Współpraca kulturalna Polski z Węgrami w dziedzinie kinematografii w latach siedemdziesiątych XX wieku

Joanna Szczutkowska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SDR.2018.1.06

Abstrakt


Artykuł poświęcony jest dobrze udokumentowanym, ale rzadko analizowanym przez badaczy kontaktom kulturalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Węgierskiej Republiki Ludowej w dziedzinie kinematografii w latach 1971–1980. W tzw. dekadzie gierkowskiej kino madziarskie cieszyło się w Polsce dużym zainteresowaniem (zwłaszcza w środowisku krytyków i dyskusyjnych klubów filmowych), z kolei na Węgrzech wciąż panowała „moda na Polskę” i polski film. W opracowaniu uwagę skupiono na przebiegu polsko-węgierskiej współpracy filmowej w sferze koprodukcji, wymiany usług, imprez i festiwali. Ważną rolę w popularyzacji wzajemnych osiągnięć filmowych odegrały Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej w Budapeszcie oraz Węgierski Instytut Kultury w Warszawie, a także kontakty niezależne.

The article is devoted to well-documented, but seldom analysed by researchers cultural contacts of the Polish People’s Republic and Hungarian People’s Republic in the field of filmmaking in 1971–1980. In the so-called Gierek’s era, Hungarian films enjoyed great popularity and interest (especially among film critics and film societies), while in Hungary Poland and Polish movies were still “in vogue”. The study focuses on the course of Polish-Hungarian film cooperation in the area of coproduction, exchange of services, events, and festivals. An important part in the popularising of film achievements was played by the Centre of Polish Information and Culture in Budapest and the Hungarian Institute of Culture in Warsaw, but also by independent contacts.

Słowa kluczowe


Polska Rzeczpospolita Ludowa; Węgierska Republika Ludowa; polityka kulturalna Polski i Węgier; polsko-węgierska współpraca kulturalna; kinematografia polska; kinematografia węgierska; Polish People’s Republic; Hungarian People’s Republic

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła:

Cultural policy in Hungary. A survey prepared under the auspices of the Hungarian National Commission for Unesco, Paris 1974.

Mészáros M., Ja, Marta…, Warszawa 1998.

Polskie dokumenty dyplomatyczne 1973, red. P. M. Majewski, Warszawa 2006.

Polskie dokumenty dyplomatyczne 1979, red. P. Długołęcki, J. Kochanowski, Warszawa 2014.

Tejchma J., Kulisy dymisji. Z dzienników ministra kultury 1974–1977, Kraków 1991.

Wajda A., Kino i reszta świata, Kraków 2000.

Wojtczak M., Kronika nie tylko filmowa, Warszawa 2004.

Opracowania:

Armata J., Węgierskie kino, w: Encyklopedia kina, red. T. Lubelski, Warszawa 2010.

„Często nawet plakatów nie było…” Rozmowa z Andrzejem Wernerem o recepcji kina węgierskiego w Polsce, w: Złota era kina węgierskiego. Lata 60. i 70., red. R. Kardzis, J. Topolski, Kraków 2009.

lat Instytutu Polskiego w Budapeszcie, Budapeszt 2014, http://issuu.com/lengyelintezetbu- dapest/docs/75ip_internet.

Báron G., Cisza i krzyk (Csend és kiáltás). Twórczość Miklósa Jancsó w latach 60. i 70., w: Złota era kina węgierskiego. Lata 60. i 70., red. R. Kardzis, J. Topolski, Kraków 2009.

Báron G., Wprowadzenie do perspektywy lat 60., w: Złota era kina węgierskiego. Lata 60. i 70., red. R. Kardzis, J. Topolski, Kraków 2009.

Biegański Z., Kino puli specjalnej. Filmy jugosłowiańskie na ekranach kin Polski Ludowej, w: Polska i Jugosławia w stosunkach międzynarodowych po II wojnie światowej. Relacje wielostronne i wielopoziomowe, red. M. Pavlović, A. Zaćmiński, Bydgoszcz 2014.

Biegański Z., Nieustający seans filmowy. 40 lat KMF „Mozaika” i DKF „Rondo” w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1999.

Brendel J., Polskie kontakty węgierskiej neoawangardowej sztuki plastycznej w późnym okresie „socrealizmu”, w: Polskie lato, węgierska jesień. Polsko-węgierska solidarność w latach 1956–1990, red. C. Kiss Gy., K. Sutarski, Budapeszt 1997.

