Metoda retrogresji w geografii historycznej Polski (wybrane zagadnienia)

Henryk Rutkowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SG.2019.08

Abstrakt


Artykuł przedstawia materiał do dyskusji na temat zasad stosowania retrogresji w geografii historycznej. Wstęp zawiera charakterystykę tej metody. Główna część artykułu opiera się na doświadczeniach prac nad mapami szczegółowymi ziem polskich Korony w XVI w. Omówiono podstawę źródłową oraz treść tych map, zaznaczając stopień pewności lub prawdopodobieństwa przedstawionych elementów krajobrazu. Druga część obejmuje kilka innych przykładów z kartografii historycznej.

Słowa kluczowe


geografia historyczna Polski; metoda retrogresji; wody; lasy; osadnictwo; drogi; granice

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arnold S., Geografia historyczna, jej zadania i metody, „Przegląd Historyczny”, 28 (1), 1929.

Arnold S., Terytoria plemienne w ustroju administracyjnym Polski Piastowskiej (w. XII–XIII), „Prace Komisji dla Atlasu Historycznego Polski”, 2, 1927.

Baranowski T., Kalisia – Kalisz, starożytność a wczesne średniowiecze, w: Kalisz na przestrzeni wieków, red. T. Baranowski, A. Buko, Kalisz 2013.

Biliński B., Kalisia Ptolemeuszowa, „Archeologia”, 5, 1952–1953.

Błaszczyk G., Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności, t. 1: Trudne początki, Poznań 1998.

Błaszczyk G., Geografia historyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego, Poznań 2012.

Borek A., Słomski M., Lokalizacja miejscowości, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Buczek K., Dzieje kartografii polskiej od XV do XVIII wieku. Zarys analityczno-syntetyczny, Wrocław 1963.

Buczek K., Ziemie polskie przed tysiącem lat (zarys geograficzno-historyczny), Wrocław 1960.

Burszta J., Od osady słowiańskiej do wsi współczesnej, Wrocław 1958.

Bylina S., Drogi, granice, most. Studia o przestrzeni publicznej i sakralnej w średniowieczu, Warszawa 2012.

Chłapowski K., Środowisko geograficzne, w: Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, red. W. Pałucki, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1993 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 2).

Dunin-Wąsowiczowa A., Podziały administracyjne, w: Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, red. A. Pałucki, oprac. A. Dunin-Wąsowiczowa i in., Warszawa 1973 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 7).

Giergiel T., Problematyka badawcza i metody rekonstrukcji krajobrazu historyczno-politycznego – przykład kasztelanii, w: Nauki pomocnicze historii. Teoria, metody badań, dydaktyka, red. A. Jaworska, R. Jop, Warszawa 2013.

Gieysztor A., Zarys nauk pomocniczych historii, t. 2, Warszawa 1948.

Gochna M., Granice państwowych jednostek terytorialnych, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Humnicki J., Pacuski K., Środowisko geograficzne, w: Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, red. A. Pałucki, oprac. A. Dunin-Wąsowiczowa i in., Warszawa 1973 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 7).

Jakubowski J., Powiat grodzieński w w. XVI, „Prace Komisji Atlasu Historycznego Polski”, 3, 1935.

Kalisz na przestrzeni wieków, red. T. Baranowski, A. Buko, Kalisz 2013.

Lustracja dróg województwa krakowskiego z roku 1570, wyd. B. Wyrozumska, wstęp K. Buczek, Wrocław 1971.

Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, red. A. Pałucki, oprac. A. Dunin-Wąsowiczowa i in., Warszawa 1973 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 7).

Nauki pomocnicze historii. Teoria, metody badań, dydaktyka, red. A. Jaworska, R. Jop, Warszawa 2013.

Pałucki W., Granice i podziały polityczno-administracyjne, w: Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, red. W. Pałucki, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1993 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 2).

Panecki T., Źródła kartograficzne, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Rutkowska E., Środowisko geograficzne, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Rutkowska E., Środowisko geograficzne, w: Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 2008 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 1).

