Spór o jurysdykcję nad parafiami w województwie białostockim jako element konfliktu między Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym a Patriarchatem Moskiewskim

Stefan Dudra

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/Polska.2020.01

Abstrakt


W artykule poddano analizie konflikt jurysdykcyjny w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym (PAKP) na Białostocczyźnie w latach 1944–1946. W wyniku zmian granicznych po II wojnie światowej pozostały tam tylko cztery prawosławne dekanaty. Większość duchowieństwa odrzuciła zwierzchnictwo bpa Tymoteusza z PAKP i podporządkowała się abp. mińskiemu Bazylemu. W konsekwencji wpłynęło to na przejęcie w jurysdykcję przez patriarchę moskiewskiego Aleksego wszystkich parafii. Jednak zdecydowane stanowisko Ministerstwa Administracji Publicznej doprowadziło do przywrócenia polskiego zwierzchnictwa nad prawosławnym placówkami na tym obszarze.


Słowa kluczowe


autokefalia; Białostocczyzna; Kościół prawosławny; Patriarchat Moskiewski; prawosławie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła

Archiwum Akt Nowych, zespół Ministerstwa Administracji Publicznej

Archiwum Państwowe w Białymstoku, zespół Starostwo Powiatowe Bielsko-Podlaskie

Archiwum Warszawskiej Metropolii Prawosławnej

Białorusini i stosunki polsko-białoruskie na Białostocczyźnie 1944–1956, t. 1: sierpień 1944 – grudzień 1956, cz. 1: sierpień 1944 – grudzień 1945, oprac. S. Iwaniuk, Białystok 1996

Białorusini i stosunki polsko-białoruskie na Białostocczyźnie 1944–1956, t. 1: sierpień 1944 – grudzień 1956, cz. 2: styczeń–grudzień 1946, oprac. S. Iwaniuk, Białystok 1998

Repatriacja czy deportacja. Przesiedlenie Ukraińców z Polski do USRR 1944–1946, t. 2: Dokumenty, oprac. E. Misiło, Warszawa 1999

Opracowania

Bendza M., Droga Kościoła prawosławnego w Polsce do autokefalii, Białystok 2006

Borowik S., Zawirowania wojny w wasilkowskiej zszywce zamknięte, „Przegląd Prawosławny” 2005, nr 9, s. 22–24

Chomik P., Cerkiew prawosławna w Polsce i krajach sąsiednich: od przeszłości do współczesnych problemów bezpieczeństwa, Białystok 2015

Curanović A., Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej, Warszawa 2010

Dudra S., Autocephalization of the Church in Ukraine as an Element of Competition between the Patriarchates of Constantinople and Moscow for the Leadership in the Orthodox World, „ATHENAEUM. Polish Political Science Studies” 2019, nr 63, s. 137–155

Dudra S., Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny w obszarze polityki wyznaniowej oraz polityki narodowościowej Polski Ludowej i III Rzeczypospolitej, Warszawa 2019

Dudra S., Autokefalie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w polityce władz polskich i Patriarchatu Moskiewskiego, w: Religijne determinanty polityki, red. nauk. R. Michalak, Sieniawa Żarska 2014 (seria: Politologia religii), s. 59–70

Kałużny T., Nowy Sobór Ogólnoprawosławny. Natura, historia przygotowań, tematyka, Kraków 2008.

Keleher S., Orthodox Rivalry in the Twentieth Century: Moscow versus Constantinople, „Religion, State & Society” 1997, nr 2, s.125–136

Łotocki A., Autokefalia. Zasady autokefalii, Warszawa 1932

Matus I., Repatriacja Białorusinów z terenów województwa białostockiego do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej we wspomnieniach mieszkańców, „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 1995, nr 3, s. 45–56

Matwiejuk J., Model stosunków wyznaniowych w Polsce w latach 1944–1952, w: Wyzwolenie czy okupacja? Stosunek społeczności zamieszkujących pogranicze polsko-litewsko-białoruskie do zmieniających się w XX wieku systemów państwowych, red. M. Kietliński, W. Śleszyński, Białystok 2006

Michalak R., Polityka wyznaniowa państwa polskiego wobec mniejszości religijnych w latach 1945–1989, Zielona Góra 2014

Mińko A., Kościół Prawosławny, w: W drodze za Chrystusem. Kościoły chrześcijańskie w Polsce mówią o sobie, red. H. Tranda, M. Patalon, Kraków 2009

Mironowicz A., Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Białystok 2005

Mironowicz E., Białorusini w Polsce 1944–1949, Warszawa 1993

Mironowicz E., Polityczne uwarunkowania funkcjonowania Kościoła prawosławnego w Polsce w latach 1920–1939, „Białoruskie Zeszyty Historyczne” 2005, nr 24, s. 117–152

Papierzyńska-Turek M., Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918–1939, Warszawa 1989

Sokołowski J., Autokefaliczne Kościoły Prawosławne, „Periodyk Naukowy Akademii Polonijnej” 2013, nr 1 (7), s. 255–272

Sosna G., Fonik D., Dzieje Cerkwi w Bielsku Podlaskim, Białystok 1995

Sychowicz K., Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w województwie białostockim w latach 1944–1975, Białystok 2013

Tofiluk J., Autokefalia w rozumieniu Kościoła prawosławnego, w: Autokefalie Kościoła Prawosławnego w Polsce, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik, Białystok 2006, s. 11–23

Urban K., „Schizma białostocka”. Z dziejów Kościoła prawosławnego na Białostocczyźnie 1944–1956, „Białostocczyzna” 1991, nr 2, s. 26–29

Urban K., Kościół Prawosławny w Polsce w latach 1944–1956. Studia i materiały, Kraków 1998

Znosko A., Prawosławne prawo kościelne, cz. 1, Warszawa 1973

Zyzykin M., Autokefalia i zasady jej zastosowania, Warszawa 1933


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism