Studia Źródłoznawcze. Commentationes https://apcz.umk.pl/SZC „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” są wydawnictwem ciągłym Instytutu Historii PAN, poświęconym naukom pomocniczym historii i źródłoznawstwu, czyli klasyfikacji źródeł historycznych, metodom badań i krytyki właściwym dla poszczególnych rodzajów źródeł oraz edytorstwu źródeł historycznych w zakresie czasowym od starożytności do XIX wieku. Na jego łamach publikuje się studia i artykuły, materiały, edycje krytyczne niewielkich źródeł historycznych, recenzje i zapiski krytyczne z bieżących publikacji mieszczących się w profilu wydawnictwa, a także kronikę naukową. pl-PL redakcja@studia-zrodloznawcze.pl (Hanna Rajfura) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Wed, 01 Dec 2021 18:27:35 +0100 OJS 3.3.0.12 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Oryginalne fragmenty kroniki Wiganda von Marburg – opis źródłoznawczy, nowa edycja i polskie tłumaczenie https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36292 <p>Artykuł zawiera nową edycję oryginalnych fragmentów kroniki Wiganda von Marburg, które zachowały się do czasów współczesnych. We wstępie do edycji omówiona została jej podstawa rękopiśmienna z uwzględnieniem dotychczasowych wydań, a także przedstawione zostały zasady edytorskie. Edycja obejmuje łącznie 11 fragmentów oryginalnego rymowanego tekstu kroniki napisanej w latach 1393‒1394 w języku średnio-górno-niemieckim. Fragmenty te zachowały się jako resztki dwóch późnośredniowiecznych rękopisów oraz w XVI-wiecznym wydaniu kroniki Caspara Schütza. Do oryginalnego tekstu dołączone zostały odpowiednie fragmenty łacińskiego tłumaczenia kroniki na podstawie nowej edycji z 2017 r.</p> Krzysztof Kwiatkowski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36292 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Piętnastowieczne listy kandydatów do święceń z archidiecezji gnieźnieńskiej https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36293 <p>W artykule podjęto próbę wskazania okresu, kiedy w polskiej prowincji kościelnej rozpoczęto prowadzenie rejestrów osób przyjmujących święcenia duchowne i określenia formy kancelaryjnej najstarszych wykazów. W tym celu omówiono cztery niepublikowane dotąd przekazy, które udało się zidentyfikować jako XV-wieczne listy kandydatów do święceń. Pierwszy zachował w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej o sygnaturze 143 III, trzy kolejne zaś odnalezione zostały w 2015 r. wśród dokumentacji konsystorza gnieźnieńskiego i przechowywane są obecnie w zbiorach Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. Artykuł dopełnia edycja krytyczna prezentowanych wykazów.</p> Adam Kozak Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36293 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Rachunki księcia płockiego Władysława I z lat 1434–1437. Edycja źródła z odpisu ks. Władysława Mąkowskiego https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36294 <p>Przedmiotem niniejszej edycji źródłowej jest fragment rachunków dworskich księcia płockiego Władysława I z lat 1434–1437. To jeden z niewielu przypadków zachowania się tego typu materiałów na Mazowszu. Pozwalają one poznać dwory książęce, ich członków (w szerokim rozumieniu tego określenia) oraz wydatki. Publikowane źródło dotrwało do XX w. w szczątkowej postaci, w zasobie Archiwum Diecezjalnego w Płocku. Specyfika edycji polega na tym, że podstawę wydania stanowi z konieczności kopia rachunków. Oryginał zaginął lub został zniszczony w czasie II wojny światowej, zachował się natomiast przedwojenny odpis autorstwa ks. Władysława Mąkowskiego, zawierający blisko 160 zapisek rachunkowych.</p> Anna Salina Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36294 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Nagroda „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego za 2020 r. https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36285 Andrzej Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36285 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Sprawozdanie z prac Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk w latach 2014–2019 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36301 Zenon Piech Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36301 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Recenzje https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36298 Kalina Słaboszowska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36298 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Siedemdziesiąt pięć lat serii II Pomników dziejowych Polski https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36296 <p><em>Pomniki dziejowe Polski </em>(<em>Monumenta Poloniae historica</em>, MPH) to sześciotomowe wydawnictwo (1864<em>–</em>1893; reprint 1960<em>–</em>1961) zbierające źródła narracyjne dotyczące polskiego średniowiecza i czasów wczesnonowożytnych. Do dziś jest jedną z podstawowych pozycji w warsztacie polskiego mediewisty. Po II wojnie światowej rozpoczęto reedycję poszczególnych zabytków, powołując do życia MPH nova series. Reedycji poddano dotąd ok. 30% zawartości starych MPH. Przedmiotem rozważań autora są dalsze losy serii.