Ophelia 55(3), 167–197.
Koschinski, S., 2011. Noise pollution and habitat degradation in the Baltic Sea: threats to harbour porpoises. Marine Biodiversity 41(1), 23–30. https://doi.org/10.1007/s12526-010-0053-3
Kritzler, H. 1952. Observations on the pilot whale in captivity. Journal of Mammalogy 33.3: 321–334.
Lipton, D., Sachs, J.D., Summers, L.H., Fischer, S., 1990. Creating a market economy in Eastern Europe: The case of Poland. Brookings Papers on Economic Activity 1990(1), 75–147.
Lott, R., Williamson, C., 2017. Cetaceans in captivity, w: Butterworth, A. (Red.), Marine Mammal Welfare: Human Induced Change in the Marine Environment and Its Impacts on Marine Mammal Welfare. Springer, 161–181.
Meier, H.E.M., Dieterich, C., Gröger, M., Dutheil, C., Börgel, F., Safonova, K., Christensen, O.B., i in., 2022. Oceanographic regional climate projections for the Baltic Sea until 2100. Earth System Dynamics 13, 159–199. https://doi.org/10.5194/esd-13-159-2022
Migała, S., 2014. Wilczka Ustawa a obecne regulacje dotyczące wolności gospodarczej – analiza prawno-historyczno-porównawcza. Societas et Ius (3).
Mignucci-Giannoni, A., 1998. Marine mammal captivity in the northeastern Caribbean, with notes on the rehabilitation of stranded whales, dolphins, and manatees. Caribbean Journal of Science 34(3–4), 191–203.
Pieronek, B., 1970. Fauna Bałtyku na tle jego historii. rep.up.krakow.pl, 126–127.
Przyłucki, P., 1998. Możliwości hodowli delfina butlonosego (Tursiops truncatus) w Polsce. Katedra Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.
Ressurreição, A., Gibbons, J., Kaiser, M., Ponce Dentinho, T., Zarzycki, T., Bentley, C., Austen, M., Burdon, D., Atkins, J., Santos, R.S., Edwards-Jones, G., 2012. Different cultures, different values: The role of cultural variation in public’s WTP for marine species conservation. Biological Conservation 145, 148–159.
Rolbiecki, L., Izdebska, J., Pawliczka, I., 2019. Digenetic trematode Ogmogaster antarcticus (Notocotylidae) in a fin whale Balaenoptera physalus (Balaenopteridae) stranded in the Baltic Sea. Diseases of Aquatic Organisms 132(2), 143–149.
Rolbiecki, L., et al., 2021. Anisakid nematodes in dolphins (Cetacea: Delphinidae) from the Baltic Sea area. Diseases of Aquatic Organisms 143, 341–345.
Sharpe, M., Berggren, P., 2023. Status and distribution of harbour porpoises in the North Sea and adjacent waters. Frontiers in Marine Science 10, 1289808. https://doi.org/10.3389/fmars.2023.1289808
Siebert, U., et al., 2020. Health assessment of harbour porpoises (Phocoena phocoena) from Baltic area of Denmark, Germany, Poland and Latvia. Environment International 143, 105904. https://doi.org/10.1016/j.envint.2020.105904
Svarachorn, T., et al., 2016. Sound Characteristics and Primary Descriptions of Vocalizations Associated with Behaviours of Captive Irrawaddy Dolphins (Orcaella brevirostris). Aquatic Mammals 42(4), 420–430.
Wells, R.S., Michael, M.S., 2009. Common bottlenose dolphin: Tursiops truncatus, w: Perrin, W.F., Würsig, B., Thewissen, J.G.M. (Red.), Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press, 249–255.
Yoshida, Y., et al., 2014. Sound variation and function in captive Commerson's dolphins (Cephalorhynchus commersonii). Behavioural Processes 108, 11–19.
Zarzycki, T., 2012. Oszacowanie ekologicznej i społeczno-ekonomicznej wartości bioróżnorodności Zatoki Gdańskiej. Praca doktorska, Uniwersytet Gdański.
Zubkowicz, R., 2017. Comparison of Organizational Activity and Economic Efficiency of the Municipal Zoological Gardens in Poland. Przedsiębiorczość i Zarządzanie 18(2.2), 241–253.
Online sources
Antoniewcz, G., 2020. https://dziennikbaltycki.pl/delfiny-i-wieloryby-w-baltyku-wieloryby-sa-najdluzej-zyjacymi-ssakami-najstarszy-dotychczas-upolowany-i-przebadany-wal/ar/c15-15265614 (dostęp 13 grudnia 2023).
Botev, R., 2016. http://www.e-mszczonow.info.pl/gazeta/2016/III/znowu_delfinarium.html (dostęp 13 grudnia 2023).
Brzózka, P., 2023. https://www.medme.pl/artykuly/delfinoterapia-na-czym-polega-cena-w-polsce-i-na-swiecie,87176.html (dostęp 11 grudnia 2023).
Howard, C., 2019. https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/apr/30/beluga-whale-military-marine-mammal (dostęp 30 grudnia 2019).
Mountain, M., 2017. https://whalesanctuaryproject.org/beluga-business-began/ (dostęp 20 grudnia 2023).
Renewick, T., 1997. https://www.usni.org/magazines/proceedings/1997/august/marine-mammals-are-force-multiplier (dostęp 13 grudnia 2023).
Sharpe, M., 2023. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2023.1289808/full (dostęp 20 czerwca 2025).
Stewart, N., 2019. https://www.worldanimalprotection.org/blogs/seven-biggest-lies-captive-dolphin-industry-tells (dostęp 13 grudnia 2023).
Średziński, P., https://morswin.ug.edu.pl/humbak-w-baltyku/ (dostęp 10 stycznia 2023).
Weltrowski, P., 2023. https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Wieloryby-delfiny-i-morswiny-Kto-mieszka-w-Baltyku-a-kto-tylko-tu-zaglada-n180169.html (dostęp 12 grudnia 2023).
WWF Błękitny Patrol, https://www.ekologia.pl/ciekawostki/pierwszy-wal-butelkonosy-na-polskim-wybrzezu,18874.html (dostęp 12 grudnia 2023).
Zootier Lexikon, 2013. https://www.zootier-lexikon.org/images/111-Ceta-Pinni/Faktenblatt_zur_Delfinhaltung_2013.pdf (dostęp 2 stycznia 2024).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 KOSMOS
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 48
Liczba cytowań: 0