Rutkowski H., Drogi, w: Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, red. A. Pałucki, oprac. A. Dunin-Wąsowiczowa i in., Warszawa 1973 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 7).

Rutkowski H., Drogi, w: Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, red. W. Pałucki, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1993 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 2).

Rutkowski H., Fundamenta historiae. Pisma wybrane, red. M. Zbieranowski, M. Słoń, Warszawa 2014. Rutkowski H., Granica mazowiecko-litewska między Wizną a Grodnem z 1358 r., „Studia Geohistorica”, 5, 2017, s. 140–155.

Rutkowski H., Granice państwowych jednostek terytorialnych, w: Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 2008 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 1).

Rutkowski H., Granice państwowych jednostek terytorialnych, w: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1998 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 5).

Rutkowski H., Lokalizacja miejscowości, w: Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku, red. A. Pałucki, oprac. A. Dunin-Wąsowiczowa i in., Warszawa 1973 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 7).

Rutkowski H., Mapy Perthéesa, w: H. Rutkowski, Fundamenta historiae. Pisma wybrane, red. M. Zbieranowski, M. Słoń, Warszawa 2014.

Rutkowski H., Prace nad atlasem historycznym Polski XVI wieku, „Polish Cartographical Review. Suplement w języku polskim”, 3 (2), 2018.

Rutkowski H., Stanisław Herbst (1907–1973), w: Szkoły, ośrodki i twórcy polskiej historii kartografii (1945–2015), red. T. Bogacz, B. Konopska, Warszawa 2016 (Z Dziejów Kartografii, 20).

Rutkowski H., Work on the historical atlas of the sixteenth-century Poland, „Polish Cartographical Review”, 50 (4), 2018.

Rutkowski H., Źródła kartograficzne, w: H. Rutkowski, Fundamenta historiae. Pisma wybrane, red. M. Zbieranowski, M. Słoń, Warszawa 2014.

Słoń M., Źródła pisane, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, red. J. Wiśniewski, A. Gąsiorowski, W. Bukowski, Wrocław–Kraków 1980 nn. Słownik staropolski, t. 9, red. S. Urbańczyk i in., Wrocław 1982.

Sowina U., Związek T., Panecki T., Kalisz w połowie XVI wieku, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Swoboda P., Nazewnictwo, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Szkoły, ośrodki i twórcy polskiej historii kartografii (1945– 2015), red. T. Bogacz, B. Konopska, Warszawa 2016 (Z Dziejów Kartografii, 20).

Tęgowski J., Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Poznań–Wrocław 1999.

Topolski J., Metodologia historii, Warszawa 1968.

Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Wilska M., Drogi, w: Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 2008 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 1).

Wilska M., Drogi, w: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1998 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 5).

Wilska M., Środowisko geograficzne, w: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1998 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 5).

Wiśniewski J., Rozwój osadnictwa na pograniczu polsko-rusko-litewskim od końca XIV do połowy XVII wieku, „Acta Baltico-Slavica”, 1, 1964.

Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 2008 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 1).

Województwo lubelskie w drugiej połowie XVI wieku, red. W. Pałucki, oprac. S. Wojciechowski, Warszawa 1966 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 3).

Województwo płockie około 1578 r., red. S. Herbst, oprac. I. Gieysztorowa i in., Wrocław 1958 (Atlas historyczny Polski. Seria A: Mapy szczegółowe, 2).

Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, red. W. Pałucki, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1993 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 2).

Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku, red. H. Rutkowski, oprac. K. Chłapowski i in., Warszawa 1998 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 5).

Wyrozumski J., Kazimierz Wielki, Wrocław 1986.

Zbiór dokumentów małopolskich, cz. 4, wyd. S. Kuraś, I. Sułkowska-Kurasiowa, Wrocław 1969.

Związek T., Drogi, w: Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, oprac. A. Borek i in., Warszawa 2017 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, 4).

Związek T., Panecki T., Osadnictwo olęderskie w badaniach nad rekonstrukcją szesnastowiecznego zalesienia na przykładzie okolic Nowego Tomyśla, „Studia Geohistorica”, 5, 2017.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism