Materialna pamięć krajobrazu cmentarzy w wyludnionych wiejskich jednostkach osadniczych polskiej części dawnych Prus Wschodnich – wybór zagadnień

Anna Majewska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SG.2020.01

Abstrakt


The article discusses selected issues surrounding cemeteries as important elements of presently abandoned rural settlements located in the part of former East Prussia incorporated into Poland after 1945. It tackles the issue of identification and distribution of burial sites on the researched area and their location in the geographical environment. The discussion is based on a comparative analysis of archival and contemporary cartographic materials and spatial analyses making use of hGIS technology. The results presented in the paper constitute of a part of a study of the impact of the interruption in settlement continuity on landscape in selected localities of the regions of Warmia, Masuria, and Powiśle in the final months of World War II and after the end of the military conflict.


Słowa kluczowe


studia krajobrazowe; wyludnione miejscowości; krajobraz kulturowy; geografia historyczna; LiDAR; GIS

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archeologia współczesności. Pierwszy Kongres Archeologii Polskiej, t. 1, red. A.I. Zalewska, Warszawa 2016.

Ariès P., The hour of our death, Harmondsworth 1983.

Białuński G., W sprawie lasów i leśnictwa w południowo-wschodnich Mazurach od XIV do początku XVIII wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 3, 1996.

Bielawny K., Nekropolie w granicach parafii ewangelickich Nawiady, Piecki i Stara Ukta przed 1945 rokiem, „Znad Pisy”, 15, 2006.

Burzyńska M., Miejsca nie-pamięci, „Menażeria” (http://menazeria.eu/8,przejazd.html?artykul- ID=168, dostęp: 8 lutego 2020).

Cepil M., Śladami osadników fryderycjańskich w środkowej Polsce. Cmentarze i ich pozostałości, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, 6, 2017.

Cmentarze nieistniejących cmentarzy. Ewangelickie dziedzictwo kulturowe w Wolsztynie (w 500. rocznicę reformacji), red. J. Kołacki, Poznań 2018.

Dethlefsen E.S., The cemetery and culture change. Archaeological focus and ethnographic perspective, w: Modern material culture and archaeology of us, ed. R.A. Gould, M.B. Schiffer, New York 1981.

Długozima A., Cmentarze jako ogrody żywych i umarłych, Warszawa 2011.

Długozima A., Fenomen cmentarzy warmińskich i mazurskich w aspekcie ich położenia w krajobrazie, w: Nekropolie Warmii i Mazur, red. W. Knercer, B. Wacławik, Olsztyn 2016.

Domańska E., Cmentarze jako przedmiot historii ratowniczej (rescue history), w: „Ziemia skrywa kości”. Zapomniane krajobrazy pamięci – cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku, red. J. Kołacki, I. Skórzyńska, Poznań 2017.

Domańska E., Historie niekonwencjonalne. Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce, Poznań 2006.

Domańska E., Problem rzeczy we współczesnej archeologii, w: Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa, Olsztyn 2008.

Duma P., Grób alienata. Pochówki dzieci nieochrzczonych, samobójców i skazańców w późnym średniowieczu i dobie wczesnonowożytnej, Kraków 2010.

Fenyk M.A., Kuszewska K., Flora opuszczonych sadyb gospodarskich Warmii, „Acta Scientarium Polonorum”, 9 (2), 2010.

Flis S., Dżuma na Mazurach i Warmii w latach 1708–1711, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 4, 1960.

GIS. Obszary zastosowań, red. B. Nowak, Warszawa 2007.

Knercer W., Ślady na ziemi – cmentarze, w: Nekropolie Warmii i Mazur, red. W. Knercer, B. Wacławik, Olsztyn 2016.

Kołacki J., Koncepcja badania cmentarzy protestanckich w Wielkopolsce. Studium przypadku Wolsztyn, w: Cmentarze nieistniejących cmentarzy. Ewangelickie dziedzictwo kulturowe w Wolsztynie (w 500. rocznicę reformacji), red. J. Kołacki, Poznań 2018.

Kotas M., Słowo wstępne, w: Nim całkowicie znikną. Cmentarze ewangelickie w powiecie poznańskim, red. J. Kołacki, Poznań 2018.

Kula M., Nośniki pamięci historycznej, Warszawa 2002.

Liżewska I., Wstęp, w: T. Żurkowska, Mazurskie cmentarze. Symbole w Krajobrazie, Olsztyn 2008.

