LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD <p>LUD to czasopismo publikujące oryginalne artykuły naukowe z dziedziny etnologii, antropologii kulturowej oraz folklorystyki.</p> <p>LUD jest indeksowany w następujących bazach:</p> <ul> <li>SCOPUS</li> <li>IBSS (International Bibliography of the Social Sciences)</li> <li>Anthropological Index Online</li> <li>CEJSH (Central European Journal of Social Sciences and Humanities)</li> <li>ERIH PLUS (European Reference Index for the Humanities and Social Sciences)</li> <li>Bibliografia Etnografii Polskiej</li> </ul> <p>LUD znajduje się na liście czasopism punktowanych MNiSW (70 pkt.). </p> Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Komitet Nauk Etnologicznych PAN pl-PL LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN 0076-1435 <p>1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:</p> <ul> <li>utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</li> <li>reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);</li> <li>wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</li> <li>wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;</li> <li>rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule <em>open access </em>na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).</li> </ul> <p> </p> <p>2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.</p> <p>3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.</p> Wojciech J. Burszta (1957-2021) https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36625 <p>Wspomnienie o prof. Wojciechu J. Burszcie</p> Michał Buchowski Prawa autorskie (c) 2021 Michał Buchowski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 338 341 Natura-myśl symboliczna-kultura https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36626 <p>Przedruk artykułu Wojciecha J. Burszty, który był po raz pierwszy opublikowany w „Ludzie”, t. 71, 1987, s. 39-58.</p> Wojciech Burszta Prawa autorskie (c) 2021 Wojciech Burszta https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-22 2021-12-22 105 342 366 Ulla Johansen (1927-2021) https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36628 <p>Wspomnienie o prof. Ulli Johansen (1927-2021)</p> Zbigniew Jasiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Zbigniew Jasiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 367 370 MICHAŁ MOKRZAN, Klasa, kapitał, coaching w dobie późnego kapitalizmu https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36621 <p>Recenzja książki Michała Mokrzana pt. , Klasa, kapitał, coaching w dobie późnego kapitalizmu, Toruń 2019.</p> Anna Malewska-Szałygin Prawa autorskie (c) 2021 Anna Malewska-Szałygin https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 MARIA DĘBIŃSKA, Transpłciowość w Polsce. Wytwarzanie kategorii https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36064 <p>Recencja książki Marii Dębińskiej pt. <em>Transpłciowość w Polsce. Wytwarzanie kategorii</em>, Warszawa 2020.</p> Agnieszka Kościańska Prawa autorskie (c) 2021 Agnieszka Kościańska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 316 320 LENNY A. UREÑA VALERIO, Colonial Fantasies, Imperial Realities: Race Science and the Making of Polishness on the Fringes of the German Empire, 1840–1920 https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36040 <p>Recenzja książki Lenny A. Ureña Valerio, <em>Colonial Fantasies, Imperial Realities: Race Science and the Making of Polishness on the Fringes of the German Empire, 1840–1920</em>, Athens 2019. </p> Michał Adam Palacz Prawa autorskie (c) 2021 Michał Adam Palacz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 321 328 RAK MACIEJ, Materiały do dziejów polskiej dialektologii i etnologii... https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36623 <p>Recenzja książki Macieja <em>Raka,Materiały do dziejów polskiej dialektologii i etnologii</em>..., Kraków 2018.</p> Zbigniew Jasiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Zbigniew Jasiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 329 337 Jak uchwycić to, co bieżące? https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/32294 <p>Przedmiotem tekstu jest zamiar Tobiasa Reesa praktykowania antropologii tego, co faktyczne, której celem jest uchwycenie tego, co jeszcze nie jest znane i pomyślane w odniesieniu do człowieka i tego, co ludzkie. Chodzi o ruch (myśli) jako taki. Rees zamierza zdystansować się od zarówno przestrzennie ujętej antropologii klasycznej, jak i czegoś, co nazywa antropologią tego, co emergentne. Ta ostatnia również postuluje to, co faktyczne, a skoro kluczowe znaczenie ma ciągły charakter doświadczenia, wiążę to, co faktyczne Reesa z tym, co bieżące. Uznaję, że w ramach jego pomysłu ruch (czas) wyrażony jest przez wykonanie serii (trzech) szczególnych kroków (mających swój charakter klasyczny).