Kontekst filozoficzny dydaktyki przyrodoznawstwa w szkołach Komisji Edukacji Narodowej - Janeczek, Stanisław (Ruch Filozoficzny, 2018)
W wieku XVIII szkołę humanistyczną zwieńczoną kursem filozofii, traktowanym jako synonim wiedzy realnej, zastępuje stopniowo oświata eksponująca wagę kształcenia matematyczno-przyrodniczego, które wchodzi bądź to w skład kursu filozofii, bądź też go zastępuje. To drugie podejście ujawniło się w szkołach KEN, gdyż wbrew praktyce dominującej w szkole europejskiej usunięto praktycznie dydaktykę filozofii z kształcenia uniwersyteckiego. Natomiast w oświeceniowym szkolnictwie europejskim systemowo pojęty nowożytny arystotelizm chrześcijański zastąpiła philosophia recentiorum, która od połowy wieku XVIII eklektycznie asymilowała nowożytną kulturę filozoficzną i naukową (przyrodniczą). W tym kontekście także nieśmiało jeszcze funkcjonuje samodzielne przyrodoznawstwo, które mimo presji fenomenalizmu stymulowanego przez nowożytny empiryzm zachowa elementy podejścia filozoficzno-religijnego. Ta tradycyjna perspektywa wyrazi się w formie elementów substancjalizmu, a w odniesieniu do przyrody ożywionej także w formie zachowania kategorii duszy, właściwej nie tylko człowiekowi, ale także zwierzętom. Jeśli więc w postulatach programowych KEN ujawniły się przejawy swoistego prepozytywizmu, to przecież podręczniki wykorzystywane w tym systemie oświaty podtrzymały bardziej tradycyjną, eklektyczną formę przyrodoznawstwa, zresztą w sposób typowy dla ówczesnego szkolnictwa europejskiego.