Wysokość plonów rolnych w dobrach królewskich dawnej Polski w latach 1564–1665

Monika Kozłowska-Szyc

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SG.2019.02

Abstrakt


Celem tego artykułu jest poznanie struktury i poziomu produkcji rolnej w folwarkach dóbr królewskich w XVI i XVII w. Należy zaznaczyć, że wysokość plonów jest jednym z najważniejszych wskaźników produktywności oraz rozwoju gospodarczego preindustrialnej Polski. Podstawą źródłową przeprowadzonych badań są lustracje królewszczyzn małopolskich, wielkopolskich, mazowieckich i podlaskich z lat 1564–1666. Wyniki analizy odsłaniają niezbyt pomyślny obraz polskiego rolnictwa. Przez cały okres obserwacji odnotowujemy duże wahania plonów, a ponadto w XVII stuleciu widoczny jest znaczny spadek wydajności czterech badanych zbóż: żyta, pszenicy, jęczmienia i owsa. Na ogół najniższym plonem charakteryzował się owies, najwydajniejszy był zaś jęczmień, a miejscami także pszenica. W XVI i XVII w. najniższe plony odnotowano w Wielkopolsce, a najwyższe – na Mazowszu i Podlasiu.

Słowa kluczowe


historia gospodarcza; wysokość plonów rolnych; lustracje dóbr królewskich

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła publikowane

Lustracja województw ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564–1565, cz. 1–2, wyd. K. Chłapowski, H. Żytkowicz, red. L. Żytkowicz, A. Falniowska-Gradowska, Warszawa 1992–2001.

Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564– 1565, cz. 1–2, wyd. A. Tomczak, C. Ohryzko-Włodarska, J. Włodarczyk, Bydgoszcz 1961–1963.

Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1616–1620, cz. 1–2, wyd. Z. Górski, R. Kabaciński, J. Pakulski, Wrocław 1994.

Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628–1632, cz. 1–3, wyd. Z. Guldon, Wrocław 1967–1969.

Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1659–1665, cz. 1, wyd. C. Ohryzko-Włodarska, Wrocław 1978.

Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1659– 1665, cz. 2, wyd. Z. Górski, J. Pak, Toruń 1996.

Lustracja województwa krakowskiego 1564, cz. 1–2, wyd. J. Małecki, Warszawa 1962–1964.

Lustracja województwa krakowskiego 1659–1664, cz. 1–3, wyd. A. Falniowska-Gradowska, F. Leśniak, Warszawa 2005.

Lustracja województwa lubelskiego 1565, wyd. A. Wyczański, Wrocław–Warszawa 1959.

Lustracja województwa lubelskiego 1661, wyd. H. Oprawko, K. Schuster, Warszawa 1962.

Literatura

Baranowski B., Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej Wielkopolsce w XVIII wieku, Warszawa 1958.

Büntgen U., Kyncl T., Ginzler Ch., Jacks D.S., Esper J., Tegel W., Heussner K., Kyncl J., Filling the Eastern European gap in millenium-long temperature reconstructions, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 110, 2013, s. 1773–1778.

Grodecki R., Przyczynki do dziejów rolnictwa, „Tygodnik Rolniczy”, 36, 1919, s. 20–22.

Guzowski P., Kozłowska M., Wysokość plonów rolnych jako wskaźnik zmian klimatu w okresie staropolskim, w: Natura Homines. Studia z historii środowiskowej, s. 1: Historia – Klimat – Przyroda. Perspektywa antropocentryczna, red. P. Oliński, W. Piasek, Toruń 2018, s. 35–47.

Guzowski P., Poniat R., Miejsce badań kwantytatywnych we współczesnej historiografii polskiej, „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, 73, 2013, s. 243–255.

Lustracja województwa mazowieckiego 1565, cz. 1–2, wyd. I. Gieysztorowa, A. Żaboklicka, Warszawa 1967–1968.

Lustracja województwa podlaskiego 1602 roku, wyd. M. Sierba, Warszawa 2017.

Lustracja województwa sandomierskiego 1564–1565, wyd. W. Ochmański, Wrocław 1963.

Lustracja województwa sandomierskiego 1660–1664, cz. 1–2, wyd. H. Oprawko, K. Schuster, Kraków 1971–1977.

Lustracje województwa mazowieckiego XVII wieku, cz. 1: 1616–1620, wyd. A. Wawrzyńczyk, Wrocław 1968.

