Dekoracja stropu w kamienicy Jacoba Heinricha Zerneckego przy ul. Żeglarskiej 16 oraz dzieje toruńskiej rodziny malarskiej Tiedemanów

Krzysztof Mikulski, Bartłomiej Łyczak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RT.2018.002

Abstrakt


Podczas prac remontowych w kamienicy przy ul. Żeglarskiej 16 w Toruniu odkryto dekorację w formie malarstwa iluzjonistycznego, umieszczoną na drewnianym stropie sieni. Centralna scena przedstawia alegorię Prawda córką Czasu: Chronosa unoszącego w niebiosa nagą kobietę – personifikację Prawdy, ratującego ją od wpływów Niezgody i Zawiści ukazanych jako kobiety siedzące na skraju sceny. Malowidło jest powtórzeniem kompozycji Nicolasa Poussina, wykonanej w 1641 r. na zlecenie kardynała Richelieu i przeznaczonej na sufit jego prywatnego apartamentu w pałacu kardynalskim w Paryżu. Dzieło to rozpowszechnione było w Europie za sprawą kilku wersji rycin, z których najbliższa toruńskiej wersji jest ta autorstwa Bernarda Picarda. Dekoracje stropu uzupełniają putta z koszami owocowymi, anioły oraz cztery portrety stylizowane na rzeźbione popiersia. Przedstawiają one właściciela kamienicy Jacoba Heinricha Zernecke, jego żonę Concordię oraz jego rodziców: Johanna i Christinę.
Na podstawie analizy źródeł archiwalnych można wysunąć tezę o powierzeniu prac dekoracyjnych miejscowemu mistrzowi Johannowi Tiedemanowi młodszemu, którego syn Georg trzymany był do chrztu przez Johanna i Concordię Zernecke 13 sierpnia 1702 r. Czas powstania malowidła wyznaczyć należy na okres krótko po powrocie świeżo zaślubionych Jacoba Heinricha i Concordii Zernecke do Torunia w czerwcu 1702 r.
Z rodziny Tiedemanów, związanej z Toruniem od 1631 r., wywodziło się trzech malarzy, członków toruńskiego cechu: Johann starszy (1633-1705) oraz jego synowie Johann młodszy (1669 - po 1718) i Daniel (1674 - po 1722). Dodatkowo Michael (1671-1747), trzeci z synów Johanna starszego, zrobił karierę urzędniczą przypieczętowaną funkcją starszego Ławy Nowomiejskiej w Toruniu.

Słowa kluczowe


cechy rzemieślnicze; demografia; malarstwo; Toruń; sztuka baroku

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Birecki P.,Sztuka luterańska na ziemi chełmińskiej od drugiej połowy XVI do pierwszej ćwierci XVIII wieku, Warszawa 2007

Le Blanc C., Manuel de l'amateur d'estampes, contenant un dictionnaire des graveurs de toutes les nations, t. 1, Paris 1854

Le Blanc C., Manuel de l'amateur d'estampes, contenant un dictionnaire des graveurs de toutes les nations, t. 3, Paris 1857

Blunt A., Poussin Studies VI: Poussin’s Decoration of the Long Gallery in the Louvre, The Burlington Magazine, vol. XCIII, no. 585, December 1951

Chmarzyński G., Sztuka w Toruniu. Zarys dziejów, [w:] Dzieje Torunia, red. K. Tymieniecki, Toruń 1933

Dybaś B., Nehm Samuel, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze – rzeźbiarze – graficy (dalej cyt. SAP), t. 6, Warszawa 1998

Dygdała J., Urzędnicy miejscy Torunia. Spisy, cz. 3: 1651-1793, Toruń 2002

Erler G., Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i Pr., Bd.2, Die Immatrikulationen von 1657-1829, Leipzig 1911-1912

Grimal P., Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1997

Hall J., Leksykon symboli sztuki Wschodu i Zachodu, Kraków 1997, s. 136

Heise U., Picard Bernard, [w:] Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, Bd. 95: 2017

Kalinowska K., Malowane stropy w kamienicach Torunia XVI-XVIII w., Warszawa 1995.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. XI: Województwo bydgoskie, z. 16: Powiat toruński, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1972

Keazor H., Poussin Nicolas, [w:] Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, Bd. 96: 2017

Kluczwajd K., Tylicki J., Sztuka nowożytna, [w:] Dzieje sztuki Torunia, Toruń 2009, s. 283, il. 243.

Kluczwajd K., Tylicki J., Sztuka nowożytna, s. 280; J. Tylicki, Sztuka Prus Królewskich. Malarstwo i rysunek, [w:] Prusy Królewskie. Społeczeństwo, kultura, gospodarka 1454-1772, red. E. Kizik, Gdańsk 2012

Kruszelnicki Z., Obraz „Adoracja Baranka Apokaliptycznego” z dawnego kościoła Św. Trójcy w Toruniu, [w:] Ars una. Prace z historii sztuki, red. E. Iwanoyko, Poznań 1976

Metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego 1600-1817, wyd. Z. H. Nowak, J. Tandecki, t. 1-2, Toruń 1997-1998

Łyczak B., Toruński cech rzeźbiarski i snycerka na obszarze jego oddziaływania w latach 1695-1793, Warszawa 2018

Łyczak B., Funkcjonowanie cechowych warsztatów malarskich w osiemnastowiecznym Toruniu na przykładzie pracowni Daniela Ortmanna, [w:] Stare i nowe dziedzictwo Torunia, red. J. Raczkowski, Toruń 2013

Pigler A., Barockthemen: eine Auswahl von Ver-zeichnissen zur Ikonographie des 17. und 18. Jahrhunderts, Bd. 2, Budapest 1974

Renkewitz W., Janca J., Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreussen von 1333 bis 1944, Bd. I, Würzburg 1984

Ripa C., Ikonologia, Kraków 2004

Ripa C., Iconologia, Venetia 1645

Exposition Nicolas Poussin, katalog wystawy w Luwrze, oprac. A. Blunt, [Paris] 1960

Saxl F., Veritas filia Temporis, [w:] Philosophy and History. Essays presented to Ernst Cassirer, Oxford 1936,

Schmid B., Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, H. XII: Kreis Rosenberg, Danzig 1906

Schmid B., Die Denkmalpflege in der Provinz Westpreussen im Jahre 1911, Danzig 1912

Schmid B., Die Denkmalpflege in der Provinz Westpreussen im Jahre 1912, Danzig 1913

Semrau A., Die Bürgerlisten der Stadt Thorn aus dem 17. Jahrhunderte, T. 2: Die ausländischen Bürger, Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn, H. 28: 1920

Semrau A., Die Bürgerlisten, T. 1: Die einheimischen Bürger, Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn, H. 27: 1919

Serczyk J., Zernecke Jacob Heinrich, [w:] Toruński słownik biograficzny (dalej cyt. TSB), red. K. Mikulski, t. 1, Toruń 1998, s. 259-261.

Statuty toruńskiego rzemiosła artystycznego i budowlanego z XVI-XVIII w., wyd. B. Dybaś, J. Tandecki, M. Farbiszewski, Warszawa-Toruń 1990,

Toruń i miasta Ziemi Chełmińskiej na rysunkach Jerzego Fryderyka Steinera z pierwszej połowy XVIII wieku (tzw. Album Steinera), red. M. Biskup, Toruń 1998

Zernecke W.F.H., Geschichte der Familie Zernecke, Bd. 2: Jacob Heinrich Zernecke. Bürgermeister und Chronist von Thorn (1672-1741), Riesenburg Westpr. 1909,


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism