Pierwszy tom Ludu - Manifest Programowy antropologii/ etnologii/ etnografii - ludoznawstwa polskiego

Joanna Koźmińska, Zofia Sokolewicz

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/lud102.2018.02

Abstrakt


Wydanie we Lwowie przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w 1895 roku pierwszego tomu Ludu faktycznie pełniącego funkcję czasopisma ogólnokrajowego, było wielkim wydarzeniem. To ZWAK, Wisła i właśnie Lud, dzięki ruchliwości swoich twórców  i ich rozległych krajowych oraz światowych kontaktach, mogły w podzielonym przez zaborców kraju stanowić forum wymiany myśli, przedstawiania w całości dorobku etnologów, dzielenia się doświadczeniami.

            Na grunt Polski przenosiły myśl Herdera, myśl nurtu romantycznego budując jeden z tak istotnych dla kultury narodowej mitów założycielskich - mit kultury ludowej.  Przyswajały anglosaskie teorie ewolucjonizmu i tak ważną dla nas koncepcję społeczeństwa pierwotnego i jego reprezentację w postaci kultury ludowej. Pierwszy tom Ludu był swoistym Manifestem Programowym, którego następstwa można było obserwować w badaniach etnologicznych  aż do końca lat 60.XX wieku.

            W artykule zwracamy uwagę na początki krytyki naukowej w etnologii polskiej na przykładzie pierwszego tomu Ludu oraz innych czasopism etnograficznych XIX i pierwszej połowy XX wieku. Jest to wyraz niezgody z naszej strony na głoszony w latach 70. XX wieku pogląd, że tak zwana „etnografia tradycyjna” reprezentowała (zgodnie z argumentami filozoficznej szkoły poznańskiej J.Kmity) przednaukowy etap rozwoju nauki, co spychało rezultaty jej badań do lamusa historii. Temu wnioskowaniu sprzyjała sytuacja zmiany paradygmatu co wydawało się stawiać nieprzekraczalne granice między „tradycyjna” i „nową” etnografią. Czy jednak dość starannie odczytujemy stare teksty? Jak je obecnie interpretujemy ? powstają liczne pytania o rozumienie zasad krytyki naukowej kiedyś i dziś. Jaką naukę możemy wyciągnąć ze starych tekstów?

 

 


Słowa kluczowe


historia etnologii; etnologia; krytyka naukowa; kultura ludowa; Lud - czasopismo; społeczeństwo pierwotne

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bateson, G. (1972).

Steps to an Ecology of Mind, Chicago: University of Chicago Press

Bateson, G. (1996 [1979 oryg.]). Umysł i przyroda - jedność konieczna (przeł. A.Tanalska-Dulęba). Warszawa, PIW

Benedyktowicz, Z., Robotycki, Cz., Stomma, L., Tomicki, R., Wasilewski, J.S.(1980)

Antropologia kultury w Polsce - dziedzictwo, pojęcia, inspiracje. Materiały do Słownika. Polska Sztuka Ludowa 1980, 34(1) s.47-60.

Burszta, W.J. (2014) Etnografia ludowości. W: B. Fatyga, R. Michalski (red.) Kultura ludowa : teorie, praktyki, polityki. Warszawa: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, (s.107-133)

Czekanowski, J. 1946. Półwiecze Towarzystwa Ludoznawczego , Lud 1939-45 t.36 s.33-89

Franko, I. 1895. Najnowsze prądy w ludoznawstwie, Lud t.1: 1895, s.4-16

Hacking, I. 1992. World-Making by Kind-Making, Child Abuse for example. M.Douglas, iD. Hull (eds.) W: How Classification Works: Nelson Goodman among the social sciences (s.180-238) Edinburgh, Edinburgh University Press

Jasiewicz, Z. 2011, Początki polskiej etnologii i antropologii kulturowej (od końca XVIII wieku do roku 1918) Poznań: Wydawnictwo Instytutu im. Oskara Kolberga

Kapełuś, H., Krzyżanowski, J.(red), 1982, Dzieje folklorystyki polskiej 1864-1916 Warszawa: PWN

Krawczyk-Wasilewska, V. 1995. O folklorystyce polskiej w stulecie Ludu. Lud, t. 78, s.69-80

Kuper, A. 2009, Wymyślanie społeczeństwa pierwotnego transformacje mitu

(oryg.1988) The invention of primitive society : transformations of an illusion, (przeł. T.Sieczkowski, A.Dąbrowska), Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Kutrzeba-Pojnarowa, A. 1977. Kultura ludowa i jej badacze – mit czy rzeczywistość, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza

Kutrzebianka, A. 1948. Rozwój etnografii i etnologii w Polsce, Kraków: Polska Akademia Umiejętności,

Posern-Zieliński, A. 1995, Etnologia polska między ludoznawstwem a antropologią, Poznań: Wydawnictwo Drawa

Rak, M. 2012. Korespondencja Antoniego Kaliny z Sewerynem Udzielą. Lud t.96 s.273-280

Sokolewicz, Z. 2016. Etnografia/ etnologia/ antropologia a nauki historyczne wobec koncepcji społeczeństwa pierwotnego. Rocznik Antropologii Historii R.V, nr 1 (8) 2015 s.17-26.

Starnawski, J. 1967. Pięćdziesiąt trzy listy Jana Karłowicza do Hieronima Łopacińskiego 1888-1903 . Lud t.51 (cz.2). s.585-598

Stocking, G.W. Jr., 1971 What’ s in a name? The origins of the Royal Anthropological Institute, Man. New Series, v. 6 No3 (sep.1971)

Terlecka, M. (red.) 1973. Historia etnografii polskiej, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.


Partnerzy platformy czasopism