Niemieccy kupcy i czarownica w Krakowie w 1642 r.

Waldemar Kowalski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/OiRwP.2020.03

Abstrakt


25 października 1642 r. krakowianin Adam Fister zdał relację miejscowemu wójtowi o magicznych rytuałach odprawianych na prośbę lubeckiego kupca Kaspra Bekmana przez czarownicę w ogrodzie szpitalnym za murami miejskimi, nieopodal Bramy Floriańskiej. Wzmiankowany w źródle szpital-przytułek sąsiadował z cmentarzem, którego groby odkryto w 1837 r. Połączono je wtedy bezpodstawnie z braćmi polskimi, a współczesnym świadectwem tej fałszywej tradycji jest ul. Ariańska. Faktycznie szpital i cmentarz należały do miejscowej gminy luterańskiej, jej członkami byli zaś zapewne wymienieni w źródle krakowscy kupcy.


Słowa kluczowe


czary; kupcy; ewangelicy; sąd wójtowski; wczesnonowożytny Kraków; przytułek

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła archiwalne

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Acta Administratorialia, sygn. AAdm 14

Acta Episcopalia, sygn. AEp 50

Acta officialia, sygn. Aoff 129, 130

Archiwum Narodowe w Krakowie

Akta miasta Krakowa, Advocatialia Cracoviensia, sygn. 193

Castrensia Cracoviensia Inscriptiones, sygn. 253–256

Archiwum Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Krakowie

Księga wtóra, br. sygn.

Źródła drukowane

Czarownica powołana abo krótka nauka i przestroga z strony czarownic, Poznań: [Wojciech Regulus], 1639, BCz, sygn. 40554I

Klonowic S., Worek Judaszów, to jest złe nabycie majętności, Kraków: Sebastian Sternacki, 1603, BN, sygn. XVII.3.1419

Kronika zboru ewangelickiego krakowskiego przez X. Wojciecha Węgierskiego, oprac. M. Pawelec, Kraków 2007

Opracowania

Adamczyk J., Czary i magia w praktyce sądów kościelnych na ziemiach polskich w późnym średniowieczu (XV – połowa XVI wieku), w: Karolińscy pokutnicy i polskie średniowieczne czarownice. Konfrontacja doktryny chrześcijańskiej z życiem społeczeństwa średniowiecznego, red. M. Koczerska, Warszawa 2007 (Fasciculi Historici Novi, t. 7), s. 91–260

Augustyniak U., Koncepcje narodu i społeczeństwa w literaturze plebejskiej od końca XVI do końca XVII wieku, Warszawa 1989

Baranowski B., Ludzie gościńca w XVII–XVIII w., Łódź 1986

Bem K., “The Devil Went Down to Oksa” – Witchcraft, Calvinist Piety in Mid-Seventeenth Century Private Town in Poland, artykuł w druku

Bever E., Witchcraft Prosecutions and the Decline of Magic, „The Journal of Interdisciplinary History”, 40, 2009, s. 263–293

Brojer W., Między pastwiskiem i akademią. Stanisława ze Skarbimierza kazanie „o zabobonach”?, w: Ambona. Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Stanisławowi Bylinie, red. K. Bracha, W. Brojer, Warszawa 2016, s. 147–191

Bylina S., Magia, czary i kultura ludowa w Polsce XV i XVI w., OiRwP, 35, 1990, s. 39–52

Chrościcki J. A., O budynkach szpitali, przytułków i alumnatów, w: Charitas. Miłosierdzie i opieka społeczna w ideologii, normach postępowania i praktyce społeczności wyznaniowych w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku, red. U. Augustyniak, A. Karpiński, Warszawa 1999, s. 195–200

Colson J., Steensel A. van, Cities and Solidarities. Urban Communities in Medieval and Early Modern Europe, w: Cities and Solidarities. Urban Communities in Pre-Modern Europe, ed. J. Colson, A. van Steensel, London–New York 2017, s. 1–24

Cowan A., Cultural Traffic in Lübeck and Danzig in the Sixteenth and Seventeenth Centuries, „Scandinavian Journal of History”, 28, 2003, s. 175–185

Friedrich K., Cives Cracoviae: Bürgertum im frühneuzeitlichen Krakau zwischen Stadtpatriotismus und nationaler Pluralität, w: Krakau, Prag und Wien. Funktionen von Metropolen im frühmodernen Staat, hrsg. M. Dmitrieva, K. Lambrecht, Stuttgart 2000, s. 143–162

Góralski Z., Szpitale na Lubelszczyźnie w okresie przedrozbiorowym, Warszawa–Łódź 1982

Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych: od XVI do połowy XIX wieku, red. K. Lepszy, Wrocław 1953

