Ustroje kościołów ewangelicko‑reformowanych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów na przełomie XVI i XVII wieku

Kazimierz Bem

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/OiRwP.2013.05

Abstrakt


The polity of the Reformed Church in the Commonwealth of Two Nations from the mid 16th to the mid 17th centuries

The article looks at the polity of the three Reformed Churches in the Commonwealth of the Two Nations in the context of the Second Reformation. The author argues that the three churches began with initially very different ecclesiastical polities. The Czech Brethren Church (Jednota Braci Czeskich) in Greater Poland had an Episcopal structure with the bishops (called “seniors”) making all the decisions for the church. The Lesser Polish Brethren (Jednota Małopolska) began as a highly decentralized church, resembling a de facto congregationalism. Finally, the Lithuanian Brethren (Jednota Litewska) was from the onset a church with a classical Presbyterian polity. With the passage of time and due to many factors all three churches began to resemble each other more and more and moving towards the Presbyterian polity. It was embraced by the Lesser Poland Reformed from the 1590s onwards, and the Brethren Church after 1608. This process – paralleled by a liturgical and organizational uniformity – culminated in the Synod of Włodawa (1634) when the Reformed of all three provinces settled on a Presbyterian polity for all three churches, with minor local variations. While all the churches retained the functions of superintendents or seniors, the mere fact of their existence or competence is not enough to suggest an Episcopal polity for any of three churches.


Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Akta synodów prowincjonalnych Jednoty Litewskiej 1626-1637, oprac. Marzena Liedke, Piotr Guzowski, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 2011.

Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. I: 1550-1559, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1968, Wydawnictwa UW.

Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. II: 1560-1570, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1972, Wydawnictwa UW.

Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. III: Małopolska 1571-1632, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1983, PWN.

Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. IV: Wielkopolska 1569-1632, oprac. M. Sipayłło, Wydawnictwa UW, Warszawa 1997.

Bem Kazimierz, „From many different sources”: The formation of the Polish and Lithuanian Reformed liturgy, w: Teresa Berger, Liturgy in migration. From the Upper Room to Cyberspace, Liturgical Press, Collegeville 2012, s. 101-130.

Bem Kazimierz, Holenderski Kościoł Reformowany w XVI i XVII wieku. Struktura, organizacja, problemy, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 2005, 49, s. 63-92.

Bem Kazimierz, Wilki i łagodne jagniątka Chrystusa. Powstanie, rozwój i rola Holenderskiego Kościoła Reformowanego w XVI i XVII wieku, Warszawa 2013, Wydawnictwo Naukowe Semper.

Benedict Philip, Christ’s churches purely reformed, New Haven-London 2002, Yale UP.

Book of Confessions. Study edition, Louisville Kentucky 1999, Geneva Press.

Bremer Francis J., Building a New Jerusalem. John Davenport, a Puritan in Three Worlds, New Haven-London 2012, Yale UP.

Calvin commentaries: The Epistles of Paul the Apostle to the Galatians, Ephesians, Phillipians and Colossians, ed. David W. Torrance, Thomas F. Torrance, Grand Rapids 1966, Eerdmans.

Calvin John, Institutes of Christian Religion, ed. John T. McNeill, , Louisville Kentucky 2006, Westminster John Knox Press.

Cowing Cedric B., The saving remnant. Religion and the setting of New England, Chicago 1995, University of Illinois Press.

Dworzaczkowa Jadwiga, Bracia czescy w Wielkopolsce w XVI i XVII wieku, Warszawa 1997, Wydawnictwo Naukowe Semper.

Gmiterek Henryk, Bracia czescy a kalwini w Rzeczypospolitej. Połowa XVI-połowa XVII wieku, Lublin 1987, UMCS.

Kiec Olgierd, Protestantyzm w Poznańskiem 1815-1918, Warszawa 2001, Wydawnictwo Naukowe Semper.

Kingdon Robert M., Geneva and the consolidation of the French Protestant movement, 1564-1572. A Contribution to the History of Congregationalism, Presbyterianism, and Calvinist Resistance Theory, Madison-Geneva 1967, University of Wisconsin Press, Libraire Droz.

Kosman Marceli, Reformacja i kontrreformacja w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle propagandy wyznaniowej, Wrocław 1973, Ossolineum.

Kronika zboru ewangelickiego krakowskiego przez x. Wojciecha Węgierskiego, red. Mariusz Pawelec, Kraków 2007, Parafia Ewangelicka w Krakowie.

Leith John H., Introduction to the Reformed Tradition, Louisville London 1981, Westminster John Knox Press.

Liedke Marzena, Struktura i kompetencje władz Kościoła Ewangelicko–Reformowanego w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI i XVII w. na tle porównawczym, w: Urzędy państwowe, organy samorządowe i kościelne oraz ich kancelarie na polsko–ruskim pograniczu kulturowym i etnicznym od XV do XIX w., red. Henryk Gmiterek, Janusz Łosowski, Kraków 2010, Avalon, s. 347–366.

Longfield Bradley J., Presbyterians and the American culture. A history, Louisville Kentucky 2013, Westminster John Knox Press.

Paul Robert S., Freedom with order. The doctrine of the Church in the United Church of Christ, Cleveland Ohio 1987, United Church Press.

Pawelec Mariusz, Bartłomiej Bythner starszy (ok. 1559-1629), Warszawa 2008, Wydawnictwo Naukowe Semper.

Ptaszyński Maciej, O ustroju kościoła. Uwagi na marginesie edycji Akt synodów prowincjonalnych Jednoty Litewskiej 1626-1637, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 56, 2012, s. 203-226.

Rohr John von, The shaping of American Congregationalism 1620-1957, Pilgrim Press, Cleveland Ohio 1992.

Tworek Stanisław, Z zagadnień organizacji zborów kalwińskich w Małopolsce w XVI–XVII w., „Rocznik Lubelski”, 1965, 8, s. 63–75.

Walker Wiliston, The creeds and platforms of Congregationalism, United Church Press, Cleveland Ohio 1991.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism