Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR <p>"Rocznik Toruński" jest czasopismem naukowym. Ukazuje się od 1966 roku. Wydawany jest przez Towarzystwo Miłośników Torunia. Publikowany jest co roku dzięki dotacji Gminy Miasta Toruń oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Na jego łamach przeczytać można między innymi artykuły poświęcone historii Torunia, zapoznać się też można z recenzjami książek o naszym mieście. W każdym tomie znajdą też Państwo bibliografię miasta Torunia za poprzedni rok kalendarzowy. Wersja pierwotna czasopisma „Rocznik Toruński” to wersja drukowana.</p> pl-PL azi@umk.pl (Agnieszka Zielińska) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Mon, 21 Dec 2020 12:54:12 +0100 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Maria Helena Teresa Brykczyńska (1927-2020), zasłużona bibliotekarka https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32255 . Katarzyna Tomkowiak Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32255 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Prof. Marian Filar (1942-2020), prezes Towarzystwa Miłośników Torunia w latach 1993-2008 https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32216 . Bogusław Dybaś Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32216 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Stanisław Frankowski (1945-2019), dziennikarz toruńskich „Nowości”, Komiliton Towarzystwa Bibliofilów im. Joachima Lelewela w Toruniu, uhonorowany dyplomem Członka Honorowego TBL, członek Towarzystwa Miłośników Torunia od 1975 r. https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32240 . Katarzyna Tomkowiak Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32240 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Zefiryn Jędrzyński (1930-2019), dziennikarz i publicysta, toruńskich „Nowości” i „Gazety Pomorskiej”, Komiliton z Towarzystwa Bibliofilów im. Joachima Lelewela w Toruniu, uhonorowany dyplomem Członka Honorowego TBL, członek Towarzystwa Miłośników Torunia https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32217 . Katarzyna Tomkowiak Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32217 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 100 LAT POLSKIEJ WOJSKOWEJ SŁUŻBY ZDROWIA W TORUNIU 1920 – 2020 https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32250 . Lesław Welker Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32250 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Wiek w służbie bliźniemu https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32249 . Lesław Welker Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32249 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Odbudowa Pomnika Poległych Żołnierzy Wojsk Balonowych w Toruniu https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32256 . Michał Targowski Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32256 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Toruński most przez Wisłę w epoce nowożytnej jako problem badawczy https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.001 <p>Stały drewniany most przez Wisłę w Toruniu został zbudowany w latach 1497-1500 i istniał do 1877 r. Most składał się z dwóch części, przedzielonych znajdującą się w nurcie rzeki wyspą, Kępą Bazarową, tzw. mostu „niemieckiego” i mostu „polskiego”. Prawie cztery stulecia istnienia mostu nie oznaczają, że tyle lat przetrwała oryginalna konstrukcja z XV w. Szerokość rzeki pod Toruniem oraz geograficzna charakterystyka dna, uniemożliwiająca w tej epoce budowę mostu na filarach murowanych, sprawiały, że drewniana konstrukcja mostu była niemal corocznie (zwłaszcza wiosną) narażona na uszkodzenia lub zniszczenia przez wysokie stany wody oraz spływającą krę. Powodowało to poszukiwanie rozwiązań technicznych, które zwiększyłyby odporność konstrukcji na te zagrożenia. Most więc w różnych okresach przybierał różne kształty, a także mógł mieć różne położenie. Były też, często kilkuletnie okresy, gdy most nie istniał. Dzieje mostu, który zwłaszcza w ostatnich latach stał się przedmiotem