Nauka dla zwykłych ludzi, zwykli ludzie dla nauki: O aplikacjach do rozpoznawania roślin i o nauce obywatelskiej

Katarzyna Niedźwiecka

doi:10.12775/KOSMOS.2025.022

Autor

Katarzyna Niedźwiecka Instytut Genetyki i Biotechnologii, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski https://orcid.org/0000-0002-9482-3918

DOI:

https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2025.022

Słowa kluczowe

nauka obywatelska, aplikacje do rozpoznawania gatunków roślin

Abstrakt

Aplikacje do rozpoznawania gatunków to potężne narzędzia, które wzbogacają wiedzę o bioróżnorodności, gromadząc ogromne ilości danych o występowaniu gatunków w danym miejscu i czasie. Obserwacje dokonywane za ich pośrednictwem mogą być wykorzystywane m.in. do monitorowania rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych, oceny stanu gatunków rzadkich, dostarczania informacji o okresach wegetacyjnych, a także są formą edukowania społeczeństwa. Użytkownik aplikacji nie tylko poszerza swoją wiedzę, ale także przyczynia się do rozwoju badań i może nawiązać kontakt z innymi miłośnikami przyrody. Do danych zbieranych za pośrednictwem aplikacji należy jednak podchodzić z ostrożnością, dokładnie je weryfikować i uwzględniać błędy systematyczne wynikające z zachowania użytkowników. W dalszej części artykułu przedstawiam przegląd najwydajniejszych aplikacji do rozpoznawania roślin z perspektywy użytkownika.

Bibliografia

Abgrall, C., Forey, E., Mignot, L., Chauvat, M., 2018. Invasion by Fallopia japonica alters soil food webs through secondary metabolites, Soil Biology and Biochemistry 127, 100–109. https://doi.org/10.1016/j.soilbio.2018.09.016

Bailey 2024. https://www.inaturalist.org/observations/205757136 (dostęp 13 sierpnia 2025).

Bartz, R., Kowarik, I., 2019. Assessing the environmental impacts of invasive alien plants: a review of assessment approaches, NeoBiota (2019). https://doi.org/10.3897/neobiota.43.30122

Bila Dubaić, J., Lanner, J., Rohrbach, C., Meimberg, H., Wyatt, F. I in., 2022. Towards a real-time tracking of an expanding alien bee species in Southeast Europe through citizen science and floral host monitoring. Environmental Research Communications 4, Number. https://doi.org/10.1088/2515-7620/ac8398

Bobo-x 2023. https://www.inaturalist.org/journal/blue_celery/21213-european-broomrapes-how-to-ask-for-an-identification (dostęp 30 lipca 2025)

Carlen, E.J., Estien, C.O., Caspi, T., Perkins, D., Goldstein, B.R. i in., 2024. A framework for contextualizing social-ecological biases in contributory science, People and nature, 6(2):377–390, 26 November 2023. https://doi.org/10.1002/pan3.1

Chandler, M. See, L., Copas, K., Bonde, A.M.Z., López, B.C. i in., 2017. Contribution of citizen science towards international biodiversity monitoring. Biological Conservation 213, 280–294. http://dx.doi.org/10.1016/j.biocon.2016.09.004

CRFOP 1998. https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewpomnikprzyrody.jsf (dostęp 14 października 2025).

Chozas S., Nunes A., Serrano H.C., Ascensão F., Tapia S. i in., 2023. Rescuing Botany: using citizen-science and mobile apps in the classroom and beyond. NPJ Biodiversity 2023 Mar 1;2(1):6. https://doi.org/10.1038/s44185-023-00011-9

Duft Incognita, 2024. https://floraincognita.de/duft-incognita/ (dostęp 24 października 2024)

Eckert I., Bruneau A., Metsger D.A., Joly S., Dickinson T.A., Pollock L.J., 2024. Herbarium collections remain essential in the age of community science. Nature Communication. 2024 Aug 31;15(1). http://doi.org/10.1038/s41467-024-51899-1

Flora Incognita 2025. http://floraincognita.com (dostęp 6 sierpnia 2025).