</p> Andrzej Zaporowski Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 275 293 10.12775/lud105.2021.11 Zróbmy sobie dziedzictwo. Przypadek dwóch wystaw https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/34887 <p>Tekst jest próbą porównania dwóch wystaw z Muzeum Narodowego w Krakowie - „Polaków Portret własny” (1979/1980) i <em>#dziedzictwo<strong> </strong></em>(2017/2018). Analizie poddano ich potencjał/metodę w zakresie tworzenia/planowania dziedzictwa i tożsamości. Odwołując się do teorii m.in. G. Ashwortha, E.W. Ardenera, E. Hobsbawma, G. Zubrzycki czy J. Lacana analizuję, m.in. na podstawie materiałów archiwalnych, sposoby ustanawiania dziedzictwa, traktując je w kategoriach arbitralności i umowności.</p> Justyna Budzińska Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 294 311 10.12775/lud105.2021.12 “A woman should follow her own conscience”: understanding Catholic involvement in demonstrations against the abortion ban in Poland https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36609 <p>In October 2020, a ruling by Poland’s Constitutional Tribunal effectively ending legal abortion incited mass protests across the country. Despite the demonstrations being directed at both the government and the Catholic Church, many devout Catholics joined the protests against the Church’s opposition to family planning being enacted through state-imposed prohibition.</p> <p>Drawing on ongoing archival and ethnographic research, in this paper we address a number of issues relating to Catholicism and abortion: how it is possible that so many Catholics decided to take part in pro-choice marches openly opposing official Catholic teaching on birth control? What were their motivations?</p> Agnieszka Kościańska Agnieszka Kosiorowska Natalia Pomian Prawa autorskie (c) 2021 Agnieszka Kościańska, Agnieszka Kosiorowska, Natalia Pomian https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-22 2021-12-22 105 12 43 10.12775/lud105.2021.01 ‘Black Monday’ and the ‘Chain of Light’: The infrapolitics of civic resistance in Poland https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36611 <p>The aim of the article is an anthropological analysis of the events that took place in Poland in 2016 and 2017. These were massive civil protests against government policy. Unlike most sociological and political science studies, the author proposes to interpret them in the category of infrapolitical actions. To thet end he refers to the concept of ‘infrapolitics’, once propouned by James Scott, and examines whether and to what extent it can be used to interpret the described events.</p> Wojciech Dohnal Prawa autorskie (c) 2021 Wojciech Dohnal https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 44 57 10.12775/lud105.2021.02 Między reprodukcją a transformacją. Negocjowanie reguł dotyczących płci w społeczności rzymskokatolickich kobiet https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/34105 <p>Artykuł koncentruje się wokół problemu negocjowania reguł dotyczących płci w konserwatywnej, rzymskokatolickiej społeczności kobiet. Analiza opiera się na wynikach badań jakościowych prowadzonych w l. 2019-2020 i jest osadzona w teoretycznej kategorii sprawstwa rozumianego jako zjawisko multimodalne. Praktyki negocjowania wzorów płciowych są analizowane w kontekście dwóch kluczowych dla społeczności obszarów: macierzyństwa i roli kobiecego ciała. Przeprowadzona analiza pokazuje, że reguły odnoszące się do płci mogą być równolegle reprodukowane, reinterpretowane i podważane, a samo sprawstwo religijnych kobiet powinno być ujmowane jako zjawisko wielokierunkowe oraz że w opisywanych procesach negocjowane są nie tylko wzory kobiecości, ale także rozumienie tego, co religijne.</p> Anna Szwed Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 58 83 10.12775/lud105.2021.03 (Nie)mobilność, zamieszkiwanie oraz płeć w praktykach i dyskursach rozwodu w wiejskiej społeczności. Etnografia rolniczej gminy wschodniego Mazowsza https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/35095 <p>W artykule analizuję relacje między upłciowionymi praktykami i dyskursami rozwodu w wiejskiej społeczności a ścieżkami (nie)mobilności mieszkanek wsi. Pokazuję, że „pionierki rozwodu”, czyli kobiety z rolniczych, konserwatywnych społeczności, które w lokalnym świecie społecznym jako pierwsze przeprowadziły rozwód, wypracowały alternatywne strategie pozostawania na wsi. Nie chciały uciekać, wyjeżdżać, emigrować na stałe do miasta lub za granicę, czyli korzystać z typowej ścieżki stawania się ex-żoną. Opisuję, jakie wzorce radzenia wypracowywały po 1989 roku, aby nadal móc we wsi mieszkać. Wyjaśniam subwersje stosunku do własności i dziedziczenia, ich związki z tradycyjnymi wzorcami kobiecości i męskości. Skupiam się na upłciowionych wzorcach (nie)mobilności w tym przypadku będących strategiami wyboru wsi jako miejsca do życia.