Metafory w badaniach edukacyjnych – propozycja metodologiczna

Jarosław Jendza

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PBE.2017.014

Abstrakt


Celem artykułu jest prezentacja propozycji metodologicznego wykorzystywania metafor w badaniach edukacyjnych. Opisawszy przykładowe zastosowania analiz w pedagogicznych projektach empirycznych z wykorzystaniem analizy metafor, włączając w to także badania własne, autor wyróżnia trzy poziomy ich epistemologicznego konceptualizowania. Pierwszy z wymiarów tj. perspektywa jednostkowa, kognitywna ujawnia, iż procesy myślowe człowieka mają ściśle metaforyczny charakter, a także to, że mechanizmy kognitywne, w których metafory pojawiają się, mają swoją specyfikę odróżniając się od wyrażeń literalnych.   Wymiar drugi związany jest z intersubiektywnością metafor, które mają kolektywny charakter, to znaczy, w określonej kulturze mamy do czynienia z repertuarem pewnej liczby metafor, które są nie tylko pewną charakterystyczną cechą języka wykorzystywanego przez określoną całość społeczną, ale także predefiniują relacje międzyludzkie, a co za tym idzie także i wpływają na zachowania określonych aktorów społecznych. Krytyczna analiza metafor, stanowiąca ostatnią z trzech perspektyw ukazuje, iż metafora jako rodzaj wiedzy milczącej zapośredniczonej kulturowo, może być eksplorowana przez radykalnie zorientowaną metodologię pedagogiki demaskując mechanizmy społecznego pozycjonowania i odsłaniając relacje władzy w określonych strukturach.


Słowa kluczowe


metodologie metafory; krytyczna analiza metafor; badania edukacyjne; metafora w badaniach pedagogicznych; poziomy jakościowej analizy metafor

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arystoteles (1988), Retoryka; Poetyka, tłum i komentarz H. Podbielski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Balcerzan E. (2013), Literackość: modele, gradacje, eksperymenty, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń.

Barker P. (1997), Metafory w psychoterapii. Teoria i praktyka. Część pierwsza, tłum. J. Węgrodzka, Gdańskie Wydawanictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Boroditsky L., Ramscar M. (2002), The Roles of Body and Mind in Abstract Thought, „Psychological Science”, t. 13, nr 2, s. 185–189.

Bourdieu P. (1988), Homo Academicus, tłum. P. Collier, Stanford University Press, Stanford, CA.

Bowdle F.B., D. Gentner (2005), The Career of Metaphor, „Psychological Review”, t. 112, nr 1, s. 193–216.

Cackowska M., L. Kopciewicz, M. Patalon, P. Stańczyk, K. Starego, T. Szkudlarek (2012), Dyskursywna konstrukcja podmiotu. Przyczynek do rekonstrukcji pedagogiki kultury, Uniwersytet Gdański, Gdańsk.

Cameron L., G. Law (1999), Researching and Applying Metaphor, Cambridge University Press, Cambridge.

Charteris-Black J. (2004), Corpus Approaches to Critical Metaphor Analysis, Palgrave Macmillan, Houndmills, Basingstoke, New York.

Dobrzyńska T. (1984), Metafora, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

Draaisma D. (2009), Machina metafor – Historia pamięci, tłum. R. Pucek, Aletheia, Warszawa.

Dudzikowa M. (2010), Esej o codzienności szkolnej z perspektywy metafory, w: M. Czerepaniak-Walczak, M. Dudzikowa (red.), Wychowanie. Pojęcia – procesy – konteksty.

Interdyscyplinarne ujęcie, T. 5: Codzienność w szkole, szkoła w codzienności, Gdańskie Wydawnictwa Psychologiczne, Gdańsk, s. 203–246.

Duszak A., N. Fairclough (2008), Krytyczna Analiza Dyskursu – interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, UNIVERSITAS, Kraków.

Fortuna P., M. Urban (2014), Metafory i analogie w szkoleniach, , Gdańskie Wydawnictwa Psychologiczne, Sopot.

Foucault M. (2002), Porządek dyskursu. Wykład inauguracyjny wygłoszony w Collѐge de France 2 grudnia 1970, tłum. M. Kozłowski, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk.

Gentner D. (1983), Structure-mapping: A Theoretical Framework for Analogy, „Cognitive Science”, nr 7, s. 155–173.

Gentner D. (1988), Metaphor as Structure Mapping: The Relational Shift, „Child Development”,

nr 59, s. 47–59.

Gentner D. (2001), Spatial Metaphors in Temporal Reasoning, w: M. Gattis (red.), Spacial Schemas in Abstract Thought, s. 203–222, MIT Press, Cambridge, MA.

Goffman E. (2010), Analiza ramowa. Esej z organizacji doświadczenia, tłum. S. Burdziej, Nomos, Kraków.

Jendza J. (2013), Metafora jako narzędzie diagnozy i ewaluacji w szkole, Referat wygłoszony podczas Ogólnopolskiego Seminarium Naukowego – Diagnoza i ewaluacja – spotkania w szkole, Gdańsk.

Jurgiel-Aleksander A. (2013), Doświadczenia edukacyjne w perspektywie andragogicznej. Studium biograficzno-fenomenograficzne, Uniwersytet Gdański, Gdańsk.

Kay P., W. Kempton (1984), What Is the Sapir-Whorf Hypothesis?, „American Anthropologist”, t. 86, nr 1 (Marzec), s. 65–79.