Fujiwara, H., Yamaguchi, H., Nakata, K., Katsuhara, K.R., 2025. Urbanised landscape and microhabitat differences can influence flowering phenology and synchrony in an annual herb. Journal od Applied Ecology 2025;00:1–13. https://doi.org/10.1111/1365-2664.70159

GBIF Citizen Science, 2025. www.gbif.org/citizen-science (dostęp 6 sierpnia 2025).

GBIF Funders, 2025. https://www.gbif.org/funders (dostęp 6 sierpnia 2025).

Geurts, E.M., Reynolds, J.D., Starzomski, B.M., 2022. Turning observations into biodiversity data: Broadscale spatial biases in community science. Ecosphere, 08 June 2023. https://doi.org/10.1002/ecs2.4582

Gisondi S., Giardullo P., Lenzi A., Di Buccio E., Roversi P.F., Campanaro A., 2025. Engaging me softly: Comparing social drivers for continuative citizens’ participation in a long-term citizen science initiative on protected species monitoring. PLOS One 20(6): e0324701. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0324701

González-Moreno, P., Anđelković, A.A., Adriaens, T., Botella, C., Demetriou, J. i in., 2025. Citizen science platforms can effectively support early detection of invasive alien species according to species traits. People and Nature 7, 278–294. https://doi.org/10.1002/pan3.107677

Hart, A. G., Bosley, H., Hooper, C., Perry, J., Sellors-Moore, J. i in., 2023. Assessing the accuracy of free automated plant identification applications. People and Nature 5, 929–937. https://doi.org/10.1002/pan3.10460

Invasive Pflanzen in der EU 2025. https://floraincognita.de/invasive-pflanzen-in-der-eu-teil-6-einjaehrige-pflanzen/ (dostęp 14 października 2025).

Jardineriaon 2025. en.jardineriaon.com/how-many-species-of-plants-are-there-in-the-world.html (dostęp 22 lipca 2025).

Katal N., Rzanny M., Mäder P., Römermann C., Wittich H.C. i in., 2023. Bridging the gap: how to adopt opportunistic plant observations for phenology monitoring. Frontiers in Plant Science 14:1150956. https://doi.org/10.3389/fpls.2023.1150956

Katal, N., Rzanny, M., Mäder, P. Boho, D., Wittich, H. C. i in., 2025. Expanding phenological insights: automated phenostage annotation with community science plant images. International Journal of Biometeorology. https://doi.org/10.1007/s00484-025-02972-x

Klinger, Y. P., Eckstein, R. L., Kleinebecker, T., 2023. Iphenology: Using open-access citizen science photos to track phenology at continental scale. Methods in Ecology and Evolution, 14, 1424–1431. https://doi.org/10.1111/2041-210X.14114

Knape, J., Coulson, S. J., van der Wal, R., Arlt, D., 2022. Temporal trends in opportunistic

citizen science reports across multiple taxa. Ambio 51, 183–198. https://doi.org/10.1007/s13280-021-01550-w

Kroolik 2021: https://www.inaturalist.org/people/kroolik (dostęp 24 października 2025)

Kumar Rai, P., Singh, J.S., 2020. Invasive alien plant species: Their impact on environment, ecosystem services and human health. Ecological Indicators. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2019.106020.

Li, D., Barve, N., Brenskelle, L., Earl, K., Barve, V. i in., 2021. Climate, urbanization, and species traits interactively drive flowering duration. Global Change Biology 27, 892–903. https://doi.org/10.1111/gcb.15461

Lista Inwazyjnych Gatunków Obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów, 2022. https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/lista-inwazyjnych-gatunkow-obcych-stwarzajacych-zagrozenie-dla-unii-i-21766854 (dostęp 11 października 2025)

Łowca Obcych 2025. lowcaobcych.pl/zgloszenieigo/ (dostęp 6 sierpnia 2025)

Maćkiewicz, J., Borys, O., 2023. First record of invasive slug Krynickillus melanocephalus Kaleniczenko, 1851 (Gastropoda: Eupulmonata: Agriolimacidae) in Poland. Folia Malacologica, 31(4), 229–235. https://doi.org/10.12657/folmal.031.024