Bubak G., Twórczość filmowa Istvána Szabó, Kraków 2003.

Bubak G., Miklós Jancsó. Obraz trudnej historii, w: Autorzy kina europejskiego VI, red. A. Helman, A. Pitrus, Warszawa 2011.

Cziomer E., Polityka odprężenia Wschód – Zachód w latach 70. i 80., w: Międzynarodowe stosunki polityczne, red. E. Cziomer, Kraków 2008.

Dabert D., Kino moralnego niepokoju. Wokół wybranych problemów poetyki i etyki, Poznań 2013.

Dzieszyński R., Polak, Węgier… Millenium przyjaźni, Warszawa 1988.

Eisler J., Polonia Restituta, http://polska1918-89.pl/pdf/polonia-restituta-film,1841.pdf.

Engelmayer Á., Echo, pamięć i rola rewolucji węgierskiej 1956 r. w polskich publikacjach prasowych i książkowych drugiego obiegu (wydawanych nielegalnie) w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, w: Polskie lato, węgierska jesień. Polsko-węgierska solidarność w latach 1956–1990, red. C. Kiss Gy., K. Sutarski, Budapeszt 1997.

Felczak W., Fischinger A., Polska – Węgry, tysiąc lat przyjaźni, Budapeszt–Warszawa 1979.

Gołembski F., Współpraca kulturalna w procesie budowy europejskiego ładu pokojowego, Warszawa 1979.

Hendrykowska M., Kronika kinematografii polskiej 1895–1997, Poznań 1999.

Horoszczak A., Jancsó egzorcyzmowany w „Kwancie”, „Kultura Filmowa” 1973, nr 2, s. 100–105.

Horoszczak A., Polak, Węgier… i kino. Nasi u bratanków, „Iluzjon. Kwartalnik Filmowy” 1994, nr 2, s. 35–42.

Horoszczak A., Polscy aktorzy w węgierskich filmach powojennych (od roku 1945), „Iluzjon. Kwartalnik Filmowy” 1994, nr 2, s. 70–74.

Horoszczak A., Rutkowski A.M., Film węgierski w Polsce, Warszawa 1981.

Jarząbek W., Polska wobec Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Plany i rzeczywistość 1964–1975, Warszawa 2008.

Kaczor T., Przyjaźń z tysiącletnim rodowodem, w: Przyjaźń z tysiącletnim rodowodem. Szkice z dziejów relacji polsko-węgierskich, red. P. Jakóbczyk-Adamczyk, D. Rogut, Bełchatów 2009.

Kapronczay K., Historiografia kontaktów węgiersko-polskich w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, w: Polskie lato, węgierska jesień. Polsko-węgierska solidarność w latach 1956–1990, red. C. Kiss Gy., K. Sutarski, Budapeszt 1997.

Kiss Gy. C., Pielęgnacja tradycji przyjaźni polsko-węgierskiej jako jedna z form opozycyjności (pytania i przybliżenia), w: Polskie lato, węgierska jesień. Polsko-węgierska solidarność w latach 1956–1990, red. C. Kiss Gy., K. Sutarski, Budapeszt 1997.

Kochanowski J., Wstęp, w: Bocznymi drogami. Nieoficjalne kontakty społeczeństw socjalistycznych 1956–1989, red. W. Borodziej, J. Kochanowski, Warszawa 2010.

Kopyś T., Stosunki polsko-węgierskie w latach 1945–1970, Kraków 2015.

Kossak J., Rozwój kultury w Polsce Ludowej, Warszawa 1974.

Lubelski T., Wajda. Portret mistrza w kilku odsłonach, Wrocław 2006.

Misiak A., Kinematograf kontrolowany. Cenzura filmowa w kraju socjalistycznym i demokratycznym (PRL i USA). Analiza socjologiczna, Kraków 2006.

Nemeskürty I., Historia filmu węgierskiego, Warszawa 1979.

Nowak J.R., Polityka kulturalna WSPR w latach 1968–1977, Warszawa 1978.

Nowak J.R., Uparty rozrachunek, „Kino” 1981, nr 6, s. 31–32.

Nowak J.R., Węgry bliskie i nie znane, Warszawa 1980.