Kopciewicz L. (2007), Rodzaj i edukacja: studium fenomenograficzne z zastosowaniem teorii społecznej Pierre’a Bourdieu, DSW, Wrocław.

Kövecses Z. (2010), The Universality of Conceptual Metaphors, w: Z. Kövecses (red.), Metaphor – A Practical Introduction, Oxford University Press, New York, s. 195–214.

Krzychała S., B. Zamorska (2008), Dokumentarna ewaluacja szkolnej codzienności, DSW, Wrocław.

Kwieciński Z. (1995), Praca w szkole jako złudzenie (studium przypadku), w: Z. Kwieciński, Socjopatologia edukacji, Wyd. 2 poprawione, MWN, Olecko.

Laclau E. (2009), Rozum populistyczny, tłum. zespół pod kierownictwem T. Szkudlarka, DSW, Wrocław.

Lakoff G. (1993), The contemporary Theory of Metaphor, w: A. Ortony (red.), Metaphor and Thought, Cambridge University Press, Cambridge.

Lakoff G. (2008), The neural theory of metaphor, w: R.W. Gibbs, JR. (red.), The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, Cambridge University Press, New York, s. 17–38.

Lakoff G., M. Johnson (2003), Metaphors We Live By, University of Chicago Press, Chicago.

Limont W. (1994), Myślenie metaforyczne i myślenie przez analogię w nauczaniu, „Ojczyzna Polszczyzna – kwartalnik dla nauczycieli”, nr 4(47), s. 35–39.

Limont W. (2003), Poznawcze funkcje metafory, w: M. Dudzikowa (red.), Filozofia pedagogice – Pedagogika filozofii, „Colloquia Communia” numer specjalny, Adam Marszałek, Toruń, s. 167–178.

Limont W. (2005), Wykorzystanie myślenia metaforycznego w edukacji ku twórczości, w: A. Tokarz (red.), W poszukiwaniu zastosowań psychologii twórczości, UJ, Kraków 2005, s. 93–124.

Mazurkiewicz G. (2007), Szkolne metafory. Jak nauczyciele widzą szkołę?, „Ruch Pedagogiczny 1–2”, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP, Warszawa.

Ortony A. (1975), Why Metaphors are Necessary and not just Nice, „Educational Theory”, nr 25, s. 45–53.

Owen N. (2016), Magia metafory – 77 opowieści dla trenerów, nauczycieli i myślicieli, tłum. K. Najderek, METAmorfoza, Wrocław.

Pawliszyn A. (2009), Ontologiczne studium metafory, Uniwersytet Gdański, Gdańsk.

Pynte J., M. Besson, F.H. Robichon, J. Poli (1996), The Time-Course of Metaphor Comprehension: An Event Related Potential Study, „Brain and Language”, nr 55(3), s. 293–316.

Ricoeur P. (2003), The Rule of Metaphor, tłum. R. Czerny, K. McLaughlin, J. Costello, London – New York.

Rutkowski M. (2007), Nazwy własne w strukturze metafory i metonimii. Proces deonimizacji, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn.

Rutkowski M. (2012), Od Goebbelsa do Balcerowicza. Performatywne aspekty użycia nazw własnych w dyskursie publicznym, w: K. Skowronek, K. Leszczyńska (red.), Performatywne wymiary kultury, Libron, Kraków, s. 61–72.

Rutkowski M. (2015), Rozmowa urzędowa. Analiza konwersacyjno-dyskursywna, NCK, Warszawa.

Rutkowski M. (BDW), „Oni są tam, gdzie stało ZOMO…” Retoryka Jarosława Kaczyńskiego w świetle teorii amalgamatów pojęciowych, uwm.edu.pl/polonistyka/pliki/article/177/ZOMO_Kraków.pdf (dostęp: 10.06.2016).

Stańczyk P. (2013), Człowiek, wychowanie i praca w kapitalizmie. W stronę krytycznej pedagogiki pracy, UG, Gdańsk.

Starego K. (2012), Obywatelstwo, w: M. Cackowska, L. Kopciewicz, M. Patalon, P. Stańczyk, K. Starego, T. Szkudlarek, Dyskursywna konstrukcja podmiotu. Przyczynek do rekonstrukcji pedagogiki kultury, UG, Gdańsk.

Szkudlarek T. (1992), McLaren i Agata: o pewnej możliwości interpretacji rytualnego oporu przeciw szkole, w: Z. Kwieciński (red.), Nieobecne dyskursy część II, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń.

Szwabowski O. (2014), Uniwersytet Fabryka Maszyna. Uniwersytet w perspektywie radykalnej, Książka i Prasa, Warszawa.

Thibodeau P.H., L. Boroditsky, Metaphors We Think With: The Role of Metaphor in Reasoning, „PloS ONE” 6(2): e16782., DOI: 10.1371/journal.pone.0016782 (dostęp: 10.06.2016).

Werner W. (2004), Wokół metafory wojny, „Pro Libris – Lubuskie Pismo Literacko-Kulturalne”, nr 1(6), s. 69–82.

Wiśniewska-Kin M. (2009), Miłość jest jak wiatrak – czyli o poznawczej naturze metafor dziecięcych, UŁ, Łódź.

Zawisławska M. (2011), Metafora w języku nauki: na przykładzie nauk przyrodniczych, UP UW, Warszawa.








ISSN 1895-4308 (print)
ISSN 2392-1544 (online)

Partnerzy platformy czasopism