Specyficzna rola Polski w niemieckiej ekspansji gospodarczej w okresie międzywojennym (1918–1939). Porównanie z czterema rolniczymi krajami Europy Południowo-Wschodniej: Bułgarią, Jugosławią, Rumunią i Węgrami

Zbigniew Klimiuk

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/HiP.2020.023

Abstrakt


Polska jako dostawca surowców i jako rynek zbytu dla gotowych towarów znajdowała się w okresie międzywojennym w strefie zainteresowań handlowych Niemiec. Istniały przesłanki dla korzystnej wymiany handlowej z Polską. Rynek polski i rynek niemiecki były w większym stopniu rynkami kompensacyjnymi niż konkurencyjnymi. Niemcy miały dodatni bilans w handlu produktami gotowymi, ujemny we wszystkich innych grupach. Polska przeciwnie, miała ujemny bilans w handlu wyrobami gotowymi, dodatni w zakresie artykułów spożywczych, zwierząt żywych, surowców i półfabrykatów. Na przeszkodzie szerokiemu rozwojowi stosunków gospodarczych polsko-niemieckich stały dążenia obydwu państw do zmiany struktury gospodarczej. Zasadniczy kierunek polityki rolnej Niemiec był sprzeczny z dążeniem Polski do zwiększenia eksportu rolnego do Niemiec, natomiast Polska, rozwijając swój przemysł, chciała go ochronić przed niemiecką ekspansją przemysłową. Wzajemna konkurencja istniała w takich dziedzinach gospodarki jak produkcja węgla kamiennego, produkcja hutnicza i wyrobów przemysłu drzewnego. Pomimo tych sprzeczności obroty z Rzeszą były najpoważniejszą pozycją w handlu zagranicznym Polski. Polska była tylko jednym z krajów tzw. biednej Europy (i to bynajmniej nie typowym), na który skierowała się niemiecka ekspansja towarowa. Najważniejszym obszarem ekspansji były cztery rolnicze kraje Europy Południowo-Wschodniej: Bułgaria, Jugosławia, Rumunia i Węgry. Zostały one w najwyższym stopniu poddane wpływom Niemiec. Na skutek swojej mniejszej roli w produkcji zbóż i innych artykułów żywnościowych oraz surowców, jak również w rezultacie dużego spadku obrotów w czasie wojny celnej uzależnienie polskiego handlu zagranicznego od Niemiec (nawet po przyłączeniu Austrii) nie było tak duże jak w Bułgarii, Jugosławii czy na Węgrzech. Natomiast większą rolę odgrywała Polska jako kraj tranzytowy i „przedmurze kapitalizmu” na Wschodzie. Dlatego też zainteresowanie nią było z tego punktu widzenia bardzo duże, o czym może świadczyć fakt poważnych lokat kapitału niemieckiego.


Słowa kluczowe


gospodarka Niemiec hitlerowskich; niemiecka ekspansja gospodarcza; Polska jako dostawca surowców i jako rynek zbytu; stosunki handlowe; polityka handlowa; kraje Europy Południowo-Wschodniej; struktura gospodarcza; układy rozrachunkowe i płatnicze; handel

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barkai, A. (1988). Das Wirtschaftssystem des Nationalsozialismus. Frankfurt/M.: Fischer Taschenbuch Verlag.

Biuletyn Polsko-Łacińsko-Amerykański. (1938). Warszawa: Polsko-Łacińsko-Amerykańska Izba Handlowa.

Bonnell, A.T. (1940). German Control over International Economic Relations 1930–1940. Urbana: The University of Illinois Press.

Brune, H. (1934). Die deutsch-polnischen Aussenhandelsbeziehungen unter dem Gesichtspunkt der organischen Aussenhandelspolitik. Heidelberg: Deutsche Verwaltung 1934.

Carell, E. (1929). Sozialökonomische Theorie und Konjunkturproblem. München: Duncker & Humblot.

Deklaracja między Polską a Niemcami o niestosowaniu przemocy, podpisana w Berlinie dnia 26 stycznia 1934 r. (1934). Dz.U. 1934 nr 16 poz. 124.

Drozdowski, M. (1963). Polityka gospodarcza rządu polskiego 1936–1939. Warszawa: PWN.

Ehrlich, W. (1961). Die deutsche Finanzpolitik seit 1924. Bonn: Institut Finanzen und Steuern.

Eicke, R. (1938). Handelspartner Deutschland. Berlin: Verlag für Sozialpolitik, Wirtschaft und Statistik.

Eksport do Niemiec wobec układu polsko-niemieckiego. (1934). Polska Gospodarcza, 12, 374–376.

Feldman, J. (1934). Antagonizm polsko-niemiecki w dziejach. Toruń: Nakładem Instytutu Bałtyckiego.

Glass, S. (1928). Kierunki handlu zagranicznego Niemiec (1925–1927). Przegląd Gospodarczy, 8, 373–377.

Gostkiewicz, I. (1935). Rozwój taryf celnych w Polsce. Warszawa: Szkoła Główna Handlowa.

