Zagadnienia Naukoznawstwa https://apcz.umk.pl/ZN <p>Kwartalnik „Zagadnienia Naukoznawstwa“ publikowany jest od 1965 r. jako oficjalne czasopismo Komitetu Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk. W 1965 r. była to jeszcze Komisja Naukoznawcza, powołana przy Prezydium PAN uchwałą z dnia 16 lipca 1963 r. z inicjatywy Tadeusza Kotarbińskiego (obok Stanisława i Marii Ossowskich oraz Floriana Znanieckiego, prekursora badań naukoznawczych w Polsce), twórcę wchodzącej w skład naukoznawstwa prakseologii. Tadeusz Kotarbiński, pełniący wówczas funkcję przewodniczącego Rady Naukowej PAN (wcześniej w okresie 1957-1962 Prezesa PAN) został też pierwszym przewodniczącym Rady Naukowej „Zagadnień Naukoznawstwa“ (pełny wówczas tytuł „Zagadnienia Naukoznawstwa – Studia i Materiały”). Redaktorem naczelnym czasopisma został zaś ówczesny przewodniczący Komisji Naukoznawczej PAN, wybitny elektroakustyk, Ignacy Małecki z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN (pierwszy dyrektor tego Instytutu), profesor Politechniki Warszawskiej, w której kierował Katedrą Elektroakustyki, jeden z twórców rozgłośni Polskiego Radia w Warszawie, a po wojnie także współtwórca wielu znaczących projektów akustycznych (jak Sala Sejmu, Filharmonii, Teatru Narodowego). Czasopismo, kierowane przez wybitnych badaczy, humanistę – filozofa i inżyniera elektroakustyka, ze względu na swój profil interdyscyplinarny wieloaspektowo rozwijanych studiów nad funkcjonującą w kontekście kulturowym i społecznym nauką i szkolnictwem wyższym (mimo ówczesnych uwarunkowań politycznych i cenzury) było prekursorskie (i to nie tylko w skali krajowej).</p><p>„Zagadnienia Naukoznawstwa“ są czasopismem, które przez ponad pół wieku w zmieniających się uwarunkowaniach społeczno-kulturowo-politycznych integruje środowisko akademickie zainteresowane tematyką nauki, a dzięki umieszczanym materiałom organizowanych w środowisku akademickim debat jest platformą dyskusji, wymianą opinii dotyczących wartościowych publikacji naukoznawczych, jak i nurtujących środowisko naukowe problemów nauki i szkolnictwa wyższego.</p><p>Od 2019 r. czasopismo jest wydawane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, wspólnie z Wydawnictwem PAN. Czasopismo zachowuje profil interdyscyplinarny prezentując oryginalne publikacje z zakresu</p><p>(1) podstawowych problemów nauki jako systemu wiedzy obejmującej różnorodne dyscypliny metanaukowe (jak teorię i metodologię nauki, filozofię nauki z aksjologią, logikę wiedzy, historię nauki, psychologię i socjologię nauki),</p><p> jak i</p><p>(2) problemów dotyczących praktycznej działalności naukowo-badawczej i szkolnictwa wyższego, m. in. zarządzania i polityki naukowej (w tym ewaluacyjnej, korzystając z badań naukometrii), etyki badań, obejmującej zagadnienie ethosu naukowego, aspektów etycznych związanych z rozwojem nowoczesnych technologii, a także badaniem wykorzystania tych technologii i projektowania nowych narzędzi (m.in. do uzyskiwania i analizy olbrzymich zasobów danych – <em>big data</em>) i nowych strategii badawczych (efektywnych poznawczo w eksploracji coraz to bardziej poszerzanych wymiarów rzeczywistości, jak i wobec wyzwań współczesnego świata niemal w każdym obszarze ludzkiej działalności, w której wyniki badań naukowych znajdują zastosowanie w rozmaitych sektorach życia społecznego oraz w przemyśle i gospodarce.</p> Uniwersytet Mikołaja Koprenika w Toruniu pl-PL Zagadnienia Naukoznawstwa 0044-1619 Nauka to przedsięwzięcie o charakterze międzynarodowym https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37888 <p>Współczesna nauka wymaga międzynarodowej kooperacji, której wynikiem jest synergia, jej efekty są łatwiej komercjalizowane, wspólne publikacje stają się lepiej rozpoznawalne przez społeczność naukową i częściej cytowane. Autorki artykułu omawiają wsparcie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w umiędzynarodowieniu polskiej nauki. Prezentują ufundowane przez nią międzynarodowe stypendia i nagrody oraz, z uwagi na tematykę tego numeru, szczegółowo omawiają współpracę polskich i francuskich naukowców w ostatnich latach.</p> Marta Koton-Czarnecka Marta Michalska-Bugajska Dominika Wojtysiak-Łańska Prawa autorskie (c) 2022 Marta Koton-Czarnecka, Marta Michalska-Bugajska, Dominika Wojtysiak-Łańska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 107 116 10.12775/ZN.2019.028 Krzysztof Pomian – historia nauki i sieć relacji przyjacielsko-intelektualnych https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37889 <p>Celem niniejszego artykułu jest wprowadzenie do tekstu Dominique’a Pestre’a, który został wygłoszony na konferencji „Parmi les hommes, les objets et les signes / Among humans, objects and signs. Hommage à Krzysztof Pomian”. Wydarzenie to zostało zorganizowane z okazji 85. rocznicy urodzin prof. Pomiana, jednego z najwybitniejszych żyjących polskich naukowców, od 1973 r. mieszkającego i pracującego głównie we Francji. Konferencja odbyła się w Paryżu w dniach 4–6 kwietnia 2019 r. Jej uczestnikami byli współpracownicy, uczniowie i przyjaciele Krzysztofa Pomiana z Polski, Francji, Belgii, Holandii, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Izraela. W artykule został krótko opisany każdy z trzech dni konferencji ze szczególnym podkreśleniem znaczenia prac Krzysztofa Pomiana w takich dziedzinach, jak historia kolekcji i muzeów, historiografia, historia Europy. Wystąpienie Dominique’a Pestre’a zostało umiejscowione w kontekście zainteresowań badawczych Krzysztofa Pomiana oraz rozwoju historii nauki we Francji od lat 80. do dzisiaj. Na koniec zwrócono uwagę na istotne znaczenie sieci relacji przyjacielskich i intelektualnych w rozwoju nauki.</p> <p>&nbsp;</p> Paweł Rodak Prawa autorskie (c) 2022 Paweł Rodak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 117 125 10.12775/ZN.2019.029 A mon mentor et ami https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37890 Dominique Pestre Prawa autorskie (c) 2022 Dominique Pestre https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 127 134 10.12775/ZN.2019.030 Buffon (1707–1788) et la Pologne. Actes du colloque franco-polonais à l’occasion du 300e anniversaire de sa naissance tenu à Paris le 8 juin 2007, Varsovie–Paris : Académie polonaise des sciences, 2007, pp. 162 https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37891 <p>Ce volume, paru il y a maintenant treize ans, faisait suite à un colloque tenu au Centre de l’Académie Polonaise des Sciences à Paris à l’occasion du tricentenaire de la naissance du naturaliste français Georges-Louis Leclerc de Buffon (1707–1788). Consacré aux relations entretenues par le grand naturaliste français des Lumières avec la Pologne, il constitue une rare contribution à l’étude des circulations de savoirs scientifiques entre la France et l’Europe Centrale et Orientale au xviii<sup>e</sup> siècle. Le parcourir, treize ans après sa publication, nous invite à évoquer l’historiographie relative à Buffon et à ses rapports avec la culture de son temps.</p> Stéphane Schmitt Prawa autorskie (c) 2022 Stéphane Schmitt https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 135 146 10.12775/ZN.2019.031 When Cooperation Becomes Ubiquitously Digital https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37886 <p>In recent years, the majority of studies on new technology-related phenomena have focused either on proving the benefits of innovative solutions or on criticizing social costs. The path chosen in the reviewed book <em>Collaborative Society </em>by Dariusz Jemielniak and Aleksandra Przegalinska is to capture a wider cultural shift that is taking place because ICT (Information and Communication Technology) tools allow people to take advantage of their willingness to cooperate. The key thesis is that the collaborative society goes far beyond the sharing economy – or economy in general. New means of digital communication, remix culture and citizen science prove that this shift is transforming social relations and our mutual relations. The authors search for the manifestations of a collaborative society in joint online production and consumption, cooperation of social activists and hacktivism, social production of knowledge, gadgets encouraging cooperation and subversive connection in digital spaces. The future of cooperation is a story about the tension between the new, communal mode of production and its distortion by capitalism. The book is a good summary of the research area and an introduction for anyone looking to explore this topic or participate in a collaborative society.