Łaguna W., Sieć osadnicza Ziemi Warmińskiej – geneza i ewolucja do stanu obecnego, w: Społeczeństwo, środowisko, gospodarka i krajobraz kulturowy Warmii w roku Ignacego Krasickiego, Olsztyn–Lidzbark Warmiński 2001.

Ławrynowicz O., Archaeology of us and the local identity. An interdisciplinary context, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 34, 2019.

Majdecka-Strzeżek A., Ogrody wiecznej pamięci w krajobrazie kulturowym, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki PAN”, 61 (3), 2016.

Majewska A., Continuity and decline. Temporal expression of denominational cemeteries in contemporary times, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 34, 2019.

Majewska A., Depopulated localities of former East Prussia as isolated components of the landscape structure in the form of clusters of high vegetation, „Journal of Geography, Politics and Society”, 9 (4), 2019.

Majewska A., Relikty zanikłych jednostek osadniczych na pograniczu mazursko-mazowieckim. Interdyscyplinarny projekt badawczy, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 32, 2017.

Majewska A., Surface prospection of burial grounds and new research tools (on the example of the study of changes in cemetery boundaries), ,,Journal of Geography, Politics and Society”, 7 (1), 2017.

Majewska A., Zanikłe osadnictwo w granicach powiatu piskiego, Łódź 2018, mps pracy magisterskiej, Uniwersytet Łódzki.

Migoń P., Geomorfologia, Warszawa 2006.

Modern material culture and archaeology of us, ed. R.A. Gould, M.B. Schiffer, New York 1981.

Myga-Piątek U., Pamięć krajobrazu – zapis dziejów w przestrzeni, „Studia Geohistorica”, 3, 2015.

Nekropolie Warmii i Mazur, red. W. Knercer, B. Wacławik, Olsztyn 2016.

Nim całkowicie znikną. Cmentarze ewangelickie w powiecie poznańskim, red. J. Kołacki, Poznań 2018.

Olszewski R., Numeryczne modele rzeźby terenu i powierzchni statystycznych, w: GIS. Obszary zastosowań, red. B. Nowak, Warszawa 2007.

Plit J., Analiza historyczna jako źródło informacji o środowisku przyrodniczym, „Problemy Ekologii Krajobrazu”, 16, 2006.

Rydzewska A., Zabytkowe cmentarze ewangelickie północnej Wielkopolski, Poznań 2012.

Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa, Olsztyn 2008.

Społeczeństwo, środowisko, gospodarka i krajobraz kulturowy Warmii w roku Ignacego Krasickiego, Olsztyn–Lidzbark Warmiński 2001.

Srokowski S., Prusy Wschodnie. Kraj i ludzie, Warszawa 1929.

Szulc H., Morfogenetyczne typy osiedli wiejskich na Pomorzu Zachodnim, Warszawa 1988.

Topographische Karte Messtischblatt, 1:25 000, Berlin 1880–1944.

Wadyl S., Niektóre elementy wyobrażeń religijnych Prusów i ich trwanie w czasach krzyżackich, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2, 2010.

Wałkowska J., Cmentarze ewangelickie z perspektywy archeologii: problemy i możliwości badawcze, w: „Ziemia skrywa kości”. Zapomniane krajobrazy pamięci – cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku, red. J. Kołacki, I. Skórzyńska, Poznań 2017.

Zalewska A.I., Archeologia czasów współczesnych w Polsce. Tu i teraz, w: Archeologia współczesności. Pierwszy Kongres Archeologii Polskiej, t. 1, red. A.I. Zalewska, Warszawa 2016.

Zalewska B., Klon: przyczynek do problematyki ochrony układów ruralistycznych województwa warmińsko-mazurskiego, „Rocznik Mazurski”, 6, 2002.

Zawiła M., Dziedziczynienie przedwojennych cmentarzy na terenach postmigracyjnych Polski, Kraków 2019.

„Ziemia skrywa kości”. Zapomniane krajobrazy pamięci – cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku, red. J. Kołacki, I. Skórzyńska, Poznań 2017.

Żurkowska T., Mazurskie cmentarze. Symbole w krajobrazie, Olsztyn 2008.

Żurkowska T., Roślinność opuszczonych mazurskich cmentarzy, jej bogactwo i symbolika, w: Nekropolie Warmii i Mazur, red. W. Knercer, B. Wacławik, Olsztyn 2016.

Żurkowska T., Warto odwiedzić mazurskie cmentarzyki, „Znad Pisy”, 12, 2003.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism