O wolności i konieczności: rozważania Of Liberty and Necessity Thomasa Hobbesa przeciwko rozprawie Of Liberty and Necessity Johna Bramhalla - Rojek, Krzysztof (Ruch Filozoficzny, 2025)
Artykuł stanowi prezentację dwóch klasycznych stanowisk dotyczących wolności oraz wolnej woli wobec konieczności. Ontologiczne uzasadnienie wolnej woli w obliczu zdeterminowania ludzkich działań stanowi do dziś przedmiot licznych debat i polemik. Nie inaczej było w XVII wieku, czego przykład stanowić może mechanistyczny materializm Thomasa Hobbesa oraz stanowisko biskupa Johna Bramhalla, reprezentującego myśli scholastyczną, broniącą tradycyjnego rozumienia wolnej woli. Stanowisko obu myślicieli wpisuje się w trwający do dziś spór między kompatybilizmem (Hobbes) a metafizycznym libertarianizmem (Bramhall). Choć spór dotyczy w swej istocie odmiennego ujmowania terminów, takich jak: wolność, konieczność, spontaniczności czy przymus, dyskusja obu myślicieli wykracza momentami ze swych ontologicznych korzeni ku etycznym i politycznym kontekstom. Tytułowe teksty na temat wolności i konieczności stanowiły pisemne zreferowanie stanowisk wyłonionych podczas spotkania Hobbesa z Bramhallem w Paryżu, w 1645 roku. Kolejne teksty dotyczące wolności i konieczności (wydane dopiero w latach 1655-1658) powstawały w celu uzupełnienia wcześniej zarysowanych stanowisk i odparcia kolejnych uwag i zarzutów, przedłużając tym samym filozoficzno-teologiczną debatę. Cennym jest zatem ukazanie sporu już na etapie pierwszych tekstów polemicznych. W przypadku niniejszego artykułu jest to pisemna odpowiedź Hobbesa na zawarte również na piśmie stanowisko Bramhalla.