Grabiński, H. (1930). Środki aktywizacji polskiego bilansu handlowego. Poznań: Izba Przemysłowo-Handlowa.

Grabska, W. (1964). Ekspansja Niemiec na Wschód. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Gross, H. (1934). Der südosteuropeische Wirtschaftsraum und Deutschland. Düsseldorf: Braune Wirtschafts-Post.

Guillebaud, C.W. (1939). The Economic Recovery of Germany 1933–1938. London: MacMillan and Co. Limited.

Kofman, J. (1992). Nacjonalizm gospodarczy – szansa czy bariera rozwoju: przypadek Europy Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Krugmann, R.W. (1939). Südosteuropa und Grossdeutschland. Entwicklung und zukunftsmöglichkeiten der Wirtschaftsbeziehungen. Breslau: Breslauer Verlags- und Druckerei.

Kuczyński, J. (1976). Germany: Economic and Labour Conditions under Fascism. New York: Greenwood Press.

Łuczak, Cz. (1884). Dzieje gospodarcze Niemiec, 1871–1945. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Łychowski, T. (1934). Zagadnienia polsko-niemieckich stosunków handlowych. Polska Gospodarcza, 29, 883–885.

Marchwiński, A. (1938). Współczesny handel międzynarodowy. Warszawa: Encyklopedia Nauk Politycznych.

Miduch, Z. (1928). Polska polityka celna i traktatowa. Poznań: Izba Przemysłowo-Handlowa.

Morman, E.C. (1937). Economic Conditions in Germany. London: Financial Times.

Możliwości eksportu dla polskiego drzewnictwa. (1934). Informator Eksportowy, 15, 1.

Overy, R.J. (1994). War and Economy in the Third Reich. New York: Oxford University Press.

Overy, R.J. (1996). The Nazi Economic Recovery, 1932–1938. Cambridge: Cambridge University Press.

Plutyński, A. (1932). Polska na tle światowego kryzysu finansowego. Warszawa: Wydawnictwo Przeglądu Politycznego.

Ratyńska, R. (1968). Stosunki polsko-niemieckie w okresie wojny gospodarczej 1919–1930. Warszawa: Książka i Wiedza.

Ringman, A. (1929). Polsko-niemieckie stosunki gospodarcze na tle wojny celnej. Warszawa: Nakład Autora.

Rzepecki, B. (1930). Zatarg gospodarczy polsko-niemiecki. Warszawa: Skład Główny F. Hoesick.

Schneider, K. (1937). Der Welthandel im Clearingverkehr. Berlin: Verlag Carl Heymann.

Seraphim, P.H. (1935). Die Handelspolitik Polens. Berlin: Wirtschaft am Staatswissenschaftlichen Institut der Universität Königsberg. Volk und Reich Verlag.

Seraphim, P.H. (1941). Die Bedeutung des Judentums in Südosteuropa. Berlin: Deutsche Informationsstelle.

Seraphim, P.H. (1941). Die Wirtschaftsstruktur des Generalgouvernements. Krakau: Institut für Deutsche Ostarbeit.

Seraphim, P.H. (1943). Deutsch-südosteuropeische Wirtschafsgemeinschaft. Berlin: Deutsche Informationsstelle.

Smogarzewski, C. (1930). Poland, Germany and the Corridor. London: Williams & Norgate.

Sommer, L. (1935). Neugestaltung der Handelspolitik. Berlin: Volkswirtschaft: eine Schriftenreihe, n.F. Bd. 2.

Stan traktatów handlowych Niemiec. (1928). Przegląd Gospodarczy, 2, 49–50.

Studnicki, W. (1928). Stosunki polsko-niemieckie wobec zbliżającego się traktatu. Warszawa: Skład Główny w Księgarni F. Hoesicka.

Studnicki, W. (1928). Z powodu pertraktacji handlowych niemiecko-sowieckich. Przegląd Gospodarczy, 17, 654–659.

Teichert, E. (1984). Autarkie und Grossraumwirtschaft in Deutschland 1930–1939: Aussenwirtschaftspolitische Konzeptionen zwischen Wirtschaftskrise und Zweitem Weltkrieg. Oldenbourg: Perfect Paperback.

Teichova, A. (1982). Aspects of Capita1 Accumulation in Interwar Central-East European Industry. History of European Ideas, 3, 79–93.

Twardowski, J. (1930). O traktacie handlowym polsko-niemieckim. Kraków: Towarzystwo Ekonomiczne.

W. St. (1935). Struktura wywozu z Niemiec w ostatnim trzechleciu. Polska Gospodarcza, 19, 1584.

Wagemann, E. (1935). Zwischenbilanz der Krisenpolitik. Eine international vergleichende Konjunkturpolitische Studie. Berlin: Verlag Carl Heymann.

Wagemann, E. (1937). Wirtschaftliche Strategie. Von den obersten Grundsätzen wirtschaftlicher Staatskunst. Hamburg: Hansea Verlag Anstellung.

Wagemann, E. (1939). Der neue Balkan. Hamburg: Altes Land – Junge Wirtschaft.








ISSN: 1899-5160
eISSN: 2391-7652

Partnerzy platformy czasopism