https://apcz.umk.pl/SZC/issue/feed Studia Źródłoznawcze. Commentationes 2021-12-01T18:27:35+01:00 Jacek Adamczyk redakcja@studia-zrodloznawcze.pl Open Journal Systems „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” są wydawnictwem ciągłym Instytutu Historii PAN, poświęconym naukom pomocniczym historii i źródłoznawstwu, czyli klasyfikacji źródeł historycznych, metodom badań i krytyki właściwym dla poszczególnych rodzajów źródeł oraz edytorstwu źródeł historycznych w zakresie czasowym od starożytności do XIX wieku. Na jego łamach publikuje się studia i artykuły, materiały, edycje krytyczne niewielkich źródeł historycznych, recenzje i zapiski krytyczne z bieżących publikacji mieszczących się w profilu wydawnictwa, a także kronikę naukową. https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36301 Sprawozdanie z prac Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk w latach 2014–2019 2021-12-01T17:23:06+01:00 Zenon Piech redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36298 Recenzje 2021-12-01T16:49:34+01:00 Kalina Słaboszowska redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36296 Siedemdziesiąt pięć lat serii II Pomników dziejowych Polski 2021-12-01T16:25:30+01:00 Antoni Gąsiorowski antgasior@poczta.onet.pl <p><em>Pomniki dziejowe Polski </em>(<em>Monumenta Poloniae historica</em>, MPH) to sześciotomowe wydawnictwo (1864<em>–</em>1893; reprint 1960<em>–</em>1961) zbierające źródła narracyjne dotyczące polskiego średniowiecza i czasów wczesnonowożytnych. Do dziś jest jedną z podstawowych pozycji w warsztacie polskiego mediewisty. Po II wojnie światowej rozpoczęto reedycję poszczególnych zabytków, powołując do życia MPH nova series. Reedycji poddano dotąd ok. 30% zawartości starych MPH. Przedmiotem rozważań autora są dalsze losy serii.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36297 Tłok pieczęci konwentu cystersów z Wągrowca z 1746 r. – nowy nabytek Archiwum Państwowego w Poznaniu. Komunikat 2021-12-01T16:32:39+01:00 Piotr Pokora piotrpokora@hotmail.com <p>W 1746 r. konwent cystersów z klasztoru w Wągrowcu zamówił nowy tłok pieczęci, w którego polu matrycy znalazł się także nowy herb z wyobrażeniem trzech rzek. W bliżej nieznanych okolicznościach tłok ten trafił w ręce czeskiego właściciela, od którego został odkupiony i w październiku 2020 r. stał się częścią zasobu Archiwum Państwowego w Poznaniu. Artykuł ukazuje kontekst wprowadzenia typariusza do użycia kancelaryjnego, łącząc jego powstanie ze zmianami formalno-prawnych i ekonomicznymi, do których doszło w opactwie po 1745 r. Podejmuje także problem relacji między wyobrażonym na pieczęci herbem konwentu a herbem wągrowieckiego opactwa, wskazując na trwałość przyjętych, a wypracowanych w połowie XVIII w. rozwiązań.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36287 Fragment „zaginionej kroniki dominikańskiej” w zbiorach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Petersburgu 2021-12-01T15:06:05+01:00 Tomasz Gałuszka galuszkaop@gmail.com <p>Przedmiotem artykułu jest prezentacja odnalezionego w zbiorach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Petersburgu nowego źródła do najstarszych dziejów polskich dominikanów. Powstało ono zapewne w pierwszej połowie XIII w. Zawiera wiele nowych informacji, m.in. ostatecznie przecina spekulacje na temat czasu przybycia św. Jacka do Krakowa, który niewątpliwie został posłany do Polski w 1222 r. Odnaleziony tekst jest najprawdopodobniej fragmentem tzw. zaginionej kroniki dominikańskiej.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36288 Średniowieczne pieczęcie konwentu z klasztoru cysterskiego w Lubiążu – chronologia, ikonografia i kwestia autorstwa typariuszy 2021-12-01T15:25:09+01:00 Tomasz Kałuski tkaluski@gmail.com <p>W artykule przedstawiono analizę ikonografii dwóch pieczęci konwentu lubiąskiego wykonanych w pierwszej połowie XIV w., a także źródła inspiracji obrazu pieczęci. Wskazano następnie prawdopodobne przyczyny wymiany typariuszy między 1341 a 1343 r. Uwagę poświęcono ponadto autorstwu pieczęci konwentu lubiąskiego.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36289 Śląska pieczęć Jana Hinczy z Rogowa z 1435 r. Przyczynek do dziejów herbu Działosza 2021-12-01T15:28:19+01:00 Marek L. Wójcik marek.wojcik@uwr.edu.pl <p>Przedmiotem zainteresowania autora jest nieznana w historiografii pieczęć podskarbiego koronnego Jana Hinczy z Rogowa, odnaleziona w Archiwum Państwowym we Wrocławiu przy dokumencie z 1435 r. Ze względu na unikalny kształt godła stała się ona punktem wyjścia do badań nad najstarszym, wiązanym genetycznie ze Śląskiem, wyobrażeniem herbu Działosza i jego ewolucją.