dość intensywnego zainteresowania, ilustrują różne źródła w tym: pisane (m.in. rachunki pobierania tzw. mostowego i wydatków na remonty, koncepcje udoskonalenia mostu), źródła ikonograficzne i kartograficzne, dokumentacja techniczna. Ponieważ most był ważnym elementem panoramy miasta od strony Wisły, prezentowany był także na zabytkach numizmatycznych pokazujących widok miasta, z uwzględnieniem szczegółów technicznych. Materiał źródłowy jest stosunkowo dobrze zachowany dla ostatniego okresu istnienia mostu w XIX w., dla wcześniejszych stuleci jest niestety fragmentaryczny. Pozwala jednak na prowadzenie interesujących badań nad dziejami tej fascynującej budowli.</p><p> </p> Bogusław Dybaś Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.001 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Olędrzy w podtoruńskich posiadłościach biskupów kujawskich - Brzozie i Otłoczynie https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.002 <p>Brzoza i Otłoczyn to wsie położone w dolinie Wisły w okolicach Torunia. Od średniowiecza do końca XVIII w. należały do uposażenia biskupów włocławskich. W I poł. XVII w. biskupi Wawrzyniec Gembicki i Maciej Łubieński osiedlili na ich obszarze olędrów. Nazwą tą określa się osadników, którzy specjalizowali się w gospodarowaniu na trudnych w uprawie, często podmokłych terenach, użytkowanych na zasadzie długoterminowej dzierżawy. W artykule wykorzystano bogaty zasób źródeł przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku do przedstawienia najważniejszych zagadnień związanych z obecnością olędrów w Otłoczynie i Brzozie. Osadnicy pojawili się w nich znacznie później niż na terenach położonych w dolnym odcinku Wisły (Otłoczyn – 1613, Brzoza – 1631), co mogło mieć związek z niechęcią biskupów do przybyszy, którzy byli protestantami. Analiza ich nazwisk wskazuje, że dominowali wśród nich luteranie pochodzący z krajów niemieckich. Olędrzy otrzymali korzystne uprawnienia gospodarcze typowe dla tzw. prawa olęderskiego, ale zabroniono im publicznych praktyk religijnych i prowadzenia nauczania w duchu protestanckim. Mimo to osadzenie olędrów w obu miejscowościach przyniosło trwałe i pozytywne rezultaty. Warunki funkcjonowania miejscowych społeczności olęderskich uległy istotnej zmianie dopiero w I poł. XVIII w., gdy biskup Krzysztof A. Szembek zmusił protestantów do opuszczenia obu wsi lub konwersji na katolicyzm, a następnie wprowadził nowe, mniej korzystne zasady dzierżawy gruntów. Na skutek tej decyzji Otłoczyn i Brzoza przeżyły w późniejszych dekadach okres stagnacji gospodarczej, a ich ludność uległa polonizacji.</p> Michał Targowski Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.002 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Muzeum Miejskie (Städtisches Museum) w Toruniu w latach 1896-1921 https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.003 <p>W 1861 r. otwarto w Toruniu niemieckie muzeum - Muzeum Miejskie (Städtisches Museum). Prezentowano w nim zbiory toruńskiej Gminy Miejskiej i miejscowego Kopernikowskiego Stowarzyszenia Nauki i Sztuki (Copernicus-Verein für Wissenschaft und Kunst). W 1896 r. pierwszym oficjalnym kustoszem muzeum został Arthur Semrau (1862-1940), nauczyciel w toruńskim gimnazjum. Muzeum zawdzięczało mu reorganizację swojej działalności, rozbudowę kolekcji oraz jej naukowe opracowanie. Semrau kontaktował się z innymi muzealnikami z Niemiec, a jego działania dowodzą znajomości zmian w berlińskim muzealnictwie na przełomie XIX i XX wieku. W tekście omówiono przede wszystkim rozwój kolekcji odlewów gipsowych oraz przebudowę zbiorów kulturalno-historycznych w Toruniu. Rozwój muzeum pod wodzą Semrau’a pokazano w kontekście toczonych w Niemczech dyskusji nad zbiorami publicznymi oraz przemian na tym polu dokonywanych przede wszystkim w Berlinie.