Pająk P., Festiwal w Puli – początek i koniec filmowego święta w socjalistycznej Jugosławii, „Kwartalnik Filmowy” 2017, nr 100, s. 6–21.

Pałyga E.J., Dyplomacja Polski Ludowej 1944–1984. Kierunki – treści – mechanizmy, Warszawa 1986.

Pap P., O wzajemnych kontaktach kinematografii polskiej i węgierskiej, w: Polska i Węgry w kulturze i cywilizacji europejskiej, red. J. Wyrozumski, Kraków 1997.

Płaza B., Kultura zbliża narody. O współpracy kulturalnej Polski z zagranicą w latach 1945–1976, Warszawa 1978.

Podbierowa E., Stosunki między Polską a Węgrami, w: Stosunki Polski z innymi państwami socjalistycznymi, red. Cz. Mojsiewicz, Warszawa 1973.

Polska i Niemcy. Filmowe granice i sąsiedztwa, red. K. Klejsa, Wrocław 2012.

Polsko-włoskie kontakty filmowe. Topika, koprodukcje, recepcja, red. A. Miller-Klejsa, M. Woźniak, Łódź 2014.

Reiman J., Węgierskie postrzeganie Polaków w latach osiemdziesiątych, w: Narody i stereotypy, red. T. Walas, Kraków 1995.

Sirecka-Wołodko M., Zagraniczna polityka kulturalna Polski w latach 1956–1970, Toruń 2011.

Skobelski R., Polityka PRL wobec państw socjalistycznych w latach 1956–1970. Współpraca – napięcia – konflikty, Poznań 2010.

Skopal P., Barrandov’s co-productions. The Clumsy Way to Ideological Control, International Competitiveness and Technological Improvement, w: Cinema in Service of the State. Perspectives on Film Culture in the GDR and Czechoslovakia, 1945–1960, red. L. Karl, P. Skopal, New York – Oxford 2017.

Skrzypek A., Dyplomatyczne dzieje PRL w latach 1956–1989, Pułtusk–Warszawa 2010.

Studia z dziejów polsko-węgierskich stosunków literackich, red. István Csapláros, Warszawa 1978.

Studia z dziejów polsko-węgierskich stosunków literackich i kulturalnych, red. J. Reychman, I. Csapláros, A. Sieroszewski, Wrocław 1969.

Szczepańska A., Do granic negocjacji. Historia Zespołu Filmowego „X” Andrzeja Wajdy (1972–1983), Kraków 2017.

Szczutkowska J., „Żywotność i znaczenie” – współpraca kulturalna Polski z Węgrami w latach

XX wieku, w: Historia kluczem do zrozumienia współczesnych relacji międzysąsiedzkich, red. T. Maresz, K. Grysińska-Jarmuła, Bydgoszcz 2016.

Szczutkowska J., Polityka kulturalna PRL w dziedzinie kinematografii w latach 70., Bydgoszcz 2014.

Szczutkowska J., Współpraca kulturalna Polski z Jugosławią w dziedzinie kinematografii w latach siedemdziesiątych XX wieku, w: Polska i Jugosławia p o II wojnie światowej, red. M. Pavlović, N. Stambolija, A. Zaćmiński, Bydgoszcz 2016. Szczygielska Z., Nowicki, Warszawa 1984.

Wasiak P., Witerska A., Przestrzeń swobody. Wystawy „zakazanych” artystów z krajów socjalistycznych w Polsce po 1956 roku, w: Bocznymi drogami. Nieoficjalne kontakty społeczeństw socjalistycznych 1956–1989, red. W. Borodziej, J. Kochanowski, Warszawa 2010.

W drodze do sąsiada. Polsko-niemieckie spotkania filmowe, red. A. Dębski, A. Gwóźdź, Wrocław 2013.

Zając J., Zięba R., Polska w stosunkach międzynarodowych 1945–1989, Toruń 2005.

Zajiček E., Film polski. Ekonomika i organizacja produkcji, Warszawa 1983.

Zajiček E., Poza ekranem. Kinematografia polska 1896–2005, Warszawa 2009.

Zwierzchowski P., The reception of Hungarian cinema in Polish film criticism 1945–1989, w: History of European Cinema. Intercultural Perspective, red. B. Zając, M. Pabiś-Orzeszyna, M. Dondzik, Łódź 2015.


Partnerzy platformy czasopism