Studia Źródłoznawcze. Commentationes https://apcz.umk.pl/SZC „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” są wydawnictwem ciągłym Instytutu Historii PAN, poświęconym naukom pomocniczym historii i źródłoznawstwu, czyli klasyfikacji źródeł historycznych, metodom badań i krytyki właściwym dla poszczególnych rodzajów źródeł oraz edytorstwu źródeł historycznych w zakresie czasowym od starożytności do XIX wieku. Na jego łamach publikuje się studia i artykuły, materiały, edycje krytyczne niewielkich źródeł historycznych, recenzje i zapiski krytyczne z bieżących publikacji mieszczących się w profilu wydawnictwa, a także kronikę naukową. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie pl-PL Studia Źródłoznawcze. Commentationes 0081-7147 Dokument Przemysła II dla Piotra Winiarczyca https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.11 <p>Artykuł zawiera analizę interesującego dokumentu księcia wielkopolskiego Przemysła II dla Piotra Winiarczyca z Gniezna. Wbrew podnoszonym wątpliwościom jest on niewątpliwie autentyczny, a wystawiony został zapewne 25 VIII 1283. Załączona edycja przynosi tekst różniący się istotnie od znanego z wcześniejszych wydań.</p> Tomasz Jurek Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 207 217 10.12775/SZ.2020.11 Sukcesja prawowitych dziedziców Pomorza Jana Dąbrówki. Studium źródłoznawcze i edycja krytyczna https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.12 <p>Treścią artykułu jest studium źródłoznawcze i edycja krytyczna <em>Sukcesji prawowitych dziedziców Pomorza </em>– dziełka Jana Dąbrówki uważanego wcześniej za dwa oddzielne utwory (zwane <em>Genealogią książąt pomorskich </em>oraz <em>Pocztem książąt i królów polskich</em>). Omówiono jedyny rękopis tego dzieła (znajdujący się w kodeksie BN 3002 III), a także czas jego powstania, osobę autora, źródła, treść ideową oraz cel. W aneksie zawarto edycję krytyczną.</p> Michał Kulpa Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 219 230 10.12775/SZ.2020.12 Średniowieczne rachunki kościoła Świętojańskiego w Toruniu. Uwagi źródłoznawcze https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.13 <p>W artykule omówione zostały średniowieczne rachunki kościoła św. Jana w Toruniu pochodzące z XV i pierwszej połowy XVI w. Składa się na nie osiem jednostek archiwalnych przechowywanych w Archiwum Państwowym w Toruniu. Zaprezentowano ich budowę, treść, twórców oraz organizację wpisów. Omówiono także zależności między nimi a księgami miejskimi Torunia.</p> Alicja Sumowska Marcin Sumowski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 231 251 10.12775/SZ.2020.13 Listy senatorów koronnych do margrabiego Jerzego Fryderyka i nadradców pruskich w okresie trzeciego bezkrólewia (1586–1587) https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.14 <p>W berlińskim Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz znajdują się oryginalne listy wysyłane przez Polaków do władz Prus Książęcych, a wśród nich osiem listów senatorów koronnych pisanych do margrabiego Jerzego Fryderyka oraz nadradców pruskich w czasie trzeciego bezkrólewia (1586–1587). Przedmiotem artykułu jest edycja wspomnianych listów oraz omówienie ich na tle stosunków polsko-pruskich.</p> Dariusz Milewski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 253 268 10.12775/SZ.2020.14 Pasja z Tegernsee: misja u pogan, liturgia i kreacja hagiograficzna https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.01 <p>Przedmiotem artykułu jest Pasja z Tegernsee napisana w pierwszej połowie XI w., a w szczególności sposób, w jaki hagiograf przedstawił misję św. Wojciecha u Prusów. Misja ta miała się dokonywać w rytm godzin kanonicznych, próba zaś ewangelizowania pogańskich Prusów została przedstawiona jako dedykacja kościoła. W tym ujęciu duszpasterstwo i publiczny kult Boży są jednym i tym samym – koncepcja niezwykle rzadko pojawiająca się we wczesnośredniowiecznej hagiografii.</p> Roman Michałowski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 11 32 10.12775/SZ.2020.01 Spór kanonika Wernera von Czettritz z klasztorem św. Macieja we Wrocławiu – proces sądowy w Rocie Rzymskiej i jego dokumentacja źródłowa https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.02 <p>Artykuł opisuje spór sądowy z lat 1373–1383 między klasztorem św. Macieja we Wrocławiu, zakonu krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą, a kanonikiem wrocławskim Wernerem von Czettritz o prawo do korzystania z rzeki Oławy. Proces toczył się najpierw we Wrocławiu, a po apelacji trafił do Roty Rzymskiej (1375–1383) i pozostał po nim wyjątkowy komplet źródeł. Omówiono dokumenty związane z procesem, zarówno te wytworzone w samej Rocie (dokumenty audytorów), jak i te związane z postępowaniem egzekucyjnym, a także przeanalizowano wartość różnych typów dokumentów z punktu widzenia historyka.</p> Marek Daniel Kowalski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 33 54 10.12775/SZ.2020.02 Henry Bitterfeld, Thomas Aquinas and Identifying Sources in Late Medieval Texts. A Case Study of De formatione et reformatione Ordinis Fratrum Praedicatorum https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.03 <p>Artykuł poświęcony jest sposobom wykorzystania tekstów św. Tomasza z Akwinu w napisanym u schyłku XIV w. traktacie Henryka Bitterfelda z Brzegu <em>De formatione et reformatione Ordinis Fratrum Praedicatorum. </em>W dziele Bitterfelda Akwinata jest nie tylko najczęściej cytowanym autorytetem, ale jego teksty stanowią dla autora budulec dla jego własnego tekstu. Szczególne miejsce dzieła Akwinaty w traktacie śląskiego dominikanina wynika z praktycznej realizacji założeń dominikańskiego ruchu obserwanckiego, na potrzeby którego powstał analizowany traktat, wzywający do wierności zakonnym przepisom. Te nakazywały wszystkim dominikanom studiowanie i propagowanie nauczania św. Tomasza.</p> Anna Zajchowska-Bołtromiuk Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 55 64 10.12775/SZ.2020.03 Właściciel Psałterza floriańskiego w pierwszej połowie XV wieku https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.04 <p>Proweniencja <em>Psałterza floriańskiego </em>(Warszawa, BN, 8002 III) aż po połowę XVI w. pozostaje nieznana. Informuje o niej jednak wytarta zapiska własnościowa z XV w. na k. Iv, rzadko wspominana w badaniach. W artykule przedstawiam odczyt i interpretację tej notki. Wskazuję też na jeszcze jeden kodeks (Wiedeń, ÖNB, Cod. 1352) posiadający identyczną zapiskę. Wedle przedstawionej identyfikacji, właścicielem obu ksiąg był patrycjusz budziński Jan z Lipan (zm. 1438/1440). Przedstawiam krótki życiorys tej postaci oraz stosunki wiążące go z Królestwem Polskim. Ostatnia część pracy dotyczy znaczenia tej identyfikacji dla dalszych badań nie tylko nad wtórną historią <em>Psałterza</em>, ale też nad etapami jego powstawania.</p> Miłosz Sosnowski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 65 83 10.12775/SZ.2020.04 Cytaty w listach Piotra Wolframa – między średniowieczem a renesansowym humanizmem https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.05 <p>Artykuł poświęcony jest roli cytatów jako miernika wpływów humanistycznych na przykładzie listów Piotra Wolframa – polskiego prawnika wykształconego we Włoszech, uczestnika soboru w Konstancji i ambitnego kurialisty. Zawarte w nich zapożyczenia z Petrarki, Cycerona, Kwintyliana i Owidiusza zostały poddane analizie i dla ostatnich trzech wykazano, że nie musiały zostać zaczerpnięte bezpośrednio z dzieł autorów starożytnych, ale mogły pochodzić ze średniowiecznych antologii.</p> Anna Horeczy Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 85 100 10.12775/SZ.2020.05 W sporze o Długosza argument nowy: przejątki z Petrarki w Rocznikach Jana Długosza https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.06 <p>Artykuł przedstawia kwestię lektury i wykorzystania dzieł Francesca Petrarki w <em>Rocznikach </em>Jana Długosza. Badanie zostało oparte na komputerowej analizie porównawczej i metodach filologicznych. Omówione zostały rękopisy czytane przez Długosza oraz sposób pozyskiwania przez niego przejątków tekstowych i wplatania ich do kroniki. Przedstawiono również argumenty na poparcie hipotezy o istnieniu kartoteki kronikarza i wyjaśniające metodę jego pracy ze źródłami.</p> Zdzisław Koczarski Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 101 135 10.12775/SZ.2020.06 Kodeks Baltazara Behema jako świadectwo miejskiej ideologii władzy https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.07 <p>Niniejsze rozważania dotyczą politycznych i ideowych uwarunkowań sporządzenia kodeksu Baltazara Behema, bogato iluminowanego kopiariusza rady miejskiej Krakowa z pierwszych lat XVI stulecia. Zgodnie z główną tezą artykułu, kodeks Behema powstał w latach 1503–1505 jako fundacja krakowskiej rady miejskiej i wyrażał oficjalną miejską ideologię władzy. Program ideowy kodeksu stanowił również odpowiedź na wyzwania polityczne wywołane reformą ustroju państwowego za panowania Aleksandra Jagiellończyka.