</p> Kamila Kłudkiewicz Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.003 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Przejęcie Torunia przez Wojsko Polskie (18–21 stycznia 1920 r.) https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.004 <p>Przebieg i zasięg zachodniej oraz północnej granicy Rzeczypospolitej Polskiej ukształtowany został w kilku etapach. Jednym z nich była operacja wojskowa, która miała miejsce w drugiej połowie stycznia oraz pierwszej dekadzie lutego 1920 r. Była ona bezpośrednią konsekwencją odpowiednich postanowień traktatu zawartego w Wersalu 28 czerwca 1919 r. pomiędzy zwycięskimi mocarstwami a pokonanymi podczas I wojny światowej Niemcami. Oddany Rzeczypospolitej na tej podstawie przez Niemcy obszar, choć tylko częściowo uwzględniał polskie postulaty terytorialne, obejmował prawie całą Prowincję Poznańską oraz Prowincję Zachodnio-Pruską – w tym także Toruń.</p><p>W studium tym przygotowanym w oparciu o źródła archiwalne oraz publikowane dokumenty, wspomnienia i pamiętniki, a także na podstawie odpowiedniej – obszernej – literatury przedmiotu, autor przedstawił polityczne i wojskowe przygotowania strony polskiej mające na celu przejęcie Pomorza i Torunia z rąk niemieckich. Poza tym opisał on również siły Wojska Polskiego przeznaczone do zajęcia Torunia oraz przebieg akcji ich wkraczania do miasta i związane z tym uroczystości, w których w dniach od 18 do 21 stycznia 1920 r. wzięła udział znacząca część polskich mieszkańców ówczesnego Torunia.</p><p> </p> Aleksander Smoliński Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.004 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Miejskie artykuły wojskowe z lat 1607-1699 i przysięga żołnierzy toruńskich https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.005 <p>W artykule zawarto edycję toruńskich artykułów wojskowych z lat 1607-1699, które mają charakter zarządzenia wewnętrznego i dotyczą działań żołnierzy w obrębie murów miasta. Źródło omówiono w kontekście badań nad dziejami wojskowości toruńskiej w okresie przedrozbiorowym. Zachowany przekaz źródłowy przechowywany w Archiwum Państwowym w Toruniu potwierdza dążenia władz miejskich do uregulowania kwestii związanych ze służbą żołnierzy w garnizonie miejskim oraz ukrócenia ich niezdyscyplinowania.</p> Mateusz Superczyński Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.005 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Thomas Schmidt – złotnik toruński z połowy XVII wieku https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.006 <p>Artykuł poświęcony został życiu oraz twórczości artystycznej mało znanego toruńskiego złotnika Thomasa Schmidta (1607–1676). Jego udokumentowany dorobek artystyczny tworzą jedynie trzy dzieła z okresu manieryzmu i wczesnego baroku: okazały kufel z Muzeum Narodowego w Gdańsku, pozłacana puszka na komunikanty z kościoła św. Marcina w Mochowie koło Sierpca – niełączona dotychczas z jego warsztatem – oraz kielich mszalny z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Mokrem pod Grudziądzem.</p> Katarzyna Krupska-Łyczak Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.006 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 O początkach firmy piernikarskiej Weese, transporcie miodu i nadgorliwych celnikach w 1767 roku https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.007 <p>W artykule przedstawiono początki działalności toruńskiej firmy piernikarskiej Johanna Weese w połowie XVIII w. (obecnie Fabryka Cukiernicza KOPERNIK S.A.) oraz incydent do jakiego doszło jesienią 1767 r., kiedy to na komorze celnej pod Brodnicą skonfiskowano, pod zarzutem nieopłacenia cła, 6 beczek miodu zakupionego przez Weesego w ziemi dobrzyńskiej. Na skutek interwencji toruńskiego rezydenta na dworze królewskim w Warszawie Samuela Luthra Gereta w Komisji Skarbu Koronnego cofnęła ona decyzję o konfiskacie miodu, zobowiązując Weesego do zapłacenia podwójnego cła.