“That You May Know”. The Preface to Luke’s Gospel (Lk 1:1–4)

Matteo Crimella

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/BPTh.2020.017

Abstrakt



“Abyś się mógł przekonać”. Przedmowa do Ewangelii według św. Łukasza (Łk 1,1–4)

Przedmowa do Ewangelii według św. Łukasza (por. Łk 1, 1–4) jest przedmiotem szeroko zakrojonych debat, zwłaszcza od czasu publikacji tezy L. Aleksander, która twierdzi, że należy ją traktować nie tyle historiograficznie, co naukowo. Dlatego od lat dyskusja koncentruje się na gatunku literackim przedmowy. W artykule podjęto próbę zgłębienia tej kwestii, przypominając pokrótce badania od XX wieku do dnia dzisiejszego. Autor rozpoczyna od studium Cadbury’ego, analizuje pracę autorstwa Aleksander, rozpatruje stanowiska jej krytyków i dochodzi do wniosku, że chociaż badaczka z Oksfordu zwróciła uwagę na szereg ważnych tekstów do przeprowadzenia analizy porównawczej, jej zgrabne przeciwstawienie historiograficznych i naukowych wstępów nie wytrzymuje krytycznej kontroli. W kolejnym podrozdziale autor przeprowadza ponowną analizę starożytnych przykładów wstępów, porównując je z Ewangelią św. Łukasza. Następnie przedmowa Łukasza jest badana według kryteriów analizy narracyjnej, podkreślając liczne niejasności semantyczne i syntaktyczne tekstu. Dokładne studium filologiczne pokazuje, że wiele terminów i wyrażeń przedmowy jest niejednoznacznych, ponieważ wspierają one co najmniej dwie różne interpretacje. Poruszając się jak na ruchomym piasku, czytelnik ma więcej pytań niż pewników, ale, jak na ironię, zostaje zmuszony do rozpoznania prawdziwości elementu wiary, w który został wtajemniczony. Dlaczego więc Łukasz decyduje się rozpocząć swoją Ewangelię w tak niejednoznaczny sposób? Jaki wpływ wywiera na czytelnika początkowa rama, która jest tak celowo niejasna? Poszczególne pytania znajdują pełną odpowiedź dopiero w opisie drogi uczniów do Emaus (por. Łk 24, 13–35), z którego wyłania się ta sama logika: czytelnik zostaje przeprowadzony od braku rozpoznania do rzeczywistego rozpoznania Jezusa poprzez wiarę.

Słowa kluczowe


Łk 1,1–4; Łk 24,13–35; krytyka narracyjna; historiografia; przedmowa

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Adams S.A., “Luke’s Preface and Its Relationship to Greek Historiography: A Response to Loveday Alexander,“ JGRChJ 3 (2006) 177–191.

Aletti J.-N., L’art de raconter Jésus Christ. L’écriture narrative de l’évangile de Luc (ParDi 27), Seuil, Paris 1989.

Alexander L., “Formal Elements and Genre: Which Greco-Roman Prologues Most Closely Parallel the Lukan Prologues?,” in D.P. Moessner (ed.), Jesus and the Heritage of Israel: Luke’s Narrative Claim upon Israel’s Legacy, Trinity Press International, Harrisburg, PA 1999, 9–26.

Alexander L., “Luke’s Preface in the Context of Greek Preface-Writing,” NT 28 (1986) 48–74.

Alexander L., The Preface to Luke’s Gospel: Literary Convention and Social Context in Luke 1.1–4 and Acts 1.1 (SNTSMS 78), Cambridge University Press, Cambridge 1993.

Aune D.E., “Luke 1.1–4: Historical or Scientific Prooimion?,” in A. Christophersen et al. (ed.), Paul, Luke and the Graeco-Roman World: Essays in Honour of Alexander J.M. Wedderburn (JSNTS 217), Sheffield Academic Press, Sheffield 2002, 138–148.

Baum A.D., “Lk 1,1–4 zwischen antiker Historiografie und Fachprosa. Zum literaturgeschichtlichen Kontext des lukanischen Prologs, “ ZNW 101 (2010) 33–54.

Bauspieß M., Geschichte und Erkenntnis im Lukanischen Doppelwerk. Eine exegetische Untersuchung zu einer christlichen Perspektive auf Geschichte (ABIG 42), Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2012.

Beyer H.W., “κατηχέω,“ in G. Kittel (hrsg.), Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament. Dritter Band, Kohlhammer, Stuttgart 1938, 638–640.

Blass F. – Debrunner A., Grammatik des neutestamentlichen Griechisch, Bearbeitet von F. Rehkopf, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 200118.

Bovon F., L’Évangile selon saint Luc (1,1 – 9,50) (CNT 3a), Labor et Fides, Genève 1991.

