Arcydzieła z ciasta. Toruńskie pierniki w zbiorach muzealnych w Polsce i na świecie

Anna Kornelia Jędrzejewska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/32666

Abstrakt


Artykuł prezentuje zagadnienie kolekcjonowania toruńskich historycznych pierników figuralnych w muzeach w Polsce i na świecie. Toruńskie pierniki, uznawane za jeden z symboli polskiego dziedzictwa kulinarnego, nabywano do zbiorów i udostępniano na ekspozycjach stałych i czasowych. Najstarsze tego typu obiektu mają blisko sto lat. Niektóre z nich zostały wyciśnięte z drewnianych form piernikarskich, które zaginęły w czasie II wojny światowej. Pierniki z nich odbite są zatem materialnym śladem tego jak wyglądały wspomniane klocki oraz jaki skład miało ciasto użyte do ich produkcji. Twarde trudno jadalne figuralne wypieki pełniły ważną rolę w komunikacji społecznej. Poprzez nadany kształt niosły określone treści i dzięki temu pełniły funkcje m.in. podarunku, ozdoby, gościńca. Zarówno formy jak i pierniki przechowywane w muzeach są świadectwem trwałości, żywotności oraz ciągłości tradycji rzemiosła i przemysłu piernikarskiego w Toruniu, sięgającej co najmniej XIV wieku.  Tym samym toruńskie pierniki są ważnym elementem dziedzictwa kulturowego nie tylko w wymiarze lokalnym, ale i światowym. Ponadto tekst przybliża problematykę opieki nad muzealiami o charakterze spożywczym.

Słowa kluczowe


piernik; kolekcja; piernikarstwo; dziedzictwo kulinarne; forma piernikarska; lokalna społeczność; piperatologia; Toruń; produkty spożywcze w muzeum

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ambrożewicz Teresa

: Pieczywo odpustowe (ozdobne pieczywo ludowe — cz. 2), „Polska Sztuka Ludowa”,

t. 32, nr 2., s.81-90.

Berendt Elżbieta

: Formy piernikarskie, [w:] Sztuka drewna. Meblarstwo i snycerstwo ludowe na

Dolnym Śląsku, red. E. Berendt, Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu.

Biškupić Bašić Iris

: Licitarska umiejeća.Medičarstvoi svječarstwo- obrt višestoljetne tradicije. Gingerbread

skills. Gingerbread and candle making — craft of the age-old traditions,

Zagreb: Etnographic Museum Zagreb.

Bobecka Paulina

: Pierniki toruńskie w historii i podaniach lokalnych, „Rocznik Toruński”, t. 39.

Chwalewik Edward

: Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek

przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie w porządku alfabetycznym według miejscowości

ułożone, T. 2, s. 256 Warszawa, K raków: Wydawnictwo J. Mortkowicza,

Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie https://polona.pl/item/zbiory-polskiekartoteka-

uzupelnien-cz-2,NTk3NjExNA/2/#info:metadata.

Dąbrowski Stanisław

: Dawne pierniki toruńskie, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, r. 33.

Dąbrowski Stanisław

: Historja różnych zwyczajów, odczytana z toruńskich form piernikowych, „Słowo

Pomorskie”, r. 11, nr 297 — Dodatek Świąteczny.

Dąbrowski Stanisław

: Piernik toruński. Artystyczny żywot staropolskich łakoci, „As. Ilustrowany magazyn

tygodniowy”, nr 21.

Dobrzycki Jerzy

: Cenny nabytek Muzeum Etnograficznego na Wawelu, „Głos Narodu”, nr 78.

Dumanowski Jarosław

: Tatarskie ziele w cukrze, czyli staropolskie słodycze, Warszawa: Muzeum Pałac

w Wilanowie.

Dumanowski Jarosław

: Świat piernika i jego stolica, w: Z Torunia, teksty miejscem zainspirowane, red.

Anna Nadolska-Styczyńska, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu

Mikołaja Kopernika s.177- 193.

