Konflikt aspektów. Ferdinanda Ebnera „myślenie w odniesieniach”

Walter Methlagl

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PCh.2015.002

Abstrakt


Istnieją spore trudności w oszacowaniu miejsca Ferdinanda Ebnera w ramach życia intelektualnego, kulturalnego i religijnego jego epoki. Niektórzy widzą w nim wręcz – niesłusznie – odgrodzonego od świata samotnika zanurzonego w „ciemnościach ducha”, z uporem maniaka powtarzającego ciągle to samo. Równie niesłuszne jest jednak ujmowanie go w kategoriach typowego wykształconego „człowieka nauki”. Specyfikę Ebnera można próbować uchwycić od strony jego „myślenia w odniesieniach”, jako myśliciela stawiającego w centrum swą „myśl podstawową” i zgłębiającego w sposób niedopuszczający dyletanctwa najrozmaitsze, lecz wnoszące coś nowego do dziedziny, by odnieść je do swego centrum oraz do siebie nawzajem i znaleźć „skonfliktowane aspekty” – wzajemne sprzeczności wewnątrz tych zjawisk oraz między nimi a jego myślą podstawową. I tak dostrzegamy, że Ebner znajduje się na szpicy rozwijającego się właśnie w Austrii „krytycznego modernizmu”. U podstaw wszystkich ruchów purystycznych, które do niego prowadziły, leżała tendencja do usunięcia wszystkiego, co zbyteczne, poboczne, zarówno z procesu językowego, jak i artystycznego, architektonicznego czy muzycznego, a w końcu ze społecznego samorozumienia, docierając aż do granicy tego, co da się jeszcze przedstawić i powiedzieć, aby dokonać mediacji za pomocą jak najprostszych środków. I Ebner w tym sensie zarówno znajduje się w „formie życia” (pojęcie Wittgensteina) swojej epoki, jak i ją kształtuje, szczególnie gdy chodzi o filozofię, kulturę, jak i religię.


Słowa kluczowe


Ferdinand Ebner; modernizm; Wiedeń; psychologia; Zyg- munt Freud; muzyka; Josef M. Hauer; kultura; Karl Kraus; sztuka; Hildegard Jone; Erich Lechleitner; architektura; Adolf Loos; filozofia dialogu; Richard Dawkins; conflicting aspects

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bogner, Dieter. „Itten in Wien”. W: Johannes Itten und die Moderne, red. Christa Lichtenstern, Christoph Wagner. Ostfildern: Hatje Cantz Verlag, 2003.

Dallago, Carl. „Augustinus, Pascal und Kierkegaard”. Der Brenner 9 (1921): 641–734.

Dawkins, Richard. The God Delusion. London: Bantam, 2006.

Dethloff, Klaus. „Ferdinand Ebner und die Psychoanalyse oder Träume vor und nach dem Einschlafen”. W: Gegen den Traum vom Geist. Ferdinand Ebner. Beiträge zum Symposion Gablitz 1981, red. Walter Methlagl, 162–173. Salzburg: Otto Müller, 1985.

Ebner, Ferdinand. Das Wort und die geistigen Realitäten, red. Richard Hörmann. Wien: LIT, 2009.

Ebner, Ferdinand. Mühlauer Tagebuch 23.7.-28.8.1920, red. Richard Hörmann, Monika Seekirchner. Wien: LIT, 2001.

Ebner, Ferdinand. Schriften, t. 1: Fragmente Aufsätze Aphorismen. Zu einer Pneu- matologie des Wortes, red. Franz Seyr. München: Kösel, 1963.

Ebner, Ferdinand. Schriften, t. 2: Notizen, Tagebücher, Lebenserinnerungen, red. Franz Seyr. München: Kösel, 1963.

Ebner, Ferdinand. Schriften, t. 3: Briefe, red. Franz Seyr. München: Kösel, 1963. Ebner, Ferdinand. Słowo i realności duchowe. Fragmenty pneumatologiczne, tłum. Krzysztof Skorulski. Warszawa: IFIS PAN, 2006.

Ebner, Ferdinand. Tagebuch 1916. Fragment aus dem Jahre 1916, red. Markus Fla- tscher, Richard Hörmann. Wien: LIT, 2007.

Ebner, Ferdinand. Wort und Liebe, red. Richard Hörmann, Krzysztof Skorulski. Hamburg u.a.: LIT, 2015.

Feuerbach, Ludwig. Philosophie der Zukunft. Stuttgart: Frommanns Verlag, 1922.

Ficker, Ludwig. „Geleitwort”. W: Ferdinand Ebner, Schriften, T. 1: Fragmente Auf- sätze Aphorismen. Zu einer Pneumatologie des Wortes, red. Franz Seyr, 7–18. München: Kösel, 1963.

Ficker, Ludwig. „Vorwort zum Wiederbeginn”. Der Brenner 1 (1919): 1–4. Ficker, Ludwig. Briefwechsel 1914–1925. Innsbruck: Haymon, 1988.

Haecker, Theodor. Sören Kierkegaard und die Philosophie der Innerlichkeit. München: J.F. Schreiber, 1913.

Horwitz, Rivka. „Ferdinand Ebner als Quelle von Martin Bubers Ich und Du”. W: Untersuchungen zum „Brenner“. Festschrift für Ignaz Zangerle zum 75. Geburtstag, red. Walter Methlagl, Eberhard Sauermann, 283–293. Salzburg: Otto Müller, 1981.

Jensen, Jörgen. „Ferdinand Ebner und Josef Matthias Hauer”. W: Untersuchungen Zum „Brenner”. Festschrift für Ignaz Zangerle zum 75. Gebrutstag, red. Walter Methlagl, Eberhard Sauermann, 242–272. Salzburg: Otto Müller, 1981.

Krolop, Kurt. Sprachsatire als Zeitsatire bei Karl Kraus. Neun Studien. Berlin: Akademie-Verlag, 1987.

Methlagl, Walter. „An der Grenze des Sagbaren. Der «Brenner-Kreis»”. W: Das größere Österreich. Geistiges und soziales Leben von 1880 bis zur Gegenwart, red. Kristian Sotriffer, 148–152. Wien: Edition Tusch, 1982.

Methlagl, Walter. „Woge und Kristall. Georg Trakl – Hildegard Jone – Anton von Webern”. Das Fenster. Tiroler Kulturzeitschrift 42 (1987): 4130–4134. Methlagl, Walter. Erich Lechleitner 1879–1959. Innsbruck: Haymon, 2003.

Stieg, Gerald. Der Brenner und die Fackel. Ein Beitrag zur Wirkungsgeschichte von Karl Kraus. Salzburg: Otto Müller 1976.

Wittgenstein, Ludwig. Schriften, t. 1. Frankfurt a. M.: Suhrkamp, 1969.

Wucherer-Huldenfeld, Augustinus, Carl. Personales Sein und Wort. Einführung in den Grundgedanken Ferdinand Ebners. Wien: Böhlau, 1985.








ISSN 1505-6872 (print)
ISSN 2451-1951 (online)

Partnerzy platformy czasopism