Brambilla F.G., “I molti racconti e l’unico Gesù. La memoria Iesu principio di unità e diversità nelle narrazioni evangeliche,” in G. Angelini et al., Fede, ragione, narrazione. La figura di Gesù e la forma del racconto (Disputatio 18), Glossa, Milano 2006, 47–93.

Butticaz S.D., L’identité de l’Église dans les Actes des apôtres. De la restauration d’Israël à la conquête universelle (BZNW 174), De Gruyter, Berlin – New York 2011.

Cadbury H.J., “Commentary on the Preface of Luke,” in P.J.F. Jackson – K. Lake (ed.), The Beginnings of Christianity: Part I. The Acts of Apostles. Vol. II. Prolegomena II. Criticism, MacMillan, London 1922, 489–510.

Cadbury H.J., The Making of Luke-Acts, Macmillan, London 1927 (reprinted: Hendrickson, Peabody, MS 1999).

Cadbury H.J., The Style and Literary Method of Luke (HThS 6), Harvard University Press, Cambridge 1920 (reprinted: Wipf & Stock, Eugene, OR 2001).

Callan T., “The Preface of Luke-Acts and Historiography,” NTS 31 (1985) 576–581.

Crimella M., “Gli Atti degli Apostoli fra storia e teologia,” in Id. (a cura di), Atti degli Apostoli (PaVi 5), Messaggero, Padova 2013, 27–57.

Crimella M., “Veridizione e verità nel racconto di Luca,” BibAn 7 (2017) 235–250.

Dawson Z.K., “Does Luke’s Preface Resemble a Greek Decree? Comparing the Epigraphical and Papyrological Evidence of Greek Decrees with Ancient Preface Formulae,” NTS 65 (2019) 552–571.

Dillon R.J., “Previewing Luke’s Project from His Prologue (Luke 1:1–4),” CBQ 43 (1981) 205–227.

Dupont J., “Les disciples d’Emmaüs,“ in Id., Études sur les évangiles synoptiques. Tome II (BETL 70B), University Press – Peeters, Leuven 1985, 1153–1181.

Earl D., “Prologue-form in Ancient Historiography,“ in H. Temporini (hrsg.), Aufstieg und Niedergang der römischen Welt. Geschichte und Kultur Roms im Spiegel der neueren Forschung. Teil I. Von den Anfängen Roms bis zum Ausgang der Republik. Zweiter Band, De Gruyter, Berlin – New York 1972, 842–856.

Eco U., Lector in fabula. La cooperazione interpretativa nei testi narrativi (Studi 22), Bompiani, Milano 1979.

Eco U., Sei passeggiate nei boschi narrativi. Harvard University, Norton Lectures 1992–1993, Bompiani, Milano 1994.

Evans C.F., Saint Luke, SCM Press, London 20082.

Fitzmyer J.A., The Gospel according to Luke (I–IX): Introduction, Translation, and Notes (AncB 28), Doubleday, New York et al. 1981.

Giambrone A., “’So that You May Know the Truth’ (Luke 1:4): Luke 1–2 and the Lying Historians,” in S. Butticaz et al. (éd.), Le corpus lucanien (Luc-Actes) et l’historiographie ancienne. Quels rapports ? (Théologie biblique 2), Lit, Berlin et al. 2019, 135–157.

Giambrone A., ”’Eyewitnesses from the Beginning’: Apologetic Innovation and the Resurrection in the Autopsy of Luke-Acts,” RB 124 (2017) 180–213.

Green J.B., The Gospel of Luke (NICNT), Eerdmans, Grand Rapids, MI – Cambridge 1997.

Grundmann W., Das Evangelium nach Lukas (ThHK 3), Evangelische Verlagsanstalt, Berlin 19643.

Hengel M., “Der Lukasprolog und seine Augenzeugen. Die Apostel, Petrus und die Frauen,“ in S.C. Barton – L.T. Stuckenbruck – B.G. Wold (ed.), Memory in the Bible and Antiquity: The Fifth Durham-Tübingen Research Symposium (Durham, September 2004) (WUNT 212), Mohr Siebeck, Tübingen 2007, 195–242.

Hengel M., Die vier Evangelien und das eine Evangelium von Jesus Christus. Studien zu ihrer Sammlung und Entstehung (WUNT 224), Mohr Siebeck, Tübingen 2008.

Kuhn K.A., “Beginning the Witness: The αὐτόπται καὶ ὑπηρέται of Luke’s Infancy Narrative,” NTS 49 (2003) 237-255.

Lagrange M.-J., Évangile selon saint Luc (EtB), Gabalda, Paris 19487.

Lausberg H., Handbuch der literarischen Rhetorik. Eine Grundlegung der Literaturwissenschaft, Steiner, Stuttgart 19903.