Fischer Christa

: Stolze Reiter, schöne Damen…: die Bilderwelt der Gebäckmodel, Ulm: Thorbecke

Jan Verlag.

Hinrichsen Torkild

: Im Knusperhaus. Lebkuchen aus Europa, Husum: Husum Druck- und Verlagsgesellschaft.

Hinrichsen Torkild

: Das Kuchenherz: Lebkuchen aus Deutschland, Husum: Husum Druck- und Verlagsgesellschaft.

Hipp Hans

: Das Lebkuchenbuch, Berlin: Insel Verlag.

Hörandner Edith

: Model. Geschnitzte Formen für Lebkuchen, Spekulatius und Sprigerle, München:

Callwey Verlag.

Hudzik Elżbieta

: Witraże projektu Zdzisława Kulikowskiego w katedrze św. Mikołaja w Elblągu,

Studia Elbląskie, t. XIX (2018).

Jędrzejewska Anna Kornelia

: Pomoce dydaktyczne w działalności edukacyjnej Muzeum Okręgowego w Toruniu,

[w:] Edukacja muzealna w Polsce Sytuacja, kontekst, perspektywy rozwoju. Raport

o stanie edukacji muzealnej w Polsce, red. M. Szeląg, Warszawa: Narodowy

Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Jędrzejewska Anna Kornelia

: Mikołaj Kopernik, Toruńskie pierniki i Gotyk na dotyk — interaktywne formy

edukacji historycznej w Muzeum Okręgowym w Toruniu, [w:] Historia w muzeum.

Muzeum. Formy i środki prezentacji, red. Michał F. Woźniak, Tomasz F. de Rosset, Wojciech Ślusarczyk, Bydgoszcz : Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego

Jędrzejewska Anna Kornelia

a: Piernik i jego rola w kulturze, [w:] Dom. Codzienność i święto. Ceremonie i tradycje rodzinne. Studia historyczno-antropologiczne., red. Bożena Popiołek, Agnieszka Chłosta-Sikorska, Marcin Gadocha, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Jędrzejewska Anna Kornelia

b: Zbiory form piernikarskich w Toruniu od XVII wieku do 1926 roku w świetle inwentarza

Stanisława Dąbrowskiego, [w:] Muzeum a pamięć — forma, produkcja, miejsce, red. Tomasz F. de Rosset, Ewelina Bednarz Doiczmanowa, Aldona Tołysz,

Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Jędrzejewska Anna Kornelia

: Kolekcje dawnych klocków piernikarskich jako źródło nowatorskich form wystawienniczych

I inspirujących działań edukacyjnych, [w:] Edukacja w muzeach i instytucjach kultury — aktualnie, red. Marcin Szeląg, Poznań–Warszawa: Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT — operator Bramy Poznania i Traktu

Królewsko-Cesarskiego w Poznaniu oraz Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, wersja epub.

Jürgen Hansen Hans

: Kunstgeschichte des Backwerks. Geschichte und Entwicklung der Gebäckarten und ihrer Formen, Oldenburg, Hamburg: Stalling.

Kleśta-Nawrocka Aleksandra

: Kucharz doskonały. Historyczno-kulturowy fenomen kuchni staropolskiej, Toruń: Polskie Towarzystwo Historyczne.

Kleśta-Nawrocka, Aleksandra,

: Z serca fabryki 1939-1951. Historia Fabryki Cukierniczej „Kopernik” S.A. w źródłach,

Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu.

Kluczwajd Katarzyna

: Spojrzenie na „Rzut”. O wyposażeniu domu i wzornictwie w toruńskim wydaniu,

Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu.

Kowalski Krzysztof M.

: Artefakty jako źródło poznania: studium z teorii nauki historycznej, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Kruszelnicka Janina

: Pierniki toruńskie i inne, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu.

Kujot Stanisław

: Toruńskie pierniki, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, r. 3.