Kaczor D., Przestępczość kryminalna i wymiar sprawiedliwości w Gdańsku w XVI–XVIII wieku, Gdańsk 2005 (Gdańskie Studia z Dziejów Nowożytnych, t. 2)

Katalog Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, t. 2, Kraków, rękopisy nr 1–3568, [red. S. Krzyżanowski], Kraków 1915

Komorowski W., Protestanckie miejsca w Krakowie w XVI wieku: zbory, domy, cmentarze, w: Reformacja w Krakowie (XVI–XVII wiek). Materiały z sesji naukowej 6 maja 2017 roku, red. Z. Noga, Kraków 2018, s. 139–164

Konarska-Zimnicka S., „Wenus panią roku, Mars towarzyszem…” Astrologia w Krakowie XV i początku XVI wieku, Kielce 2018

Kowalczykówna M., Wróżby, czary i zabobony w średniowiecznych rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej”, 29, 1979, s. 5–18

Kracik J., Rożek M., Hultaje, złoczyńcy, wszetecznice w dawnym Krakowie. O marginesie społecznym XVI–XVIII w., Kraków 1986

Laberschek J., Rozwój przestrzenny krakowskiego zespołu osadniczego extra muros XIII–XVIII w., w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 (Biblioteka Krakowska, t. 150), s. 297–354

Levack B. P., Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, tł. E. Rutkowski, z dodatkiem Katalogu magii Mnicha Rudolfa zabytku z XIII w. w tł. [z łac.] E. Karwota, Wrocław 1991

Madej-Anderson A., Lutherans in Cracow – Contesting the Sacred Topography, w: Lutheran Churches in Early Modern Europe, ed. A. Spicer, Farnham–Burlington (VT) 2012, s. 377–402

Mikołajczyk M., Proces kryminalny w miastach Małopolski XVI–XVIII wieku, Katowice 2013

Noga Z., Urzędnicy miejscy Krakowa, cz. 2: 1500–1794, Kraków 2008 (Spisy urzędników miejskich z obszaru dawnej Rzeczypospolitej, Śląska i Pomorza Zachodniego, t. 3: Małopolska, z. 1: Kraków)

Nowakowska N., Church, State and Dynasty in Renaissance Poland. The Career of Cardinal Fryderyk Jagiellon (1468–1503), Aldershot–Burlington (VT) 2007 (Catholic Christendom, 1300–1700)

Nyholm Kallestrup L., Knowing Satan from God. Demonic Possession, Witchcraft, and the Lutheran Orthodox Church in Early Modern Denmark, „Magic, Ritual, and Witchcraft”, 6, 2011, s. 163–182.

Pilaszek M., Procesy o czary w Polsce w wiekach XV–XVIII, Kraków 2008

Siewert F., Die Lübecker Rigafahrer-Compagnie im 16. und 17. Jahrhundert, Berlin 1896

Słowiński J., Rozwój pisma łacińskiego w Polsce XVI–XVIII wieku, Lublin 1992

Sójka J., Regulus Wojciech, PSB, 30, 1987, s. 749

Stadin K., Seventeenth Century Baltic Merchants, w: Baltic Towns and Their Inhabitants. Aspects on Early Modern Towns in the Baltic Area, red. K. Stadin, Huddinge 2003, s. 56–73

Tazbir J., Procesy o czary, OiRwP, 23, 1978, s. 151–177

Wachholz L., O szpitalach innowierców w Krakowie. Szkic historyczny, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”, 2, 1925, s. 169–176

Wijaczka J., Handel zagraniczny Krakowa w połowie XVII wieku, Kraków 2002

Wijaczka J., Luteranie w Koronie od 1517 do 1795 r., w: Kościoły luterańskie na ziemiach polskich (XVI–XX w.), t. 1: W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, red. J. Kłaczkow, Toruń 2012, s. 13–88

Wijaczka J., Magia i czary. Polowanie na czarownice i czarowników w Prusach Książęcych w czasach wczesnonowożytnych, Toruń 2008

Wijaczka J., Procesy o czary w Prusach Książęcych (Brandenburskich) w XVI–XVIII wieku, Toruń 2007

Wijaczka J., rec.: M. Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV–XVIII, Kraków 2008, „Kwartalnik Historyczny”, 116, 2009, s. 113–126

Wyczański A., Uwarstwienie społeczne w Polsce XVI wieku. Studia, Wrocław 1977

Wyporska W., Witchcraft in Early Modern Poland, 1500–1800, Basingstoke–New York 2013

Zygner L., Kobieta-czarownica w świetle ksiąg konsystorskich z XV i początku XVI w., w: Kobieta i rodzina w średniowieczu i na progu czasów nowożytnych, red. Z. H. Nowak, A. Radzimiński, Toruń 1998, s. 91–101


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism