Theoretical assumptions, psychometric properties and application of the Teachers’ Well-Being Scale (SSN) - Buczak, Agnieszka (Przegląd Badań Edukacyjnych (Educational Studies Review), 2024)
Celem pracy było sprawdzenie właściwości psychometrycznych autorskiej Skali Samopoczucia Nauczycieli (SSN). Narzędzie zostało skonstruowane na podstawie koncepcji skandynawskiego socjologa Erika Allardta (1973, 2003), który dobrostan (well-being) postrzega w kontekście szerzej rozumianego dobrobytu (welfare). Koncepcja dobrobytu Allardta została zaadaptowana do sytuacji szkolnej przez Konu i współpracowników (Konu, Rimpela, 2002; Konu i in., 2010). Wskaźniki dobrego samopoczucia zostały ujęte w cztery wymiary: 1) warunki szkolne, 2) relacje interpersonalne, 3) środki do samorealizacji, 4) stan zdrowia. Badania przeprowadzono w okresie od października do grudnia 2022 roku na grupie 382 nauczycieli województwa lubelskiego. Do oceny trafności teoretycznej narzędzia wykorzystano Skalę Satysfakcji z Życia (SWLS) Dienera i współpracowników w adaptacji Juczyńskiego, Inwentarz Mini-COPE Carvera w adaptacji Juczyńskiego i Ogińskiej-Bulik do badania dyspozycyjnego radzenia sobie oraz Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) Schwarzera, Jerusalema i Juczyńskiego. Przeprowadzono analizę czynnikową metodą głównych składowych oraz analizę rzetelności. Wyodrębniono cztery podskale narzędzia: relacje szkolne, zdrowie/wigor, warunki szkolne i samorealizacja. Skala Samopoczucia Nauczycieli składająca się łącznie z 16 itemów ma satysfakcjonujące właściwości psychometryczne (wewnętrzna struktura, rzetelność, trafność), co uzasadniają jej możliwości pomiarowe. W odróżnieniu od podobnych narzędzi uwzględnia nie tylko dobrostan psychiczny związany z pracą nauczyciela, ale także samoocenę zdrowia fizycznego, społecznego, warunków życia i możliwości samorealizacji. Skala Samopoczucia Nauczycieli może znaleźć zastosowanie w badaniach pedeutologicznych, a także związanych z promocją zdrowia w szkole, może też służyć autorefleksji nauczycieli. W zestawieniu z innymi narzędziami mierzącymi podobne konstrukty mogłaby być wykorzystywana w kompleksowych badaniach nad dobrostanem nauczycieli i jego uwarunkowaniami. Tego typu badania wydają się bardzo potrzebne w kontekście aktualnych dyskusji społecznych na temat systemu oświaty, statusu zawodu nauczyciela, jego problemów zdrowotnych oraz nasilającego się w Polsce zjawiska odchodzenia z zawodu. Niektóre badania zagraniczne wskazują na znaczenie dobrostanu nauczycieli dla efektywności edukacyjnej, zarządzania szkołami, powodzenia reform oświatowych, osiągnięć uczniów czy ich szkolnego samopoczucia – zdecydowanie brakuje jednak polskich badań na ten temat.