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36290 Nieznana pieczęć królowej Barbary Zapolyi na tle sfragistyki małżonek królów polskich z dynastii Jagiellonów 2021-12-01T15:32:29+01:00 Marcin Hlebionek hleb@umk.pl <p>Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej uporządkowano wiedzę na temat sfragistyki królowych polskich czasów jagiellońskich, począwszy od Jadwigi Andegaweńskiej po królową Bonę Sforzę. W drugiej części analizie w kategoriach heraldyki oraz znaku tożsamości poddano nieznaną dotąd pieczęć królowej Barbary Zapolyi (1495–1515), pierwszej żony króla Zygmunta I.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36291 O polskim wydaniu Liberum Arbitrium Francesca Negriego i „zagranicznej” pochwale polskich pisarzy reformacyjnych 2021-12-01T15:39:23+01:00 Wojciech Kordyzon wojciech.kordyzon@uw.edu.pl <p>W artykule podjęto problem atrybucji wydania utworu <em>Liberum Arbitrium </em>Francesca Negriego da Bassano z 1559 r. z adresem „Pesclavii”, zawierającego wzmianki o polskich pisarzach reformacyjnych (Andrzeju Trzecieskim, Mikołaju Reju), których brak w wydaniu z tego samego roku tłoczonym przez Jeana Crespina w Genewie. Druk przypisano oficynie Daniela z Łęczycy, rozpoznając zafałszowanie adresu wydawniczego jako element reformacyjnej propagandy wydawniczej.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36302 Spis skrótów 2021-12-01T17:27:06+01:00 Marcin Hlebionek redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36303 Wymogi redakcyjne i instrukcja dla Autorów „Studiów Źródłoznawczych” 2021-12-01T17:37:46+01:00 Marcin Hlebionek redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36300 Zapiski krytyczne 2021-12-01T17:12:21+01:00 Marcin Hlebionek redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36292 Oryginalne fragmenty kroniki Wiganda von Marburg – opis źródłoznawczy, nowa edycja i polskie tłumaczenie 2021-12-01T15:44:13+01:00 Krzysztof Kwiatkowski Krzysztof.Kwiatkowski@umk.pl <p>Artykuł zawiera nową edycję oryginalnych fragmentów kroniki Wiganda von Marburg, które zachowały się do czasów współczesnych. We wstępie do edycji omówiona została jej podstawa rękopiśmienna z uwzględnieniem dotychczasowych wydań, a także przedstawione zostały zasady edytorskie. Edycja obejmuje łącznie 11 fragmentów oryginalnego rymowanego tekstu kroniki napisanej w latach 1393‒1394 w języku średnio-górno-niemieckim. Fragmenty te zachowały się jako resztki dwóch późnośredniowiecznych rękopisów oraz w XVI-wiecznym wydaniu kroniki Caspara Schütza. Do oryginalnego tekstu dołączone zostały odpowiednie fragmenty łacińskiego tłumaczenia kroniki na podstawie nowej edycji z 2017 r.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36293 Piętnastowieczne listy kandydatów do święceń z archidiecezji gnieźnieńskiej 2021-12-01T16:15:20+01:00 Adam Kozak akozak@ihpan.edu.pl <p>W artykule podjęto próbę wskazania okresu, kiedy w polskiej prowincji kościelnej rozpoczęto prowadzenie rejestrów osób przyjmujących święcenia duchowne i określenia formy kancelaryjnej najstarszych wykazów. W tym celu omówiono cztery niepublikowane dotąd przekazy, które udało się zidentyfikować jako XV-wieczne listy kandydatów do święceń. Pierwszy zachował w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej o sygnaturze 143 III, trzy kolejne zaś odnalezione zostały w 2015 r. wśród dokumentacji konsystorza gnieźnieńskiego i przechowywane są obecnie w zbiorach Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. Artykuł dopełnia edycja krytyczna prezentowanych wykazów.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36294 Rachunki księcia płockiego Władysława I z lat 1434–1437. Edycja źródła z odpisu ks. Władysława Mąkowskiego 2021-12-01T16:18:32+01:00 Anna Salina asalina@ihpan.edu.pl <p>Przedmiotem niniejszej edycji źródłowej jest fragment rachunków dworskich księcia płockiego Władysława I z lat 1434–1437. To jeden z niewielu przypadków zachowania się tego typu materiałów na Mazowszu. Pozwalają one poznać dwory książęce, ich członków (w szerokim rozumieniu tego określenia) oraz wydatki. Publikowane źródło dotrwało do XX w. w szczątkowej postaci, w zasobie Archiwum Diecezjalnego w Płocku. Specyfika edycji polega na tym, że podstawę wydania stanowi z konieczności kopia rachunków. Oryginał zaginął lub został zniszczony w czasie II wojny światowej, zachował się natomiast przedwojenny odpis autorstwa ks. Władysława Mąkowskiego, zawierający blisko 160 zapisek rachunkowych.</p> 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/SZC/article/view/36285 Nagroda „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego za 2020 r. 2021-12-01T14:58:32+01:00 Andrzej redakcja@studia-zrodloznawcze.pl 2021-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021