</p> Jerzy Dygdała Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.007 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Obchody Milenium Chrztu Polski w Toruniu w świetle kroniki parafii św. Józefa https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.008 <p>W historii Polski po II wojnie światowej szczególnie ważny był rok 1966. Kościół katolicki w przeżywał wtedy wydarzenia, które otrzymały nazwę Milenium Chrztu Polski. Nawiązano w nich do rocznicy przyjęcia chrztu przez księcia Mieszka I. Każda diecezja przeżywała swoje centralne wydarzenie milenijne, w którym uczestniczył prymas Stefan Wyszyński. W diecezji chełmińskiej diecezjalne obchody milenijne odbyły się w dniach 10-11 IX 1966 r. Na miejsce głównych uroczystości wybrano miasta: Toruń oraz Chełmżę. Obchody milenijne diecezji chełmińskiej znalazły swoje echo w różnych źródłach, przede wszystkim w tekstach samego prymasa. W niniejszym artykule odwołano się do zapisów odnoszących się do uroczystości milenijnych, które spotykamy w kronice parafii św. Józefa w Toruniu.</p> Waldemar Rozynkowski Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.008 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Rzeźba Chrystusa w typie ikonograficznym Chrystus Umęczony z kaplicy Kopernika w kościele pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.009 <p>W artykule omówiono rzeźbę Chrystusa znajdującą się w kościele parafialnym Starego Miasta Torunia w tzw. Kaplicy Kopernikańskiej. W 2018 r. została ona poddana pracom konserwatorskim, które pozwoliły na weryfikacje dotychczasowych spostrzeżeń badawczych. Dzięki nim ustalono, że rzeźba powstała na przełomie XV/XVI w., pod wpływem warsztatów południowoniemieckich a także, iż reprezentuje ona typ dewocyjnych przedstawień <em>Umęczonego Chrystusa</em> umieszczanych przy ścianach lub w szafach ołtarzowych.</p> Michał Kurkowski Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/RT.2020.009 Mon, 21 Dec 2020 00:00:00 +0100 Działalność Towarzystwa Miłośników Torunia w okresie od 17 maja 2019 r. do 2 września 2020 r. https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32251 . Katarzyna Tomkowiak Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32251 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Sprawozdanie z działalności Krótkofalowców TOMITO za okres maj 2019-kwiecień 2020. https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32252 . Mariusz Thomas Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32252 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 "Toruńskie zbiory pieczęci", konferencja online z 18.11.2020. https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32253 Alicja Sumowska Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32253 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Teresa Tylicka, Jacek Tylicki, Thorunensia i inne rysunki z XVIII-wiecznej kolekcji pastora Jana Jakuba Haselaua, Towarzystwo Miłośników Torunia, Toruń 2016, ss. 259, (ISBN 978-83-927097-7-0). https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32248 . Jerzy Dygdała Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32248 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Katarzyna Pietrucka, Pozdrowienia z Torunia. Pocztówki widokowe ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu, t. 1 (koniec XIX w. - 1919 r.), Toruń 2019, ss. 407 https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32241 . Jerzy Domasłowski Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32241 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Katarzyna Kluczwajd, Bydgoskie Przedmieście: toruńskie przedmieścia sprzed lat, Toruń 2019, ss. 228. https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32242 . Roman Tondel Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32242 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100 Zabytki lewobrzeżnego Torunia: zachowane, nieistniejące, tylko zaplanowane, red. nauk. Katarzyna Kluczwajd, Michał Pszczółkowski, Toruń 2017, ss. 188 https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/33322 . Milena Hübner Prawa autorskie (c) 2021 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/33322 Fri, 15 Dec 2017 00:00:00 +0100 Bibliografia miasta Torunia za rok 2019 wraz z uzupełnieniami https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32257 . Adam Biedrzycki Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Toruński https://apcz.umk.pl/RTOR/article/view/32257 Fri, 18 Dec 2020 00:00:00 +0100