Manley D.L., Lichter Marck I.H., Peralta K., Castro Castro A., Wogan K.A. i in., 2025. Ovicula biradiata, a new genus of Compositae from Big Bend National Park in Trans-Pecos Texas. PhytoKeys. Feb 18;252, 141–162. https://doi.org/10.3897/phytokeys.252.137624

McMullin, R.T., Allen, J.L., 2022. An assessment of data accuracy and best practice recommendations for observations of lichens and other taxonomically difficult taxa on iNaturalist. Botany. https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjb-2021-0160

Menzel A., Yuan Y., Matiu M., Sparks T., Scheifinger H. i in., 2020. Climate change fingerprints in recent European plant phenology. Global Change Biology Apr;26(4), 2599–2612. https://doi.org/10.1111/gcb.15000

Mesaglio T., Sauquet H., Cornwell W.K., 2025. Citizen science records are fuelling exciting discoveries of new plant species. American Journal of Botany 2025 Jun;112(6):e70048. https://doi.org/10.1002/ajb2.70048

Mira, A.F., Hortal, J., Portela, A.P., Albertos, B., Estébanez, B. i in., 2024. eBryoSoil: a citizen science application to monitor changes in soil ecosystems. Scientific Reports 2024 Oct 19;14(1), 24577 https://doi.org/10.1038/s41598-024-74464-8

Mora, K., Rzanny, M., Wäldchen, J., Feilhauer, H., Kattenborn, T. i in., 2024. Macrophenological dynamics from citizen science plant occurrence data. Methods in Ecology and Evolution, 15, 1422–1437. https://doi.org/10.1111/2041-210X.14365

Mormul, R.P., Vieira, D.S., Bailly, D., Fidanza, K., da Silva, V.F.B. i in., 2022. Invasive alien species records are exponentially rising across the Earth. Biological Invasions 24, 3249–3261 (2022). https://doi.org/10.1007/s10530-022-02843-1

OTOP 2025. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Kodeks Osób Obserwujących Ptaki, 2025. https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2025/04/Kodeks-Osob-Obserwujacych-Ptaki.pdf (dostęp 8 października 2025).

Paź-Dyderska, S., Mytych, J., 2025. https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/wybierasz-sie-na-spacer-przy-okazji-pomoz-w-badaniach-skutkow-zmiany-klimatu (dostęp 13 października 2025).

Palmer, J.R.B., Oltra, A., Collantes, F., Delgado, J.A., Lucientes, J. i in., 2017. Citizen science provides a reliable and scalable tool to track disease-carrying mosquitoes. Nature Communications 8, 916. https://doi.org/10.1038/s41467-017-00914-9

Perez-Udell, R.A., A.T. Udell, S.-M. Chang, 2023. An automated pipeline for supervised classification of petal color from citizen science photographs. Applications in Plant Sciences 11(1), e11505. https://doi.org/10.1002/aps3.11505

Pl@ntNet: En savoir + 2024. https://plantnet.org/apropos/ (dostęp 13 października 2025).

Pl@ntNet observations, 2020. https://www.gbif.org/fr/dataset/7a3679ef-5582-4aaa-81f0-8c2545cafc81#description (dostęp 13 października 2020).

Pl@ntNet: the project, 2017.

https://docs.google.com/document/d/15BtA1L5csp3paGvkBnaC2l4UU4kbkUEjfaHAVyZwmus/edit (dostęp: 13 października 2025).

PNGS 2024, Góry Stołowe – kraina zrodzona z morza. https://www.pngs.com.pl/pl/pngs/wolont.html (dostęp 18 lipca 2025).

Probert A.F., Wegmann D., Volery L., Adriaens T., Bakiu R., i in., 2022. Identifying, reducing, and communicating uncertainty in community science: a focus on alien species. Biological Invasions. 2022;24(11), 3395–3421. https://doi.org/10.1007/s10530-022-02858-8

Puchałka, R., Klisz, M., Koniakin, S., Czortek, P., Dylewski, Ł. i in., 2022. Citizen science helps predictions of climate change impact on flowering phenology: A study on Anemone nemorosa, Agricultural and Forest Meteorology, Volume 325. https://doi.org/10.1016/j.agrformet.2022.109133.