Kukowicz-Wirowska Barbara, Jędrzejewska Anna Kornelia

: Dawna Fabryka Gustava Weese jako miejsce prezentacji tradycji rzemiosła i przemysłu

piernikarskiego. Od wystawy do Muzeum Toruńskiego Piernika, [w:] Technika i nauka w muzeum. Muzeum. Formy i środki prezentacji, red. Michał F. Woźniak,

Marcin Zdanowski, Bydgoszcz : Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego; Warszawa : Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Kürth Herbert

: Kunst der Model, Leipzig: Edition Leipzig

Magalski Mateusz

: „Pierny chleb” z Torunia — niedoceniane dziedzictwo?, „Rocznik Toruński”, t. 41.

Marciniak Tadeusz

: Dziwne misterium w piwnicach Ratusza, „Nowości”, nr 1-2, VII (wycinek archiwalny

w dokumentacji MOT).

Mierzejewska Aleksandra, Załuska Joanna red., Markowska Iwona oprac.kat.

: Okupowany Toruń w obiektywie Kurta Grimma. Niemiecka fotografia propagandowa ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu.

Mikulska-Wernerowicz Małgorzata, Lewandowski Krzysztof

: Formy piernikarskie ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu.

Pechová Jarmila

: Perníkářské formy ve sbírkách Etnografického ústavu Moravkého zemského muzea, Brno: Moravské zemské muzeum.

Piroska Weiner,

: Carved honeycake moulds, Budapest: Athenaeum Printing House.

Rumińska Anna

: Antropologia piernika. Compendium piperatologiczne, Slow Food Dolny Śląsk, wersja elektroniczna, (opracowanie bez ISBN).

Stegmann Friedrich Hermann

/1990: Der Pfefferkuchenbäcker und Lebküchler oder Anweisung alle Sorten feiner und ordinärer Pfeffer-und Honigkuchen zu fertigen. Nebst genauer Angabe des Verfahrens der berühmten Nürnberger, Thorner, Danziger und Braunschweiger Lebküchler –Zünfte; sowie der Herdtellung belibterfeiner Pfeffernüßchen, der feinen Zuckerkuchen, der Makronen, Elisen und Punschkuchen, des Marcipans und verschiedener Konfekte, Weimar 1875, reprint Leipzig 1990: Zentral Antiquariat der DDR.

Szelągowska Grażyna

: Pierniki odpustowe, w: Formy piernikarskie ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu red. Mikulska-Wernerowicz Małgorzata, Lewandowski Krzysztof, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, s.42-47.

Sudziński Ryszard, Samulski Michał

: Dzieje przemysłu piernikarskiego w Toruniu, „Rocznik Toruński”, z. 6.

Udziela Seweryn

: Pierniki toruńskie, dodatek do „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, nr 266,

września.

Udziela Seweryn

: Pierniki w Polsce, „Rzeczy Piękne, Organ Muzeum Przemysłowego w Krakowie”, r. VI., nr 10–11.

Ulanowski Witold

: Ciasto św. Priski, „Arkady”, r. 1, nr 8.

W.W. [Wacław Wytyk?]

: O pierniku toruńskim wiadomości kilka. Specjał, którym Toruń królewskich gości witał, „Dzień Pomorza”, nr 296, 24-25-26 grudnia.

Wargowski Mieczysław

: Zbiory ludowe na Wawelu, „Przewodnik Katolicki”, r. XXXIII, nr 30.

Woźniczko Magdalena, Orłowski Dominik

: Europejskie muzea produktów żywnościowych i ich znaczenie w turystyce kulinarnej, ZNUV, 54 (3).

Woźniczko Magdalena, Orłowski Dominik

: Pierniki jako element potencjału turystyki kulinarnej Torunia, ZNUV, 60 (3).

Wójcik Halina

: Pierniki odpustowe w południowej Małopolsce, „Polska Sztuka Ludowa”, t. 20, z. 3-4.

Załęska Halina

: Dział Sztuki, (Sprawozdania działów muzeum w Toruniu za lata 1945–1961), „Rocznik Muzeum w Toruniu”, t. 1, z. 2.

Żywirska Maria

: Rzeźbione formy piernikarskie, „Polska Sztuka Ludowa”, t. 11, z. 2.

[bibliografia internetowa wewnątrz skoroszytu]


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism