Neurorehabilitacja ośrodkowych zaburzeń mowy u pacjentów po udarze i urazowym uszkodzeniu mózgu – stan wiedzy i potencjał przezczaszkowej stymulacji prądem stałym - Twardochleb, Zofia; Szczepańska, Marta; Druszcz, Adam; Miś, Maciej; Miś, Marcin; Paprocka-Borowicz, Małgorzata; Rosińczuk, Joanna (Pielęgniarstwo Neurologiczne i Neurochirurgiczne, 2025)
Afazja jest złożonym zaburzeniem neurologicznym wynikającym z uszkodzenia mózgu, prowadzącym do znacznych deficytów w zakresie mowy, rozumienia, czytania i pisania. Znacząco obniża jakość życia pacjentów, przyczyniając się do izolacji społecznej, depresji i ograniczonej niezależności. Pomimo postępów w terapii mowy (SLT), wielu pacjentów doświadcza ograniczonej poprawy. Celem niniejszego artykułu jest analiza aktualnego stanu wiedzy na temat rehabilitacji ośrodkowych zaburzeń mowy, ze szczególnym uwzględnieniem zastosowania przezczaszkowej stymulacji prądem stałym (tDCS) jako uzupełnienia tradycyjnej neurorehabilitacji logopedycznej. Przeprowadzono przegląd literatury obejmujący badania opublikowane w latach 2014–2024 w bazach PubMed, Scopus, Web of Science i Cochrane Library. Przeanalizowano randomizowane badania kontrolowane (RCT), przeglądy systematyczne i metaanalizy oceniające skuteczność tDCS u pacjentów z afazją poudarową i innymi zaburzeniami mowy. Przegląd koncentrował się na: mechanizmach działania tDCS w kontekście neuroplastyczności i odzyskiwania funkcji mowy, protokołach terapeutycznych (intensywność, czas trwania, lokalizacja elektrod), wynikach klinicznych dotyczących poprawy komunikacji funkcjonalnej, płynności mowy i innych parametrów językowych. Dodatkowo przeanalizowano dane dotyczące bezpieczeństwa i niepożądanych skutków tDCS, w oparciu o retrospektywne przeglądy i raporty kliniczne. Badania wskazują, iż intensywna terapia mowy prowadzi do poprawy komunikacji funkcjonalnej i zmniejszenia afazji. Wykazano, że tDCS wspiera procesy neuroplastyczności, przyczyniając się do szybszego i skuteczniejszego odzyskiwania funkcji mowy. Terapia łączona (tDCS i SLT) okazała się skuteczniejsza niż sama terapia logopedyczna. Jednak różnice w protokołach tDCS i indywidualnej reakcji pacjentów wskazują na potrzebę personalizacji leczenia. tDCS jest obiecującą, nieinwazyjną metodą wspomagającą rehabilitację zaburzeń mowy. Integracja tDCS z tradycyjnymi metodami neurorehabilitacji może znacząco poprawić umiejętności komunikacyjne pacjentów z afazją. Konieczne są dalsze badania w celu optymalizacji parametrów stymulacji i opracowania standardowych wytycznych klinicznych. (PNN 2025;14(3):136–145)