Szymon Askenazy as a diplomat of the Reborn Poland (1920–1923)

Marek Kornat

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SDR.2017.EN3.03

Abstrakt


Studium jest próbą opracowania działalności dyplomatycznej Szymona Askenazego po odrodzeniu państwa polskiego, a zwłaszcza najmniej znanej karty, jaką była jego walka o kształt granic odrodzonej Rzeczypospolitej w Genewie 1921–1923. Był to jeden z najgorętszych okresów w historii dyplomacji polskiej. Askenazy reprezentował interesy odrodzonej Polski, będącej jego ojczyzną z wyboru. Jego działania nie spotkały się jednak z powszechną aprobatą głównych obozów polityki polskiej. Był też rzecznikiem koncepcji podwójnej świadomości Żydów: żydowskiej i polskiej. Jego zdaniem Żydzi zachować winni swoją religię i kulturę, ale zarazem “niechaj połączą to z poczuciem polskości i patriotyzmu polskiego”.

The study is an attempt to describe the diplomatic activities of Szymon Askenazy after the revival of the Polish state, and especially their least known chapter, which was his struggle for the shape of the borders of the reborn Republic of Poland in Geneva, 1921–1923. It was one of the hottest periods in the history of Polish diplomacy. Askenazy represented the interests of the reborn Poland, his chosen homeland. However, his actions did not always receive general approval of the main camps of Polish politics. He was also a spokesperson for the concept of Jews’ double consciousness: Jewish and Polish. In his opinion, Jews should maintain their religion and culture, but at the same time “let them combine it with a sense of Polishness and Polish patriotism”.


Słowa kluczowe


Szymon Aszkenazy; dyplomacja polska 1921–1923; historia Polski 1918–1939; polska polityka zagraniczna w okresie międzywojennym; Żydzi w Polsce; podwójna świadomość Żydów; Polish diplomacy 1921–1923; Polish history 1918–1939

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Archival materials

Archives of New Records (Archiwum Akt Nowych), Akta Erazma Piltza, sign. 32.

Archives de la Société des Nations (Geneva): Fonds du Sécretariat Général. Section Politique; Fonds Prives, Drummond Papers 1919–1930.

Archives du Ministère des Affaires Étrangères (Paryż), Europe 1918–1940, Pologne.

State Archives in Lublin (Archiwum Państwowe w Lublinie), zespół Archiwum Łosiów z Niemiec.

Edward Raczyński (1932–1934) and Tytus Komarnicki (1934–1939). A monograph of the Polish delegation at the League of Nations would be useful (Rocznik służby zagranicznej według stanu na 1 kwietnia 1938 r. Warszawa, 1938, p. 161).

Jozef Pilsudski Institute of America (New York), archival collection “General Adjutancy of the Commander-in-Chief ”, box 32.

The Polish Institute and Sikorski Museum in London, Polish Ambassy in London, no. A12.52/2, no. A.12.53/45, no. A.12.49/3.

Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes (Berlin), Botschaft Warschau, box 20, Bd. 2: 1921–1922 TNA, Foreign Office 371.

Published sources

Archiwum Polityczne Ignacego Paderewskiego, vol. 6, 1915–1941, Warszawa, 2007.

Dąbrowski W., Górny Śląsk w walce o zjednoczenie z Polską (Źródła i dokumenty z lat 1918–1922), Katowice, 1923.

DBFP, First Series, vol. XI, London, 1961.

Documents diplomatiques concernant les relations polono-lithuaniennes, vol. 1, Varsovie, 1921.

Documents on British Foreign Policy 1919–1939, First Series, vol. XI, London, 1961.

Kumaniecki K.W., Odbudowa państwowości polskiej. Najważniejsze dokumenty 1912 – styczeń 1924, Warszawa and Kraków, 1924.

Protokoły Komitetu Politycznego Rady Ministrów 1921–1926, ed. M. Jabłonowski, W. Janowski, Warszawa and Pułtusk, 2004.

Sierpowski S. (ed.), Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, vol. 2, 1927–1934, Poznań, 1992.

Secondary literature

Askenazy S., Gdańsk a Polska, Poznań, Wilno and Zakopane, 1919.

Askenazy S., Wczasy historyczne, II, Warszawa – Kraków, 1904.

Baranowski W., Rozmowy z Piłsudskim 1916–1931, Warszawa, 1938.

Bardach J., Projekty organizacji kantonalnej Litwy oraz konfederacji polsko-litewskiej w 1921 roku, in: id., O dawnej i niedawnej Litwie, Poznań, 1988.