Lustracje województwa mazowieckiego XVII wieku, cz. 2: 1660–1661, wyd. A. Wawrzyńczyk, Warszawa 1989.

Lustracje województwa płockiego 1565–1789, wyd. A. Sucheni-Grabowska, S.M. Szacherska, Warszawa 1965.

Lustracje województwa podlaskiego 1570 i 1576, wyd. J. Topolski, J. Wiśniewski, Wrocław 1959.

Lustracje województwa rawskiego 1565 i 1570, wyd. Z. Kędzierska, Warszawa 1959.

Lustracje województwa rawskiego XVII wieku, wyd. Z. Kędzierska, Wrocław 1965.

Majewski J., Gospodarstwo folwarczne we wsiach miasta Poznania w latach 1582–1644, Poznań 1957.

Mączak A., Folwark pańszczyźniany a wieś w Prusach Królewskich w XVI–XVIII wieku, „Przegląd Historyczny”, 47 (2), 1956, s. 353–392.

Mączak A., Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku, Warszawa 1962.

Natura Homines. Studia z historii środowiskowej, t. 1: Historia – Klimat – Przyroda. Perspektywa antropocentryczna, red. P. Oliński, W. Piasek, Toruń 2018.

Parker G., Global crisis. War, climate change and catastrophe in the seventeenth century, Padstow 2013.

Poniat R., O możliwości wykorzystania regresji LOESS w analizie szeregów czasowych, „Przeszłość Demograficzna Polski”, 38 (2), 2016, s. 103–115.

Poniat R., O wykorzystaniu wykresów pudełkowych do prezentacji danych demograficznych i o pożytku z użycia środowiska R z pakietem ggplot2, „Przeszłość Demograficzna Polski”, 34, 2014, s. 103–120.

Rutkowski J., Badania nad podziałem dochodów w Polsce w czasach nowożytnych, t. 1, Kraków 1938.

Rybarski R., Handel i polityka handlowa Polski w XVI stuleciu, Poznań 1920.

Rychlikowa I., Studia nad towarową produkcją wielkiej własności w Małopolsce w latach 1764–1805, cz. 1: Towarowa gospodarka zbożowa, Wrocław 1966.

Rychlikowa I., W sprawie modernizacji warsztatu historyka rolnictwa, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 16 (1), 1968, s. 3–37.

Skupieński K., Struktury systemowe polskich miar zbożowych w XVI wieku, „Przegląd Historyczny”, 69 (4), 1978, s. 623–646.

Szczygielski W., Produkcja rolnicza gospodarstwa folwarcznego w Wieluńskiem od XVI do XVIII wieku, Łódź 1963.

Szpak J., Kierunki produkcji w ekonomii malborskiej w XVI wieku, Warszawa 1972.

Topolski J., Gospodarstwo wiejskie w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII wieku, Poznań 1958.

Wawrzyńczyk A., Gospodarstwo dworskie w dobrach Pabianice 1559–1570, Wrocław 1967.

Wawrzyńczyk A., Problem wysokości plonów w królewszczyznach mazowieckich w drugiej połowie XVI i pierwszej ćwierci XVII wieku, „Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego”, 4 (1), 1961, s. 39–130.

Wawrzyńczyk A., Stan badań nad wysokością plonów w rolnictwie polskim XVI–XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 8 (1), 1960, s. 103–117.

Wawrzyńczyk A., Studia nad wydajnością produkcji rolnej dóbr królewskich w drugiej połowie XVI wieku, Wrocław 1974.

Wyczański A., O badaniu plonów zbóż w dawnej Polsce, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 16 (2), 1968, s. 251–271.

Wyczański A., Plony zbóż w folwarkach królewskich województwa lubelskiego w 1564 roku, „Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego”, 4 (1) 1961, s. 17–38.

Wyczański A., Studia nad gospodarką starostwa korczyńskiego 1500–1660, Warszawa 1964, s. 58.

Żabko-Potopowicz A., Praca najemna i najemnik w rolnictwie w Wielkim Księstwie Litewskim w XVIII w., Warszawa 1929.

Żytkowicz L., Plony zbóż w Polsce, Czechach, na Węgrzech i Słowacji w XVI–XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 18 (2), 1970, s. 227–253.

Żytkowicz L., Studia nad gospodarstwem wiejskim w dobrach kościelnych XVI w., Warszawa 1962.

Żytkowicz L., Ze studiów nad wysokością plonów w Polsce od XVI do XVIII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 14 (3), 1966, s. 457–490.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism