Korpsbekleidungsamt: geneza. Przyczynek do studium architektoniczno-urbanistycznego zespołu Urzędu Umundurowania przy ul. Wałowej w Gdańsku
DOI:
https://doi.org/10.12775/GNH.2025.07Słowa kluczowe
Korpsbekleidungsamt, Urząd Umundurowania, północny front śródmieścia Gdańska, architektura wojskowaAbstrakt
Wraz z defortyfikacją śródmieścia Gdańska w końcu XIX w. miasto pozyskało nowe tereny pod zabudowę. Zniwelowany pas terenu stanowił niezwykle cenny obszar, toteż ulokowano na nim siedziby wielu instytucji, w tym wojskowych. Jedną z tego typu inwestycji była budowa Urzędu Umundurowania (Korpsbekleidungsamt) XVII Korpusu Armijnego, zlokalizowanego przy obecnej ul. Wałowej. Choć jego historia jest stosunkowo dobrze rozpoznana, szczególnie jeżeli chodzi o okres międzywojenny i działające w nim instytucje po jego demilitaryzacji, zespół ten nie doczekał się opracowania pod względem architektoniczno-urbanistycznym. Niniejszy przyczynek ma na celu nakreślenie historii jego przekształceń w początkowym okresie istnienia – od powstania pierwszych budynków w ostatniej dekadzie XIX w. do zakończenia I wojny światowej. Stanowi on wstęp do dalszego opisu architektury i rozplanowania zespołu wraz ze zmianami, jakie nastąpiły w latach późniejszych.
Bibliografia
Źródła kartograficzne:
Kaiserliche Werft, 1:1000, Berlin 1915 (Archiwum Państwowe w Gdańsku, 300, MP/988).
Bebauungsplan der Stadt Danzig 1893. Aufgestellt nach den Vorschlägen des Stadtbauraths Stübben in Köln, Danzig 1893 (PAN Biblioteka Gdańska, C I 50.13).
Block [M.], Plan der Stadt Danzig. Angefertigt im Jahre 1908, Danzig 1908.
Brockhaus’ Konversations-Lexikon. Neue Revidierte Jubiläumsausgabe, Aufl. 14, Bd. 4: Céspedes–Deutsches Theater, Leipzig – Berlin – Wien 1901, między s. 735 i 736.
Brockhaus’ Konversations-Lexikon. Neue Revidierte Jubiläumsausgabe, Aufl. 14, Bd. 4: Céspedes–Deutsches Theater, Leipzig 1908, między s. 736 i 737.
Danzig. Maßstab 1:25000 der natürlichen Länge, Danzig 1910.
Danzig. Maßstab 1:25000 der natürlichen Länge, Danzig 1918.
Danzig und seine Bauten, hrsg. vom Westpreußischen Architekten- und Ingenieur Verein zu Danzig, Berlin 1908, s. 390, Abb. 386: Lageplan der Kaiserlichen Werft im Jahre 1907.
Deutsche Landwirtschafts-Gesellschaft. Führer durch die 18. Wanderausstellung und 19. Wanderversammlung zu Danzig vom 9. bis 14. Juni 1904, Berlin 1904.
Meyers Konversations-Lexikon. Ein Nachschlagewerk des allgemeinen Wissens, Aufl. 5, Bd. 4: Chemillé–Dingelstedt, Leipzig – Wien 1897, między s. 586 i 587.
Plan von Danzig 1886. Nach den neuesten Aufnahmen des Stadt-Geometers Block, Danzig 1886 (PAN Biblioteka Gdańska, C I 39.5).
Plan von Danzig. Maßstab 1:5000, Danzig 1899 (PAN Biblioteka Gdańska, C I 43.6).
Theodor Bertling’s kleiner Plan von Danzig mit Führer durch die Sehenswürdigkeiten der Stadt, Danzig 1897 (Biblioteka Elbląska, KR IV.9 Gdańsk 1).
Zeidler G., Neubau des Bekleidungsamtes des Gardecorps, Berlin (Architekturmuseum der Technischen Universität Berlin, Inv. Nr. 30047, 30057, 30063, 30065), https://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de/index.php?p=51&O=127618 [dostęp: 14 kwietnia 2025].
Pozostałe źródła:
Aus Danzig’s Vergangenheit. Partie am Jakobstor. Karta pocztowa z lat 1892–1896.
Corps-Bekleidungsamt – Stadtbibliothek – St. Bartholomäikirche. Karta pocztowa z ok. 1900 r.
Danzig. Bekleidungsamt. Karta pocztowa z lat ok. 1900–1907.
Decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr RD.5140.111.2019.PŚ z 26 sierpnia 2020 r. w sprawie wpisania części historycznego zespołu budowlanego Urzędu Umundurowania XVII Korpusu Armijnego do rejestru zabytków pod nr. A-1979, https:// download.cloudgdansk.pl/gdansk-pl/d/202103166520/decyzja-pomorskiego-wojewodzkiego-konserwatora-zabytkow-z-dnia-26-08-202r-skan.pdf [dostęp: 14 kwietnia 2025].
Opracowania:
Daniluk J., W cieniu ,,Bastionu Wałowa”. Historia budynków z ul. Wałowej, https://www.trojmiasto.pl/historia/W-cieniu-Bastionu-Walowa-Historia-budynkow-z-ul-Walowej-n98030. html [dostęp: 14 kwietnia 2025].
Dublanski H., Rohlfing W., Militärische Bauten, [w:] Danzig und seine Bauten, hrsg. vom West-preußischen Architekten- und Ingenieur Verein zu Danzig, Berlin 1908, s. 115–130.
Januszajtis A., Tego na pewno nie wiecie. Czym był Urząd Umundurowania?, https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,20141495,tego-na-pewno-nie-wiecie-czym-byl-urzad-umun-durowania.html [dostęp: 14 kwietnia 2025].
Lipiński J., Lorens P., Młode Miasto Gdańsk. Laboratorium miejskich procesów rozwojowych, Warszawa 2016.
Omilanowska M., Defortyfikacja Gdańska na tle przekształceń miast niemieckich w XIX wieku, ,,Biuletyn Historii Sztuki”, R. 72, 2010, nr 3, s. 293–334.
Rehberg H., Stadterweiterung und neue Bahnanlage auf der Westfront Danzig’s, „Deutsche Bauzeitung”, Jg. 25, 1891, nr 102/103, s. 617–619.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 18
Liczba cytowań: 0