</p> Jan Zygmuntowski Prawa autorskie (c) 2022 Jan Zygmuntowski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 93 97 10.12775/ZN.2019.026 Polski badacz w labiryncie francuskiej fenomenologii https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37887 <p>Tekst stanowi krytyczne omówienie książki Jacka Migasińskiego <em>W stronę fenomenologii niezjawiskowej </em>(2019), która jest doskonałym podsumowaniem współpracy polsko-francuskiej i realizuje jedną z najistotniejszych jej funkcji, czyli owocny dialog między badaczami z różnych krajów. Recenzowana książka jest kompetentnym komentarzem do tego, co dzieje się w fenomenologii francuskiej, a jej autor koncentruje się głównie na analizie tekstów Emmanuela Lévinasa i Maurice’a Merleau-Ponty’ego. Na książkę Jacka Migasińskiego składa się jedenaście esejów o rozmaitej fenomenologicznej tematyce: znajdziemy w niej problematykę intersubiektywności, czasu, afektywności i próby budowania dyskursu perfomatywnego w fenomenologii na przykładzie filozofii Lévinasa. Tytułowe określenie „fenomenologia niezjawiskowa” oznacza odsłonięcie najgłębszych źródeł sensu władającego każdym z penetrowanych obszarów i obalenie dualizmów panujących w klasycznym myśleniu, ale także transgresyjność fenomenologii i jej skłonność do nadmiaru<em>. </em>To właśnie ta metoda, polegająca na testowaniu granic i na wykraczaniu poza nie w procedurze przelicytowywania tego, co może być źródłem fenomenów, wyznacza kierunek, w jakim według Migasińskiego zmierza dziś fenomenologia francuska.</p> Monika Murawska Prawa autorskie (c) 2022 Monika Murawska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 99 106 10.12775/ZN.2019.027 Spis treści https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37873 Urszula Maria Żegleń Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 Epistemologia sieci. Konwergencja, współpraca, afiliacja https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37879 <p>W ciągu 30 lat dokonała się głęboka przemiana w relacji między Internetem a aktywnością naukową. Nastąpiło przesunięcie funkcji Internetu, który przestał być jedynie instrumentem współpracy akademickiej, a stał się również narzędziem używanym przez media społecznościowe, zezwalające na maksymalną dyfuzję irracjonalizmu i starego faktualizmu. Aby zrozumieć tę przemianę, należy ponownie zbadać mechanizmy zbieżności opinii (konwergencji). Wynika ona z istnienia wspólnego świata, który ukazuje nam te same fakty i determinuje nieustanną rewizję przekonań każdej osoby. W tym procesie asymptotycznej zbieżności opinii nie wymaga się żadnej komunikacji między jednostkami. Oczywiście, jeśli fakty znane przez jednych są komunikowane innym, konwergencja znacznie przyspiesza, i to tak bardzo, że wiedzę musimy ująć jako rezultat zbiorowej aktywności, w której wymiana informacji jest jednym z jej istotnych źródeł. Z jednej strony takie poznawcze współdziałanie wydaje się naturalne i łatwe do implementacji. Biorąc pod uwagę właściwości informacji, które przechowujemy, nawet jeśli je udostępniamy, to dzielenie się informacją przestaje być przedmiotem zwykłych trudności związanych ze współpracą. Z drugiej strony takie współdziałanie jest produktywne z samej natury: współpraca między kimś, kto zna φ, i kimś, kto wie, że φ implikuje ψ u obydwu jako mających wiedzę ψ, której żaden z nich nie posiadał przed wymianą informacji. Wczesny Internet pozwolił na ekstremalną intensywność tej informacyjnej współpracy. Obecnie mamy do czynienia z odmienną sytuacją. Poszczególne wyznaczniki rosnącej porowatości między naukowcami a opinią publiczną wzmocniły rolę wymiany. Nie jest to już wymiana informacji, lecz wymiana opinii. Stronniczość tkwiąca w naturze ludzkiej, a szczególnie potwierdzenie tej stronniczości, prowadzi do odwrócenia relacji między faktami a opiniami. Szukamy faktów potwierdzających podzielane przez nas opinie, wątpiąc w te, które ich nie określają, i tworzymy fakty do potwierdzenia tego, o czym jesteśmy przekonani. Dlatego przechodzimy od współdziałania do przynależności (afiliacji), dzieląc Internet na homogeniczne grupy wyznawców.