Rdestowiec – pospolita roślina inwazyjna, 2025. https://www.inaturalist.org/projects/rdestowiec-pospolita-roslina-inwazyjna (dostęp 11 października 2025).

Receveur A., Poulet L., Dalmas B., Gonçalves B., Vernay A., 2022. Citizen science: How to extend reciprocal benefits from the project community to the broader socio-ecological system. Quantitative Plant Biology 2022 Oct 3;3:e20. https://doi.org/10.1017/qpb.2022.16

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 marca 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów (Dz.U. 2022 poz. 733), https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/lista-inwazyjnych-gatunkow-obcych-stwarzajacych-zagrozenie-dla-unii-i-21766854 (dostęp 6 października 2025).

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409), https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/ochrona-gatunkowa-roslin-18132148 (dostęp 6 października 2025).

Rzanny, M., Bebber, A., Wittich, H.C., Fritz, A., Boho, D. i in., 2024). More than rapid identification—Free plant identification apps can also be highly accurate. People and Nature, 6, 2178–2181. https://doi.org/10.1002/pan3.10460

Rzanny, M., Mäder, P., Wittich, H.C., Boho, D., Wäldchen, J., 2024b. Opportunistic plant observations reveal spatial and temporal gradients in phenology. NPJ Biodiversity 3, 5. https://doi.org/10.1038/s44185-024-00037-7

Santore 2024. https://www.inaturalist.org/observations/212032714 (dostęp 13 sierpnia 2025)

Schiller, C., Schmidtlein, S., Boonman, C., Moreno-Martínez, A., Kattenborn, T., 2021. Deep learning and citizen science enable automated plant trait predictions from photographs. Scientific Reports 11, 16395. https://doi.org/10.1038/s41598-021-95616-0

Soroye, P., Edwards, B.P.M., Buxton, R.T., Ethier, J.P., Frempong‐Manso, A. i in., 2022. The risks and rewards of community science for threatened species monitoring. Conservation Science and Practice. Aug 8;4(9). https://doi.org/10.1111/csp2.12788

Tokarska-Guzik, B., Dajdok, Z., Zając, M, Zając, A., Urbisz, A., i in. 2012. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych, wyd. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. https://www.gov.pl/attachment/2d244c7c-8dc6-4235-8b91-52ee0c0fe9ba (dostęp 20 lipca 2025).

Unidentifiable Plant Damage, 2020. https://www.inaturalist.org/projects/unidentifiable-plant-damage (dostęp 11 października 2025).

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (Dz.U. 2021 poz. 1718), https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/gatunki-obce-19146678 (dostęp 6 października 2025).

Wang, L., Meng, L., Richardson, A. D., Hölker, F., Li, H., Mao, J., Longcore, T., Xia, J., She, D. i in., 2025. Artificial light at night outweighs temperature in lengthening urban growing seasons, Nature Cities, June. https://doi.org/10.1038/s44284-025-00258-2

Wäldchen 2025. Korespondencja z Janą Wäldchen przez adres support@floraincognita.com.

Webinar 2024. How Your iNaturalist Data Makes a Difference for Biodiversity. www.youtube.com/watch?v=LGgOeRJIYCs (dostęp 30 lipca 2025).

Wilga, M. S. 1993. Stanowisko podgrzybka pasożytniczego Xerocomus parasiticus w Lasach Oliwskich, Chrońmy Przyr. Ojcz. 49, 4: 90–94.

Wohlfahrt, G., Tomelleri, E., Hammerle, A., 2019. The urban imprint on plant phenology. Nature Ecology and Evolution 3, 1668–1674. https://doi.org/10.1038/s41559-019-1017-9

Wojciechowska, 2025. Korespondencja z użytkowniczką kroolik za pośrednictwem strony inaturalist.org.

Worldplants, 2025. www.worldplants.de/world-plants-complete-list/total-species-count (dostęp 22 lipca 2025).

Nauka dla zwykłych ludzi, zwykli ludzie dla nauki

O aplikacjach do rozpoznawania roślin i o nauce obywatelskiej

Autor

DOI:

Słowa kluczowe

Abstrakt

Bibliografia

Pobrania

Opublikowane

Numer

Dział

Licencja

Statystyki