Barycz H., Na przełomie dwóch stuleci. Z dziejów polskiej humanistyki w dobie Młodej Polski, Wrocław, 1977.

Batowski H., Między dwiema wojnami 1919–1939. Zarys historii dyplomatycznej, Kraków, 1988.

Batowski H., Zachód wobec granic Polski 1920–1940. Niektóre fakty mniej znane, Łódź, 1995.

Bobrzyński M., Wskrzeszenie państwa polskiego, vol. 2: 1918–1923, Kraków, 1925.

Borzęcki J., The Soviet-Polish Peace of 1921 and the Creation of Interwar Europe, New Haven, 2008.

Cienciała A.M., Komarnicki T., From Versailles to Locarno. Keys to Polish Foreign Policy 1919– 1925, Kansas University Press, 1984.

Davies N., Lloyd George i Polska 1919–1920, Gdańsk, 2000.

Dyplomaci II RP w świetle raportów Quai d’Orsay, ed. J. Łaptos, Warszawa, 1993.

Dyplomacja bez listów uwierzytelniających. Polityka zagraniczna Adama Jerzego Czartoryskiego 1830–1840, transl. M. Borkowicz, Warszawa, 1987.

Grabski W., Wspomnienia ze Spa, ed. Stanisław Kirkor, London, 1973.

Hauser P., Powrót na mapę. Walka o granice państwa polskiego po I wojnie światowej, Poznań, 2010.

Hymans P., Mémoires, vol. 1, Bruxelles, 1958.

Iwaszkiewicz J., “Szymon Askenazy 1867–1935”, Ateneum Wileńskie 11 (1936).

Journal du général Edmond Buat 1914–1923, ed. F. Guelton, Paris, 2015.

Kamiński M.K., Zacharias M.J., W cieniu zagrożenia. Polityka zagraniczna RP 1918–1939, 2nd ed., Warszawa, 1993.

Kornat M., “Józef Beck – zarys biografii politycznej (1894–1932)”, Niepodległość (Warszawa), vol. 55 (35 after resumption), 2005.

Kornat M., “W przededniu wojny. Żądania niemieckie wobec Polski 1938–1939”, Przegląd Polityczny 95 (2009).

Kukiel M., “Szymon Askenazy”, Przegląd Współczesny 54 (1935), p. 332.

Kukiel M., Generał Sikorski. Żołnierz i mąż stanu Polski Walczącej, London, 1970.

Kukułka J., Francja a Polska po traktacie wersalskim 1919–1922, Warszawa, 1970.

Kułakowski M. (J. Zieliński), Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień, London, 1968.

Laroche J., “La Question de Teschen devant la Conference de la Paix”, Revue d’Histoire Diplomatique 62 (1948).

Lechoń J., Dziennik, Warszawa, 1993

Leinwand A., “Walka dyplomatyczna Polski o Galicję Wschodnią (1918–1923)”, Studia z Dziejów Rosji i Europy Wschodniej 46 (2011).

“Listy Józefa Piłsudskiego”, ed. K. Świtalski, Niepodległość (Nowy Jork i Londyn), vol. 7 (1962).

Łossowski P., Kłajpeda kontra Memel. Problem Kłajpedy w latach 1918–1939–1945, Warszawa, 2007.

Łossowski P., Konflikt polsko-litewski 1918–1920, Warszawa, 1996.

Łossowski P., Po tej i tamtej stronie Niemna. Stosunki polsko-litewskie 1883–1939, Warszawa, 1985.

Łossowski P., Stosunki polsko-litewskie 1921–1939, Warszawa, 1997.

Lubicz-Zaleski Z., Dziennik nieciągły (1904–1925), ed. M. Willaume, Paris and Łódź, 1998.

Makowski J., Zagadnienie państwowości W. M. Gdańska, Warszawa, 1934.

Meysztowicz J., Czas przeszły dokonany. Wspomnienia ze służby w Ministerstwie Spraw Zagranicznych latach 1932–1939, Kraków, 1984.

Micewski A., Roman Dmowski, Warszawa, 1971.

Micewski A., Z geografii politycznej II Rzeczypospolitej. Szkice, Warszawa, 1984.

Milhaud E., La France avait raison. Sécurité collective, Neuchâtel, 1945.

Milosz O. V. de L., Deux messianismes politiques, précédé de Vilna et la civilisation Européenne, l’alliance des états baltiques, emprise allemande sur la Russie, Paris, 1990.

Nowak A., Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 – zapomniany appeasement, Kraków, 2015.

Nowak J., Wspomnienia z ławy rządowej, Kraków, 1938.

Nowak-Kiełbikowa M., Polska – Wielka Brytania w latach 1918–1923, Warszawa, 1975.

Ochota J. [Tadeusz Perkowski], Spór Litwy z Polską, Warszawa, 1935.

Pajewski J., Budowa Drugiej Rzeczypospolitej 1918–1926, ed. 2, Poznań, 2007.

Pisuliński J., Nie tylko Petlura. Kwestia ukraińska w polskiej polityce zagranicznej w latach 1918–1923, Wrocław, 2004.

Piszczkowski T., Anglia a Polska 1914–1939. W świetle dokumentów brytyjskich, London, 1975.

Piszczkowski T., Plebiscyt i Powstania na Górnym Śląsku, London, 1972.

Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski, vol. 2: 1914–1939, Gdańsk, 1990.

Polska polityka zagraniczna w latach 1926–1932. Na podstawie szkiców mim. Józefa Becka, ed. A. M.Cienciała, Paris, 1990.

“Protokoły Rady Obrony Państwa”, eds. A. Leinwand, J. Molenda, Z Dziejów Stosunków Polsko-Radzieckich, vol. 1 (1965), p. 305.

Rataj M., Pamiętniki, ed. J. Dębski, Warszawa, 1965.

Różański P., Stany Zjednoczone wobec kwestii żydowskiej w Polsce 1918–1921, Gdańsk, 2007.

Schimitzek S., Drogi i bezdroża minionej epoki. Wspomnienia z lat pracy w MSZ 1920–1939, Warszawa, 1976.

Serejski M.H., “Jak ważyły się losy Gdańska przed ostatnią decyzją zwycięskich mocarstw”, Dzieje Najnowsze 2 (1970), no. 1.

Seyda M., Polska na przełomie dziejów. Fakty i dokumenty. Od zbrojnego wystąpienia Stanów Zjednoczonych do końca wojny, Poznań i Warszawa, 1931.

Sharp A., David Lloyd George. Great Britain, London, 2008.

Sierpowski S., Liga Narodów w latach 1919–1926, Wrocław i Warszawa, 2005.

Skubiszewski K., “Kompetencje państwa polskiego w Wolnym Mieście Gdańsku”, Czasopismo Prawno-Historyczne 11 (1959), no. 2.

Stauffer P., Polacy, Żydzi, Szwajcarzy, Warszawa, 2008.

Stępniak H., Polska i Wolne Miasto Gdańsk (1920–1939), Gdańsk, 2004.

Suleja W., “Geneza odezwy Naczelnika Państwa do mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego z kwietnia 1919”, Niepodległość 25 (1992).

Świtalski K., Diariusz 1919–1935, eds. A. Garlicki, R. Świętek, Warszawa, 1992.

Szczepański A., Górny Śląsk w świetle Konwencji Genewskiej, Warszawa, 1929.

Tyrowicz M., “Aszkenaze Stefan Tobiasz (1863–1920)”, Polski Słownik Biograficzny, vol. 1 (1935).

Wandycz P.S., France and her Eastern Allies 1918–1925. French-Czechoslovak-Polish Relations from Paris Peace Conference to Locarno, Minneapolis, 1962.

Wandycz P., “Konferencja w Spa”, Kultura 6 (1959).

Wielhorski W., Polska a Litwa. Stosunki wzajemne w biegu dziejów, London, 1947. Wisner H., Litwa. Dzieje państwa i narodu, Warszawa, 1999.

Wisner H., Wojna nie wojna. Szkice z przeszłości polsko-litewskiej, Warszawa, 1978.

Wołos M., O Piłsudskim, Dmowskim i zamachu majowym. Dyplomacja sowiecka wobec Polski w okresie kryzysu politycznego 1925–1926, Kraków, 2013.

Zaks Z., “Sprawa Galicji Wschodniej w Lidze Narodów (1920–1922)”, Najnowsze Dzieje Polski. Materiały i Studia z Okresu 1914–1939 12 (1967).

Zaks Z., “Walka dyplomatyczna o naftę wschodniogalicyjską (1918–1923)”, Z Dziejów Stosunków Polsko-Radzieckich. Studia i Materiały 4 (1969).

Žepkaitė R., Lietuvių tautos kova dėl Vilniaus 1919–1939 m., Vilnius, 1964.

Zięba A., Lobbing dla Ukrainy w Europie międzywojennej. Ukraińskie Biuro Prasowe w Londynie oraz jego konkurenci polityczni (do roku 1932), Kraków, 2010.


Partnerzy platformy czasopism