</p> Jacques Dubucs Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 21 45 10.12775/ZN.2019.023 Épistémologie du web. https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37883 <p><strong>Résumé. </strong>En trente ans, le rapport d’Internet à l’entreprise scientifique a changé. Nous sommes passés d’un instrument de collaboration scientifique à un dispositif de réseaux sociaux qui assure la plus large diffusion à l’irrationalisme et à l’alt-factualisme. Pour comprendre ce changement, il convient de réexaminer les mécanismes de la convergence des opinions. La première source de cette convergence est l’existence d’un monde commun, qui nous expose aux mêmes faits et qui détermine par révision successive des croyances de chacun, sans que la moindre communication soit requise, une convergence asymptotique des opinions, et ce quelles que soient les croyances de départ. Naturellement, si les faits connus par les uns sont communiqués aux autres, cette convergence s’accélère considérablement, si bien que nous devons considérer la connaissance comme le résultat d’une activité collective, et l’échange d’informations comme l’une de ses sources nécessaires. D’une part, cette coopération épistémique est naturelle et facilement implémentable : en vertu des propriétés caractéristiques de l’information, qui est un bien que nous conservons lorsque nous le donnons, le partage informationnel est exempt des difficultés qui affectent généralement la coopération. D’autre part, cette coopération est intrinsèquement productive : la collaboration entre celui qui sait que <em>φ </em>et celui qui sait que <em>φ </em>implique <em>ψ</em> met chacun des deux agents en possession de la connaissance de <em>ψ</em>, qui n’était pourtant détenue par personne avant l’échange. L’internet des débuts donne à cette coopération informationnelle une ampleur inégalée.</p> <p>La situation actuelle est différente. Un certain nombre de facteurs, dont la porosité croissante entre les scientifiques et le large public, ont mis au premier plan l’échange, non des informations factuelles, mais celui des opinions. Les biais notoires de la psychologie humaine, au premier rang desquels le biais de confirmation, tendent à inverser le rapport entre les faits et les opinions. On cherche les faits confirmant les opinions entretenues, on met en doute les faits récalcitrants et l’on crée des faits corroborants. En bref, on passe d’une problématique de la coopération à une logique de l’affiliation, segmentant l’internet en groupes doxastiques homogènes.</p> <p> </p> <p> </p> Jacques Dubucs Prawa autorskie (c) 2022 Jacques Dubucs https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 47 71 10.12775/ZN.2019.024 The Interactive Method for Language Science and Some Salient Results https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37885 <p>The use of information technology in linguistic research gave rise in the 1950s to what is known as <em>Natural Language Processing</em>, but that framework was created without paying due attention to the need for logical reconstruction of linguistic concepts which were borrowed directly from barely (or even not at all) formalised structural linguistics. <em>The Computer-aided Acquisition of Semantic Knowledge</em> project (CASK) based on the Knowledge Discovery in Databases technology (KDD) enabled us to interact with computers while gathering and improving our knowledge about languages.</p> <p>Thus, with the help of data mining tools, as a result of revisiting two sorts of generally admitted linguistic theories (the <em>Predicate Argument Structure</em> theory and <em>Information Structure</em> theory), we succeeded in improving these local linguistic approaches by proposing to unify the <em>Associative Semantics</em> (AS) theory (in which we introduced the concept of <strong>ortho-information</strong>) with the <em>Meta-Informative Centering</em> (MIC) theory (in which we described the <strong>meta-informative</strong> layer of natural languages). The resulting Distributed Grammar (DG) program (sketched out in this paper) treats, in addition to the above types of information, the third one, <strong>para-information</strong> (concerning identity and alikeness with respect to context and language ontology) which – despite many studies – had no uniform theoretical background in general linguistics. This DG program aims to lay the foundations for creating the theoretical background of <em>Conceptual Linguistics</em>.</p> <p>&nbsp;</p> Hélène & Andre Włodarczyk Andre Włodarczyk Prawa autorskie (c) 2022 Hélène & Andre Włodarczyk, Andre Włodarczyk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 73 92 10.12775/ZN.2019.025 Od redakcji https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37874 Urszula Maria Żegleń Wioletta Miskiewicz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3 Préface de la rédaction https://apcz.umk.pl/ZN/article/view/37878 Urszula Maria Żegleń Wioletta Miskiewicz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-04-06 2022-04-06 55 3