</p> Piotr Okniński Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 137 149 10.12775/SZ.2020.07 Pieczęcie księżnej mazowieckiej Anny Radziwiłłówny z czasu jej regencji na Mazowszu w latach 1503–1518 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.08 <p>Artykuł poświęcony jest pieczęciom, którymi posługiwała się księżna mazowiecka Anna Radziwiłłówna, wdowa po Konradzie III Rudym, w czasie sprawowania rządów regencyjnych w imieniu swoich małoletnich synów – Stanisława i Janusza, w latach 1503–1518. W artykule zaprezentowano siedem pieczęci, w tym dwie dotychczas nieznane pieczęcie sygnetowe, należące wspólnie do księżnej i jej synów, pochodzące z krótkiego okresu ich współrządów (1517–1518). W opisie każdej z pieczęci zamieszczono informacje na temat jej kształtu, wymiarów, wyobrażeń i napisów napieczętnych oraz chronologii i przykładów użycia. Zanalizowano praktykę stosowania poszczególnych rodzajów pieczęci (osobista księżnej Anny, średnia herbowa zmarłego księcia, sygnety), wynikającą ze specyfiki rządów regencyjnych.</p> Marta Piber-Zbieranowska Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 151 170 10.12775/SZ.2020.08 Dzieje archiwum księcia Ksawerego Saskiego – historycznego dziedzictwa Francji, Polski i Niemiec https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.09 <p>W artykule omówiono historię rozproszenia archiwum ks. Ksawerego Saskiego na trzy części – francuską (Archiwum Departamentalne w Troyes), polską (Biblioteka Polska w Paryżu) oraz niemiecką (Saskie Główne Archiwum Państwowe w Dreźnie). Przedstawiono kolejne etapy procesu rozproszenia w XIX w. oraz pokazano na przykładach konkretnych prac z francuskiej i polskiej historiografii, jak rozbicie zbioru wpłynęło na stan badań prowadzonych nad życiem saskiego księcia.</p> Jakub Bajer Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 171 184 10.12775/SZ.2020.09 Cyfrowe edycje map dawnych: perspektywy i ograniczenia na przykładzie mapy Gaula/Raczyńskiego (1807–1812) https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/SZ.2020.10 <p>Artykuł ma dwa zasadnicze cele. Pierwszym jest przedstawienie dotychczasowego dorobku teoretycznego w zakresie edytorstwa źródeł kartograficznych, a drugim omówienie i prezentacja propozycji modelu cyfrowych edycji dawnych map na przykładzie mapy Gaula/Raczyńskiego z początku XIX w. Najistotniejsze pytania, na które autor poszukuje odpowiedzi, dotyczą m.in. relacji między edycją mapy a edycją tekstu, różnic między naukowymi a popularnonaukowymi edycjami map, roli narzędzi cyfrowych w edytorstwie, różnic i zależności pomiędzy edycją mapy a kartografią i mapą historyczną, a także – na zakończenie – problemów stabilności i utrzymania cyfrowych projektów.</p> Tomasz Panecki Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 185 206 10.12775/SZ.2020.10 Nagroda „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego – regulamin https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32219 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 9 9 10.12775/32219 Nagroda „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego za 2019 r. https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32220 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 10 10 10.12775/32220 Zapiski krytyczne https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32236 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 311 321 10.12775/32236 Spis skrótów i Wykaz Współpracowników https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32237 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 323 324 10.12775/32237 Wymogi redakcyjne i instrukcja dla Autorów „Studiów Źródłoznawczych” https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32238 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 325 326 10.12775/32238 Recenzje https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/32235 Marek Słoń Prawa autorskie (c) 2020 Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2020-12-01 2020-12-01 58 269 310 10.12775/32235