Drukarze rad miejskich i gimnazjalni jako edytorzy książek szkolnych w okresie staropolskim

Grażyna Piechota

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/TSB.2020.009

Abstrakt


Książki szkolne w okresie staropolskim były zróżnicowane pod względem nazw i typologii. W niniejszym artykule wyodrębniono podręczniki najczęściej wykorzystywane i zalecane w programach nauczania zarówno elementarnego, jak i gimnazjalnego. Poddano analizie ofertę wydawniczą tego rodzaju książek, ich edycje realizowane przez drukarnie rad miejskich (radzieckie) i gimnazjów. Mogło się to odbyć dzięki rozwiniętemu rynkowi wydawniczo-księgarskiemu, a przede wszystkim tym warsztatom, które posiadały przywileje na podręczniki i ściśle współpracowały z placówkami oświatowymi na terenie Wielkopolski i Pomorza. Analizie poddano drukarnie prywatne (gdańskie, toruńskie i elbląskie) – ściśle współpracujące z ówczesnymi gimnazjami. Repertuar wydawniczy w obrębie książek szkolnych obejmował podręczniki do nauczania młodzieży gimnazjalnej, w tym popularyzujące język polski.

Słowa kluczowe


książki szkolne; typologia książek szkolnych; drukarnie rad miejskich (radzieckie) i gimnazjalne; repertuar wydawniczy; przywileje drukarskie; społeczna funkcja książki

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Babnis Maria, Drukarstwo gdańskie w czasach zaboru pruskiego (1793-1919), „Libri Gedanenses” 1997/1998, t. 15/16, s.7-4.

Babnis Maria, O ważności języka polskiego: szkice z dziejów języka polskiego w Gdańsku, Gdańsk 1992.

Bednarska-Ruszajowa Krystyna, Uczyć, bawić, wychowywać. Książka i jej funkcja społeczna w Polsce w okresie oświecenia, Kraków 2004.

Chojnacki Władysław, Wydawnictwa polskie i ich drukarnie w Elblągu (w. XVII-XIX), „Rocznik Elbląski” 1966, t. 3, s. 105-117.

Drukarze dawnej Polski od XV-XVIII wieku, t. 4: Pomorze, oprac. A. Kawecka-Gryczowa oraz K. Korotajowa, Wrocław 1962.

Druki toruńskie XVI wieku, oprac. L. Jarzębowski, Toruń 1969.

Hinz Janusz, Bibliografia toruńskich druków szkolnych tzw. Thorunensii Scholasticae w zbiorach dawnej Biblioteki Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, obecnie w Książnicy Miejskiej w Toruniu, Grudziądz 2001.

Imańska Iwona, Działalność wydawnicza toruńskiego księgarza z przełomu XVII i XVIII w. Jana Chrystiana Laurera, „Rocznik Toruński” 1997, t. 24, s. 67-85.

Jarosz Irena, Książki szkolne w Polsce w wieku XVI (Zarys problematyki), „ Rozprawy z Dziejów Oświaty”, 1978, t. 21, s. 3-13.

Jefimow Regina, Z dziejów języka polskiego w Gdańsku. Stan wiedzy o polszczyźnie w XVII w., Gdańsk 1970.

Jędrzejowska A., Pelczarowa M., Polskie piśmiennictwo w gdańskich oficynach drukarskich (XVI-XVIII w.), [w:] Szkice z dziejów Pomorza, t. 2: Pomorze nowożytne, red. G. Labuda, S. Hoszowski, Warszawa 1959.

Juda Maria, Przywileje drukarskie w Polsce, Lublin 1992.

Kurdybacha Łukasz, Stosunki kulturalne polsko-gdańskie w XVIII w., Gdańsk 1937.

Kurdybacha Łukasz, Z dziejów pedagogiki ariańskiej, Warszawa 1958.

Kurkowa Alicja, Jakub i Jan Filip Breynowie: studium z dziejów kultury książki XVII i XVIII wieku, Wrocław 1989.

Literatura i instytucje w dawnej Polsce, pod red. H. Dziechcińskiej, Warszawa 1994.

Majorek Czesław, Książki szkolne Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1978.

Mańkowski Alfons, Z porozbiorowych dziejów drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Toruniu, „Zapiski Towarzystwa Nauk w Toruniu” 1924, t.6, z. 7/8, s. 97-104.

Miaskowski Kazimierz, Nering jako drukarz toruński (1581- 1587), „Mestwin”: dodatek naukowo-literacki „Słowa Pomorskiego” 1928, R:4, s. 49-51.

Mocarski Zygmunt, Książka w Toruniu do 1793. Zarys dziejów, Toruń 1934.

Mocarski Zygmunt, Toruń w historii drukarstwa, „Przegląd Graficzny, Wydawniczy i Papierniczy” 1937, R:13, s. 188-189.

Nowak Zbigniew, Po starą księgę Po starą księgę sięgam ze wzruszeniem. Szkice z dziejów i kultury książki w Prusach królewskich od XV do XVIII wieku, Gdańsk 2008.

Nowak Zbigniew, Początki sztuki drukarskiej na Pomorzu w XV w., Gdańsk 1976.

Nowak Zbigniew, Wybrane aspekty kultury książki w Gdańsku, „Libii Gedanenses” 1998/2000, t. 17/18, s. 5-43.

Okoń Jan, Kompendium – czy tylko wiedzy? Wstęp do typologii gatunku, [w:] Staropolskie kompendia wiedzy, pod red. I. M. Dacka-Górzyńska i J. Partyka, Warszawa 2009, s. 9-32.

Pawlak Marian, Dzieje gimnazjum elbląskiego w latach 1535-1772, Olsztyn 1972.

Pelczar Marian, O bibliotece, Wyd. 2 popr., Gdańsk 1997.

Pelczarowa Maria, Z dziejów oficyn drukarskich w Gdańsku (w. XVI-XVIII), „Rocznik Gdański” 1955, R:14, s. 144-165.

Pniewski Władysław, Język polski w dawnych szkołach gdańskich, Gdańsk 1938.

Privilegia typographica polonorum=Polskie przywileje drukarskie 1493-1793, wyd. M. Juda, Lublin 2010.

Rombowski Aleksander, Nauka języka polskiego we Wrocławiu, t.1, Wrocław 1960.

Salmonowicz Stanisław, Obrońcy i miłośnicy języka polskiego w Toruniu XVI-XVIII w., Toruń 1979.

Salmonowicz Stanisław, Toruńskie Gimnazjum Akademickie w latach 1681-1817. Studium z dziejów nauki o oświaty, Poznań 1973.

Sekulski Jerzy, Achacy Corell I (1621-1659): drukarz i wydawca elbląski, [w:] Zasłużeni ludzie dawnego Elbląga: szkice biograficzne, pod red. M. Biskupa, Wrocław 1987, s. 119-122.

Sekulski Jerzy, Bibliografia druków elbląskich 1558-1772, Warszawa 1988.

Słowiński Lech, Nauka języka polskiego w szkołach Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Poznań 1978.

Tujakowski Alojzy, Z dziejów drukarstwa i piśmiennictwa na Pomorzu. 400 lat drukarstwa w Toruniu 1569-1969, Toruń 1970.

Zarębski Ignacy, Rola języka polskiego w nauczaniu szkolnym w Polsce XVI wiek, Wrocław 1955.








ISSN 2080-1807 (print)
ISSN 2392-1633 (online)

Partnerzy platformy czasopism