</p> Antoni Gąsiorowski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36296 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Tłok pieczęci konwentu cystersów z Wągrowca z 1746 r. – nowy nabytek Archiwum Państwowego w Poznaniu. Komunikat https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36297 <p>W 1746 r. konwent cystersów z klasztoru w Wągrowcu zamówił nowy tłok pieczęci, w którego polu matrycy znalazł się także nowy herb z wyobrażeniem trzech rzek. W bliżej nieznanych okolicznościach tłok ten trafił w ręce czeskiego właściciela, od którego został odkupiony i w październiku 2020 r. stał się częścią zasobu Archiwum Państwowego w Poznaniu. Artykuł ukazuje kontekst wprowadzenia typariusza do użycia kancelaryjnego, łącząc jego powstanie ze zmianami formalno-prawnych i ekonomicznymi, do których doszło w opactwie po 1745 r. Podejmuje także problem relacji między wyobrażonym na pieczęci herbem konwentu a herbem wągrowieckiego opactwa, wskazując na trwałość przyjętych, a wypracowanych w połowie XVIII w. rozwiązań.</p> Piotr Pokora Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36297 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Fragment „zaginionej kroniki dominikańskiej” w zbiorach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Petersburgu https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36287 <p>Przedmiotem artykułu jest prezentacja odnalezionego w zbiorach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Petersburgu nowego źródła do najstarszych dziejów polskich dominikanów. Powstało ono zapewne w pierwszej połowie XIII w. Zawiera wiele nowych informacji, m.in. ostatecznie przecina spekulacje na temat czasu przybycia św. Jacka do Krakowa, który niewątpliwie został posłany do Polski w 1222 r. Odnaleziony tekst jest najprawdopodobniej fragmentem tzw. zaginionej kroniki dominikańskiej.</p> Tomasz Gałuszka Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36287 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Średniowieczne pieczęcie konwentu z klasztoru cysterskiego w Lubiążu – chronologia, ikonografia i kwestia autorstwa typariuszy https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36288 <p>W artykule przedstawiono analizę ikonografii dwóch pieczęci konwentu lubiąskiego wykonanych w pierwszej połowie XIV w., a także źródła inspiracji obrazu pieczęci. Wskazano następnie prawdopodobne przyczyny wymiany typariuszy między 1341 a 1343 r. Uwagę poświęcono ponadto autorstwu pieczęci konwentu lubiąskiego.</p> Tomasz Kałuski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36288 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Śląska pieczęć Jana Hinczy z Rogowa z 1435 r. Przyczynek do dziejów herbu Działosza https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36289 <p>Przedmiotem zainteresowania autora jest nieznana w historiografii pieczęć podskarbiego koronnego Jana Hinczy z Rogowa, odnaleziona w Archiwum Państwowym we Wrocławiu przy dokumencie z 1435 r. Ze względu na unikalny kształt godła stała się ona punktem wyjścia do badań nad najstarszym, wiązanym genetycznie ze Śląskiem, wyobrażeniem herbu Działosza i jego ewolucją.</p> Marek L. Wójcik Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36289 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Nieznana pieczęć królowej Barbary Zapolyi na tle sfragistyki małżonek królów polskich z dynastii Jagiellonów https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36290 <p>Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej uporządkowano wiedzę na temat sfragistyki królowych polskich czasów jagiellońskich, począwszy od Jadwigi Andegaweńskiej po królową Bonę Sforzę. W drugiej części analizie w kategoriach heraldyki oraz znaku tożsamości poddano nieznaną dotąd pieczęć królowej Barbary Zapolyi (1495–1515), pierwszej żony króla Zygmunta I.</p> Marcin Hlebionek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36290 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 O polskim wydaniu Liberum Arbitrium Francesca Negriego i „zagranicznej” pochwale polskich pisarzy reformacyjnych https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36291 <p>W artykule podjęto problem atrybucji wydania utworu <em>Liberum Arbitrium </em>Francesca Negriego da Bassano z 1559 r. z adresem „Pesclavii”, zawierającego wzmianki o polskich pisarzach reformacyjnych (Andrzeju Trzecieskim, Mikołaju Reju), których brak w wydaniu z tego samego roku tłoczonym przez Jeana Crespina w Genewie. Druk przypisano oficynie Daniela z Łęczycy, rozpoznając zafałszowanie adresu wydawniczego jako element reformacyjnej propagandy wydawniczej.</p> Wojciech Kordyzon Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36291 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Spis skrótów https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36302 Marcin Hlebionek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36302 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Wymogi redakcyjne i instrukcja dla Autorów „Studiów Źródłoznawczych” https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36303 Marcin Hlebionek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36303 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Zapiski krytyczne https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36300 Marcin Hlebionek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36300 Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100