Metafizyka w kinie Andrzeja Żuławskiego – interpretacja twórczości w świetle filozofii Arthura Schopenhauera i współczesnych nauk biologicznych

Krzysztof Bernaś

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RF.2014.031

Abstrakt


Filmy Andrzeja Żuławskiego są metafizyczne. Ich metafizyczność opiera się na próbie zrozumienia życia biologicznego i pochodzi z filozoficznej kontemplacji ciała i seksualności. Ukazują one spójną i komplementarną wizję świata, dlatego też, w związku z wybranymi przeze mnie tematami, będę interpretował wszystkie jego filmy. W niniejszym artykule zajmę się sytuacją ludzi w filmach Andrzeja Żuławskiego, którzy odkrywają, jak w filozofii Schopenhauera, „śmierć i nieśmiertelność własnej istoty”. Fundamentalne dla tejże metafizyki staje się ciało, podobnie jak ma to miejsce w filozofii Schopenhauera i współczesnej biologii ewolucyjnej oraz genetyce (Żuławski odnosi się także do nich). Pragnę także odczytać w nowym świetle filozofię Arthura Schopenhauera w kontekście współczesnych nauk biologicznych. Metafizyczna perspektywa Żuławskiego dotycząca nieśmiertelności jest wciąż obecna wśród współczesnych ewolucjonistów i genetyków („nieśmiertelny gen”, „molekuły DNA są nieśmiertelne”), mimo że nie zawsze są oni tego świadomi. Bohaterowie filmów Żuławskiego buntują się przeciwko złu oraz niezrozumiałej tajemnicy odradzającego się i odnawiającego życia (oddziaływania biologii), które czyni ludzki los jednakowym przez wszystkie pokolenia (Na srebrnym globie). Drzewo Życia, schody, Drabina Jakubowa (a nawet pociąg w filmie Limpet Love) stają się metaforą transformacji i zmiany. Ostatecznie, bohaterowie odnajdują seksualność jako źródło i rdzeń egzystencji, klucz do zmartwychwstania (nie osób, lecz egzystencji) oraz nieśmiertelność (Na srebrnym globie, Opętanie).


Słowa kluczowe


Aktor; Andrzej Żuławski; Arthur Schopenhauer; bunt; boskość; kino w drugiej połowie dwudziestego wieku; Friedrich Nietzsche; nieśmiertelność; seksualność; szaleństwo; śmierć; wola; wolność; zdrada; zło

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Benn G., Werke in vier Bӓnden herausgegeben von Dieter Wellershoff, Wiesbaden–München 1978.

Bernaś K., Seksualność w kinie Andrzeja Żuławskiego – między afirmacją a buntem, „Aspekty” 2015, nr 1, (http://aspekty.ikp.uw.edu.pl).

Clark W.R., Płeć i śmierć, przeł. A. Alichniewicz, PIW, Warszawa 2000.

Dawkins R., Najwspanialsze widowisko świata. Świadectwa ewolucji, przeł. P. Szwajcer, CiS, Warszawa 2010.

Dawkins R., Rzeka genów. Darwinowski obraz życia, przeł. M. Jannasz, CiS, Warszawa 2007.

Dawkins R., Samolubny gen, przeł. M. Skoneczny, Prószyński i S-ka, Warszawa 1996.

Dawkins R., Ślepy zegarmistrz czyli jak ewolucja dowodzi, że świat nie został zaplanowany, przeł. A. Hoffman, PIW, Warszawa 1997.

Diamond J., Dlaczego lubimy seks? Ewolucja ludzkiej seksualności, przeł. M. Ryszkiewicz, CiS, Warszawa 1998.

Eliade M., Mefistofeles i androgyn, przeł. B. Kupis, KW, Warszawa 1994

Ghiglieri M., Ciemna strona człowieka. W poszukiwaniu źródeł męskiej agresji, przeł. A. Nizińska, CiS i WAB, Warszawa 2001.

Huet M.H., Living images. Monstrosity and representation, w: “Representations 4” Fall 1983, University of California.

Jones S., Bóg, geny I przeznaczenie. Co mamy we krwi?, przeł. M. Lewandowska, PRIMA, Warszawa 1997.

Jung C.G., Symbole przemiany. Analiza preludium do schizofrenii, przeł. R. Reszke, KR, Warszawa 2012.

Kim R., Żuławski. Ostatnie słowo, Czerwone i Czarne, Warszawa 2011.

Kletowski P., Marecki P., Żuławski. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008

Kuderowicz Z., Posłowie. Uwagi o aktualności Nietzschego, w: R. Safranski, Nietzsche. Biografia Myśli, przeł. D. Stroińska, Czytelnik, Warszawa 2003.

Nietzsche F., Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm, przeł. B. Baran, Inter Esse, Kraków 1994.

Reanney D., Śmierć wieczności. Przyszłość ludzkiego umysłu, przeł. M. Szelenberg, W. Szelenberg, PWN, Warszawa 1993.

Ridley M., Czerwona królowa. Płeć a ewolucja natury ludzkiej, przeł. J. Bujarski, Rebis, Poznań 2010.

Rimbaud A., Duch, w: Wiersze, Sezon w piekle, Iluminacje, Listy, red. A. Międzyrzecki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1993.

Ryszkiewicz M., Mieszkańcy światów alternatywnych. Historia naturalna rozumu, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987.

Safranski R., Schopenhauer. Dzikie czasy filozofii. Biografia, przeł. M. Falkowski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.

Safranski R., Zło. Dramat wolności, przeł. I. Kania, Czytelnik, Warszawa 1999.

Schopenhauer A., Świat jako wola i przedstawienie, t. 1–2, przeł. J. Garewicz, PWN, Warszawa 2009.

Żuławski A., Bilet miesięczny, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2004.

Żuławski A., Bóg, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2006.

Żuławski A., Cnota, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2005.

Żuławski A., Jonasz, Philip Wilson, Warszawa 1993.

Żuławski A., Moliwda, Towarzystwo Ogród Ksiąg, Warszawa 1994.

Żuławski A., Niewierność, Baran i Suszczyński, Kraków 2001.

Żuławski A., Nocnik, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010.

Żuławski A., Piekielnicy, BGW, Warszawa 1994.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN 0035-9599 (print)  
ISSN 2545-3173 (online)

Partnerzy platformy czasopism