</p> <p>Wnioski prezentuję w ramach studium przypadku Mirki, wielodzietnej matki, która po rozwodzie traci swój dom, co sprawia, że musi rozwinąć sprawcze wzorce radzenia sobie. Praktyki Mirki pokazuję na tle innych wariantów działania i dyskursów moralnych wokół rozwodu w badanej przeze mnie od 2017 roku gminie wschodniego Mazowsza.</p> Sylwia Eliza Urbańska Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 84 113 10.12775/lud105.2021.04 Prawdziwa depresja i paternalizm kliniczny: etnografia realności diagnostycznej depresji w publicznej służbie zdrowia w Polsce https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/34319 <p>Artykuł jest etnograficznym studium procesów diagnostycznych zaburzeń depresyjnych we współczesnej Polsce i ich zmian po transformacji ustrojowej, ze szczególnym uwzględnieniem strategii podejmowanych przez lekarzy. Opierając się na badaniach etnograficznych prowadzonych w kontekstach klinicznych, artykuł omawia problem relacji między kategoriami diagnostycznymi a ich przedmiotami, odwołując się do pojęć realności i urealnienia. O ile zmiany klasyfikacji diagnostycznej od lat 90. XX wieku miały na celu zacieśnienie tej relacji, o tyle w praktyce klinicznej pozostaje ona luźna i nieoczywista. Przyczyniają się do tego nie tylko specyficzna ontologia zaburzeń psychicznych, którą trudno w pełni sprowadzić do obiektywnie wymierzalnych objawów, ale także kilka innych czynników: specyficzne zmiany w filozofii klasyfikacji diagnostycznych, wielowymiarowość diagnoz jako narzędzi klinicznych, administracyjnych i finansowych, oraz ich referencyjna natura, konotująca optymalne, choć nieosiągalne standardy opieki. Wpływa na to także pragmatyka pracy klinicznej i ograniczone zasoby samych pacjentów, które czynią z diagnoz narzędzie nieformalnych, instrumentalnych działań i „paternalizmu medycznego” lekarzy w odpowiedzi na braki w systemie opieki.</p> Grzegorz Sokół Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 114 142 10.12775/lud105.2021.05 „Kosmopolityczne więzi koleżeńskie” i doświadczenie transnarodowości w świecie muzyki klasycznej. Przypadek artystów japońskich https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/35049 <p>W globalnym podziale pracy twórczej muzycy japońscy doświadczają nierówności implikowanych przez przynależność etniczno-rasową, wynikającą z przekonania, że zdolność uprawiania autentycznej muzyki klasycznej jest poniekąd genetycznie uwarunkowana. Zgodnie z urasowionym dyskursem zakorzenione w „kulturze zachodniej” klasyczne kompozycje mogą być poprawnie zinterpretowane jedynie przez wykonawców urodzonych i wychowanych w Europie. W literaturze dotyczącej transnarodowości i migracji brakuje studiów analizujących uwarunkowania międzynarodowej mobilności w zawodach artystycznych. Temat mobilności artystycznej napędzanej strukturami nierówności etniczno-rasowych strukturyzujących sektor muzyki klasycznej nie został także podjęty przez badaczy przemysłów kreatywnych/kulturalnych. Celem tego artykułu jest wypełnienie tej luki. </p><p>Opierając się na bogatym materiale empirycznym zebranym w trzech lokalizacjach: w Paryżu, Warszawie i Tokio, artykuł ten analizuje doświadczenia zawodowej mobilności wśród japońskich muzyków klasycznych funkcjonujących pomiędzy rodzimymi i europejskimi środowiskami muzycznymi. Analiza koncentruje się z jednej strony na elementach, które napędzają transnarodową mobilność i jednocześnie ją ograniczają. Z drugiej strony pokażę, w jaki sposób japońscy muzycy klasyczni, budując kosmopolityczne więzi koleżeńskie, pokonują bariery związane z rynkiem pracy i restrykcyjnymi politykami migracyjnymi, aby móc kontynuować swoje transnarodowe przedsięwzięcia artystyczne.</p> Beata Maria Kowalczyk Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 143 174 10.12775/lud105.2021.06 Trójmiejskie środowisko jazzowe – perspektywa genderowa https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/32512 Środowisko jazzowe jest zdominowane przez mężczyzn, co pociąga za sobą różne konsekwencje dla chcących uczestniczyć w nim kobiet. W artykule przedstawiam sytuację instrumentalistek jazzowych, które spotykają się z przejawami seksizmu we wszystkich obszarach swojej działalności oraz z dyskryminacją na rynku pracy. Opisuję również esencje męskości (głównie jazzmani) i kobiecości (przede wszystkim wokalistki) jako dwa dostępne wzorce zachowania w tej grupie. Dodatkowo, staram się wyodrębnić różne strategie przetrwania, po które sięgają kobiety w tym zmaskulinizowanym środowisku. Artykuł oparty jest na badaniach etnograficznych przeprowadzonych w Trójmieście w latach 2017-2019 wśród instrumentalistów oraz instrumentalistek jazzowych. Weronika Maria Kwiatkowska Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 175 202 10.12775/lud105.2021.07 Sprawczość uchodźców w czasie pandemii COVID-19. Przypadek obozu w Nakivale (Uganda) https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36179 <p>Życie uchodźców obarczone jest wieloma wyzwaniami, a pandemia COVID-19 dodatkowo je spotęgowała. Odwołując się do teorii strukturacji Anthony'ego Giddensa niniejszy artykuł stanowi próbę analizy zagrożeń przed jakimi stanęli uchodźcy podczas kryzysu zdrowia publicznego. Próbując odnaleźć odpowiedź na pytanie o sposób w jaki manifestowała się sprawczość uchodźców podczas pandemii COVID-19, szczególny nacisk położono na kategorię relacji podmiotu i struktury na przykładzie obozu w Nakivale (Uganda), którego mieszkańcy żyją w przedłużającym się stanie „zawieszenia” (ang. protracted refugee situations). W artykule wykorzystano narracje, informacje i dane udostępnione przez przedstawicieli Nakivale Researchers Network; sieci badawczej zlokalizowanej w obozie w Nakivale. Metodologia tej pracy oparta została na koncepcie współobecności (ang. co-presence), wykorzystaniu tzw. „technologii życia”, pogłębionych wynikami wywiadu terenowego zrealizowanego w Nakivale przed pandemią COVID-19.</p> Mateusz Krawczyk Prawa autorskie (c) 2021 Mateusz Krawczyk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 203 224 10.12775/lud105.2021.08 Pandemia: czas lęków, modlitwy i przeobrażeń społecznych https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/35133 <p>Artykuł analizuje zachowania społeczne, które charakteryzowały społeczność polską w obliczu zagrożenia epidemicznego w wiekach poprzednich jak i współcześnie. Pokazuje jak lęk przed chorobą ograniczał i ogranicza funkcjonowanie społeczeństwa polskiego w czasie epidemii. Wskazuje na podobne zachowania Polaków zarówno w wieku XVII jak i współcześnie jednocześnie akcentując różnice, jakie zaistniały na przestrzeni wieków. Tu przede wszystkim zwraca uwagę na różnice, które zaszły w postawach religijnych: gdzie w wiekach poprzednich czas morowego powietrza charakteryzowała zwiększona religijność Polaków oraz powszechne modlitwy w miejscach świętych a obecnie powszechne dostęp do miejsc kultu został poważnie ograniczony, dotyczy to przede wszystkim miejsc pielgrzymkowych, które w obliczu pandemii zamknęły swoje świątynie przed pielgrzymami.</p> Katarzyna Marciniak Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 225 242 10.12775/lud105.2021.09 Antropologiczne otwarcie na postantropocentryzm. Sprawczość bytów poza-ludzkich w procesie ekologizacji wiedzy https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/36619 <p>Artykuł koncentruje się wokół otwarcia antropologii na postantropocentryzm oraz świat więcej-niż-społeczny w procesie ekologizacji wiedzy. Żyjemy w Antropocenie, nowej epoce geologicznej, w której działania człowieka wpływają na klimat, ekosystemy i środowisko jak nigdy przedtem. Tymczasem, dominujące rozumienie globalnej historii środowiska nie uwzględnia należycie jej powiązań z teorią społeczną, mimo że wątki te są nierozerwalnie związane&nbsp; ze społecznością i materialnością zmieniającego się świata ludzi i nie-ludzi. W ramach światowej antropologii społeczno-kulturowej przedstawiciele dyscypliny zajmują coraz bardziej zdecydowane stanowiska wobec zmian klimatycznych, rozwijając praktyki,&nbsp; które inwencyjnie&nbsp; można by nazwać ‘ekologizacją antropologii’ jako odpowiedź na tezę o przegrzaniu świata. Ruch konceptualnej transgresji kategorii ‘człowiek’, która jest podstawą antropocentrycznej wiedzy, może stać się dla antropologii szansą nie tylko na prognozowanie przyszłości społeczeństw, lecz także na współtworzenie wiedzy naukowej antycypującej i wyjaśniającej jej kształty.</p> Katarzyna Majbroda Prawa autorskie (c) 2021 Katarzyna Majbroda https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-12-21 2021-12-21 105 243 274 10.12775/lud105.2021.10