Dzieje synagogi w Tarnogrodzie jako przykład rozwoju gminy żydowskiej w XVIII wieku na ziemiach polskich

Mateusz Michalski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/BPMH.2014.003

Abstrakt


Synagoga w Tarnogrodzie istnieje do dziś, zmieniła jednak swój charakter oraz pełnioną funkcję. Świadczy o niezwykłej pozycji, jaką gmina żydowska osiągnęła w przeszłości w tym mieście. Historia gminy żydowskiej w Tarnogrodzie oraz znajdującej się w tym mieście synagogi rozpoczyna się w połowie XVI wieku od przywileju Stefana Batorego. Jej dzieje mogą być przykładem stosunków panujących między ówczesną władzą i Żydami oraz mieszkańcami Tarnogrodu. Istotny wpływ na relacje między żydowskimi i innymi mieszkańcami Tarnogrodu miały przywileje, które Żydzi uzyskali w XVI wieku. Synagoga w Tarnogrodzie stanowi przykład tego, jak ekonomia i stosunki społeczne kształtowały obraz niewielkiego miasta. Rozwój gminy skutkował częstą modernizacją tego budynku. Synagoga była pierwotnie drewniana, wielokrotnie niszczona i trawiona przez pożary uzyskała pod koniec XVII wieku formę murowaną. Układ pomieszczeń, ich funkcjonalność, odpowiadał stosowanym w tym czasie schematom architektonicznym. Historia synagogi w Tarnogrodzie oraz kształtowania się jej formy może stanowić przykład dla przedstawienia dziejów gmin żydowskich na całym obszarze wschodniej Polski.


Słowa kluczowe


Synagoga; gmina żydowska; barok; Tarnogród

Pełny tekst:

PDF (Deutsch)

Bibliografia


Źródła archiwalne / Archivalische Quellen / Archival Sources

Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatura w Zamościu

– Sign. N0247, E. Lorenz, Dokumentacja konserwatorska zabytków. Synagoga Tarnogród, (1986).

– Sign. N0452, M. Niedzielska, Bożnica w Tarnogrodzie. Dokumentacja naukowo-historyczna, (1980).

Literatura / Literatur / Literature

Bałaban M., Bożnice obronne na wschodnich kresach Rzeczypospolitej, in: ders., Studja Historyczne, (1927), S. 93 – 99.

Bałaban M., Zabytki historyczne Żydów w Polsce, (Pisma Instytutu Nauk Judaistycznych w Warszawie 1, 1929).

Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym, 2 (1886).

Bergman E., Jagielski J., Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce. Katalog, (1996).

Cohen A., Talmud, (2002).

Depczyński W., Tarnogród 1567–1967. Monografia historyczno-gospodarcza, (1970).

Greenwald Z., Bramy Halachy. Religijne prawo żydowskie, (2005).

Piechotka K. und M., Bóżnice drewniane, (1957).

Piechotka K. und M., Bramy Nieba. Bóżnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej,

(1999).

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, hg. v. B. Chlebowski, 12 (1892), S. 186–187.

Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana W. Kor. 1572–1605, (Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych 18, 1935).

Tomaszewski J., Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, (2001).

Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, (1990).

Zajczyk S., Architektura barokowych bożnic murowanych w Polsce (zagadnienia i systematyka materjału zabytkowego), „Biuletyn Historji Sztuki i Kultury. Kwartalnik wydawany przez Zakład Architektury Polskiej i Historji Sztuki Politechniki Warszawskiej“, 1, 4 (1932/1933), S. XXX–XXXII, 186–195.








ISSN 2083-7755 (print)
ISSN 2391-792X (online)

Partnerzy platformy czasopism