Nowatorski program nauczania i wychowania w Gimnazjum Wołyńskim, późniejszym Liceum w Krzemieńcu (1805–1831)

Ewa Danowska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2016.3.004

Abstrakt


Gimnazjum Wołyńskie w Krzemieńcu założył Tadeusz Czacki przy wydatnej pomocy i współpracy Hugona Kołłątaja. Rangę liceum szkoła ta uzyskała w 1819 roku. Przez niespełna 26 lat istnienia wpisała się w historię wschodnich ziem Rzeczypospolitej pod rosyjskim zaborem oraz dzieje polskiej oświaty. Tadeusz Czacki miał być orędownikiem spraw i organizacji szkolnictwa na powierzonym mu terenie, podnosząc poziom szkolnictwa i nauczania. Czacki zajmował się sprawami formalnymi i organizacyjnymi szkoły, a program opracował Kołłątaj, uwzględniając jego koncepcje. Program nauczania przewidziany był na 10 lat – cztery jednoroczne klasy oraz trzy dwuletnie kursy. Nacisk kładziono na naukę języków obcych. Uczniowie otoczeni byli opieką wychowawczą w trosce o wysoki poziom moralny, nie tylko naukowy, przyszłych absolwentów. Podlegali oni szczegółowemu regulaminowi, nacisk kładziono na równość wszystkich uczniów niezależnie od ich statusu społecznego. Szkoła oferowała bogaty program nauczania, a także możliwość korzystania z nadobowiązkowych zajęć. Absolwentów łączyło poczucie wspólnoty związane z tą placówką, kultywowane przez długie lata.


Słowa kluczowe


Gimnazjum Wołyńskie w Krzemieńcu; Liceum Krzemienieckie; nauczanie; wychowanie; tradycja

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bibliografia polska. XIX stólecie, oprac. K. Estreicher, Akademia Umiejętności, Kraków 1876, t. 3.

Bobrowski T., Pamiętnik mego życia, oprac., wstęp i przypisy S. Kieniewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979, t. 1.

Cieszkowski H., Notatki z mojego życia, „Tygodnik Wielkopolski”, Poznań 1873.

Czacki T., Mowa […] o pożytkach z wychowania publicznego i domowego przy kończeniu roku szkolnego w Gimnazyum Wołyńskiem miana 1806 roku, b. d. i m. w.

Kaczkowski K., Odpowiedź na list pana Kwestarza Somnambula, „Athenaeum” 1845, t. 4, wyd. Józef Ignacy Kraszewski.

Materye z nauk w Gymnazium Wołyńskiem przez przeciąg roku szkolnego wyłożonych na popisy publiczne uczniów tegoż Gymnazium w miesiącu lipcu 1810 porządkiem klass i kursów wystawione, b.d. i m. w.

Morawski S., Kilka lat młodości mojej w Wilnie (1818–1825), oprac. i wstęp A. Czartkowski i H. Mościcki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.

Olizar G., Pamiętniki 1798–1865, Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1892.

Słowikowski A., Wspomnienia szkoły krzemienieckiej, za: Krzemieniec. Ateny Juliusza Słowackiego, pod red. S. Makowskiego, Biblioteka Narodowa. Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.

Wzór i porządek nauk które na lekcyach publicznych w Gymnazium Wolyńskiem od 1 października do ostatnich dni lipca 1806 dawane będą […], b. d. i m. w.

X. Hugona Kołłątaja korrespondecya listowna z Tadeuszem Czackim, F. Kojsiewicz, Drukarnia Uniwersytecka, Kraków 1844–1845, t. 1–4.

Beauvois D., Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803–1832, t. II Szkoły podstawowe i średnie, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1991.

Bryła P., Organizacya Gimnazyum Krzemienieckiego, w: Sprawozdania Dyrektora c.k. Gimnazyum św. Jacka w Krakowie za rok szkolny 1889, nakładem Funduszu Naukowego, w drukarni Wł. L. Anczyca i Spółki, Kraków 1889.

Chodakowska J., Gimnazjum i Liceum Wołyńskie w Krzemieńcu (1805–1832), w: Krzemieniec. Ateny Juliusza Słowackiego, pod red. S. Makowskiego, Biblioteka Narodowa. Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Warszawa 2004.

Danowska E., Drukarnia i księgarnia przyszkolna Gimnazjum Wołyńskiego i Liceum Krzemienieckiego (1811–1832), w: Działalność instytucji wydawniczych na rzecz oświaty i edukacji w XIX i XX wieku, pod red. I. Michalskiej i G. Michalskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2014.

Danowska E., Po upadku Liceum Krzemienieckiego (1805–1831). Polemiki i wspomnienia, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis”, Folia 57. Studia Historica VII 2008, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Danowska E., Tadeusz Czacki 1765–1813. Na pograniczu epok i ziem, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2006.

Danowska E., Tadeusz Czacki i Hugo Kołłątaj. Kulisy współpracy przy tworzeniu Gimnazjum Wołyńskiego w Krzemieńcu, w: „Ateny Wołyńskie” – między historią a współczesnością, pod red. A. Szmyta i H. Strońskiego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn–Krzemieniec 2015.

Danowska E., Życie codzienne w Gimnazjum Wołyńskim (1805–1831), „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis” Folia 17, Studia Historica II 2003, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Kamiński A., Samorząd uczniów w szkołach kuratorium wileńskiego z lat 1804–1812, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1959, R. 2, Kwartalnik Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Kisiel-Dorohinicka C., W stronę Krzemieńca. W poszukiwaniu inspiracji dla wychowania w czasach współczesnych, w: „Ateny Wołyńskie” – między historią a współczesnością, pod red. A. Szmyta i H. Strońskiego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn–Krzemieniec 2015.

Makowska U., Mundury w Gimnazjum i Liceum Wołyńskim w Krzemieńcu, w: „Ateny Wołyńskie” – między historią a współczesnością, pod red. A. Szmyta i H. Strońskiego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn–-Krzemieniec 2015.

Merczyng H., Kołłątaja i Czackiego „Projekt urządzenia Gimnazjum Wołyńskiego i wszystkich innych szkół w guberni wołyńskiej”, Drukarnia J. Ungera, Warszawa 1879.

Piotrowski W., Słownik Krzemieńczan 1805–1832, Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, Piotrków Trybunalski 2005.

Przybylski R., Krzemieniec. Opowieść o rozsądku zwyciężonych, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2003.

Szmyt A., Gimnazjum i Liceum Wołyńskie w Krzemieńcu w systemie oświaty Wileńskiego Okręgu Naukowego w latach 1805–1833, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 2009.

Topij-Stempińska B., Liceum Krzemienieckie w uczniowskim „kadrze wspomnień” zatrzymane, w: „Ateny Wołyńskie” – między historią a współczesnością, pod red. A. Szmyta i H. Strońskiego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn–Krzemieniec 2015.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Aktualne numery
ISSN 2450-5358

e-ISSN 2450-5366

Poprzedni: ISSN 2299-4890

Partnerzy platformy czasopism