Létourneau P., “Commencer un évangile : Luc,“ in D. Marguerat (éd.), La Bible en récits. L’exégèse biblique à l’heure du lecteur. Colloque international d’analyse narrative des textes de la Bible, Lausanne (mars 2002) (MoBi 48), Labor et Fides, Genève 2003, 326–339.

Marguerat D. – Bourquin Y., Pour lire les récits bibliques. Initiation à l’analyse narrative, Cerf – Labor et Fides, Paris – Genève 20094.

Marguerat D., Les Actes des apôtres (1–12) (CNT 5a), Labor et Fides, Genève 2007.

Moessner D.P., “’Eyewitnesses,’ ‘Informed Contemporaries,’ and ‘Unknowing Inquiries:’ Josephus’ Criteria for Authentic Historiography and the Meaning of ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΩ,” NT 38 (1996) 105–122.

Moessner D.P., “The Appeal and Power of Poetics (Luke 1:1–4): Luke’s Superior Credentials (παρηκολουθηκότι), Narrative Sequence (καθεξῆς), and Firmness of Understanding (ἡ ἀσφάλεια) for the Reader,” in Id. (ed.), Jesus and the Heritage of Israel: Luke’s Narrative Claim upon Israel’s Legacy, Trinity Press International, Harrisburg, PA 1999, 84–123.

Moles J., “Luke’s Preface: The Greek Decree, Classical Historiography and Christian Redefinitions,” NTS 57 (2011) 461–482.

Nodet E., “Théophile (Lc 1,1–4 ; Ac 1,1),“ RB 119 (2012) 585–595.

Norden E., Agnostos Theos. Untersuchungen zur Formengeschichte religiöser Rede, Teubner, Leipzig – Berlin 1913.

Norelli E., “Gli Atti degli Apostoli sono una storia del cristianesimo?,” RiSCr 12 (2015) 13–50.

Parsons M.C., “Reading a Beginning/Beginning a Reading: Tracing Literary Theory on Narrative Openings,” Semeia 52 (1990) 11–31.

Reginato A., “Che il lettore capisca!” (Mc 13,14). Il dispositivo di cornice nell’evangelo di Marco (StRi), Cittadella, Assisi (PG) 2009.

Ricœur P., Temps et récit. I. L’intrigue et le récit historique, Seuil, Paris 1983.

Rothschild C.K., Luke-Acts and the Rhetoric of History: An Investigation of Early Christian Historiography (WUNT 2.175), Mohr Siebeck, Tübingen 2004.

Schmidt D.D., “Rhetorical Influences and Genre: Luke’s Preface and the Rhetoric of Hellenistic Historiography,” in D.P. Moessner (ed.), Jesus and the Heritage of Israel: Luke’s Narrative Claim upon Israel’s Legacy, Trinity Press International, Harrisburg, PA 1999, 27–60.

Siffer-Wiederhold N., “Le projet littéraire de Luc d’après le prologue de l’évangile (Lc 1, 1–4),“ RevSR 79 (2005) 39–54.

Smith D.E., “Narrative Beginnings in Ancient Literature and Theory,” Semeia 52 (1990) 1–9.

Spicq C., Lexique théologique du Nouveau Testament. Réédition en un volume des Notes de lexicographie néo-testamentaire, Presses Universitaires de Fribourg – Cerf, Fribourg – Paris 1991.

Sterling G.E., Historiography and Self-Definition: Josephos, Luke-Acts and Apologetic Historiography (NT.S 64), Brill, Leiden – New York – Köln 1992.

Strelan R., “A Note on ἀσφάλεια (Luke 1.4),” JSNT 30 (2007) 163–171.

Tremolada P., “Il proemio al vangelo di Luca (Lc 1,1–4),” PSV 43 (2001) 123–137.

Uspensky B., A Poetics of Composition: The Structure of the Artistic Text and Typology of a Compositional Form, University of California Press, Berkeley – Los Angeles – London 1973.

van Unnik W.C., “Remarks on the Purpose of Luke’s Historical Writing (Luke I 1–4),” in Id., Sparsa Collecta. Part One: Evangelia, Paulina, Acta (NT.S 29), Brill, Leiden 1973, 6–15.

Wolter M., “Die Proömien des lukanischen Doppelwerks (Lk 1,1–4 und Apg 1,1–2)“, in J. Frey – C.K. Rothschild – J. Schröter (hrsg.), Die Apostelgeschichte im Kontext antiker und frühchristlicher Historiographie (BZNW 162), De Gruyter, Berlin – New York 2009, 476–494.

Wolter M., Das Lukasevangelium (HNT 5), Mohr Siebeck, Tübingen 2008.


##plugins.generic.alm.title##

##plugins.generic.alm.loading##

Metrics powered by PLOS ALM






ISSN (print) 1689-5150
ISSN (online) 2450-7059

Partnerzy platformy czasopism