https://apcz.umk.pl/LUD/issue/feed LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN 2021-01-28T15:21:10+01:00 Wojciech Dohnal wdoh@amu.edu.pl Open Journal Systems <p>LUD to czasopismo publikujące oryginalne artykuły naukowe z dziedziny etnologii, antropologii kulturowej oraz folklorystyki.</p><p>LUD jest indeksowany w następujących bazach:</p><ul><li>SCOPUS</li><li>IBSS (International Bibliography of the Social Sciences)</li><li>Anthropological Index Online</li><li>CEJSH (Central European Journal of Social Sciences and Humanities)</li><li>ERIH PLUS (European Reference Index for the Humanities and Social Sciences)</li><li>Bibliografia Etnografii Polskiej</li></ul><p>LUD znajduje się na liście czasopism punktowanych MNiSW (40 pkt.). </p> https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.16 Idea jakuckiej religii i obchody święta Ysyach w Republice Sacha 2021-01-28T15:21:09+01:00 Wojciech Lipiński w.lipinski@uw.edu.pl <p>Od początku istnienia Republiki Sacha podejmowano tam wiele działań na rzecz zachowania odrębności kulturowej Jakutów i wzmocnienia ich tożsamości. Służyć temu miały między innymi przyznanie tradycyjnemu świętu Ysyakh statusu święta narodowego oraz próby tworzenia na bazie dawnych wierzeń jakuckiej religii narodowej. Jej podstawą jest tzw. doktryna aĭyy, opracowana przez przedstawicieli jakuckiej inteligencji narodowej. W artykule pokazuję w jakich sferach funkcjonowania dzisiejszego Ysyakhu widoczne są jej wpływy oraz jakie jest znaczenie święta dla jej propagowania.</p> 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.17 Ukraińcy, Rusini Karpaccy, Huculi, corcitură… Tożsamość etniczna i indyferentyzm narodowy w Marmaroszu 2021-01-28T15:21:09+01:00 Tomasz Kosiek tom.kosiek@gmail.com <p><span>Narodowy indyferentyzm to kategoria, która od pewnego czasu coraz wyraźniej pojawia się na kartach historycznych studiów poświęconych rozwojowi nacjonalizmów w Europie Środkowo-Wschodniej XIX i I poł. XX w. W pracach tych omawiane pojęcie pojawia się przy okazji analiz sytuacji różnych społeczności, które przez długi czas wyraźnie odnosiły się w sposób obojętny do proponowanych im narodowych programów i tożsamości. Badacze zajmujący się indyferentyzmem narodowym koncentrują się głównie nad przeszłością grup zamieszkujących pogranicza Europy Środkowo-Wschodniej. Przyglądając się ich badaniom można odnieść wrażenie, że zjawisko to można było zaobserwować jedynie w dobie tworzenia się państw narodowych. W prezentowanym artykule pokazuję, że wspomniana kategoria może być użyteczna także w analizach dotyczących współczesnych studiów nad etnicznością i tożsamością narodową. Przykładem społeczności, w której możemy obserwować zjawiska wpisujące się moim zdaniem w problematykę indyferentyzmu narodowego jest słowiańskojęzyczna społeczność z rumuńskiego powiatu Marmarosz. Jak pokazuję interesująca mnie społeczność, a przynajmniej dostrzegalna jej część, mimo zmieniających się warunków oraz pojawiających się kolejnych i konkurującymi z sobą idei o charakterze narodowym i etnicznym, znajduje przestrzeń do pozostawania ambiwalentnym wobec nich, nawet na początku XXI w. w dobie rozwiniętych państw narodowych.</span></p><p><span>National indifference is a concept that has been making an increasingly stronger presence on the pages of studies addressing the history of nationalisms in Central and Eastern Europe of the 19<sup>th</sup> and the first half of the 20<sup>th</sup> century. In these works this concept is mentioned when analyzing the status of various communities, which for a long time showed a clearly indifferent attitude to the national programmes and identities proposed to them. Researchers exploring the problems of national indifference focus mainly on the history of groups living in the borderland areas of Central and Eastern Europe. Looking into their studies, one can get the impression that this phenomenon could only be spotted in the times when nation-states were in the process of formation. In the presented article I argue that the aforementioned concept can also be useful when analyzing contemporary studies on ethnicity and national identity. One example of a community in which phenomena fitting into national indifference can be spotted is the Slavic-speaking community of the Maramures region in Romania. As shown in the article, this community, or at least a discernible part of it, despite the changing circumstances and emerging competitive national and ethnic ideas, has found space to remain ambivalent towards them, even at the beginning of the 21<sup>st</sup> century in an era of well-established nation-states.</span></p> 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.18 „Kto się nie rusza, ten jest fizolem”. O nie-właściwym reżimie pracy ciała i jego wykorzenianiu w klubie brazylijskiego jiu-jitsu 2021-01-28T15:21:09+01:00 Karol Górski karol_gorski@gazeta.pl <p>Artykuł podejmuje analizę figury „fizola” – specyficznego pejoratywnego określenia oraz fenomenu fizolenia – pojmowanego jako spektrum zachowań cielesnych, negatywnie postrzeganych przez osoby z warszawskiego klubu brazylijskiego jiu-jitsu, gdzie w latach 2016-2019 ćwiczyłem i prowadziłem badania terenowe. Omawiam odniesienia do „fizola”, płynące ze strony członków klubu, jak również rozważam praktyki ćwiczących, obserwowane w trakcie treningu a także własne odczucia somatyczne w zakresie, jaki obejmuje zagadnienie fizolenia. Odwołując się do wybranych autorów, takich, jak Michel Foucault, Norbert Elias czy Mary Douglas, wskazuję, że figura fizola służyć może aktywnemu dyscyplinowaniu ćwiczących, stymulowania internalizacji przez nich odpowiednio „cywilizowanej” formy walki sparingowej oraz klasyfikowaniu zarówno osób w klubie, jak też praktyk ciała.</p> 2020-10-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.19 A nexus of time and space, or on the ordinary and extraordinary everyday in a tenement courtyard 2021-01-28T15:21:10+01:00 Grażyna Ewa Karpińska grazyna.karpinska@uni.lodz.pl <p>The everyday is located in a space-time filled with various practices, problems, non-human creatures; it relates to human beings and places in which they exist. In the article, I reconstruct the ways of experiencing and practising the everyday in tenement courtyards. I present the image of the ordinary everyday as revealed by interviews with tenement dwellers of Maribor in Slovenia, as well as the image of the extraordinary everyday as reported in the diaries and memoirs of the residents of Warsaw tenements during the 2<sup>nd</sup> World War. Taking the “courtyard everyday” as my example, I demonstrate that the everyday has more than one shape, that it is relative and situational in nature, and that its contents and structure change depending on, among others, people’s biographies, modes of behaviour, objects of which they make use, and their involvement in the constant process of constructing a place.</p> 2020-12-18T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.20 The continuous struggle for land and sovereignty – The case of the Mashpee tribe 2021-01-28T15:21:10+01:00 Zuzanna Kruk-Buchowska zuzana@amu.edu.pl <p>The article aims to analyze the Mashpee Wampanoag Nation’s fight for recognition as a tribe and the recent attempts by the US federal government to take their land out of trust. Mashpee’s 1977-1978 lost court case was famously described by James Clifford in a chapter of his book, <em>The Predicament of Culture </em>(1988). The article looks at the continuation of their legal struggle, their recognition as a tribe under the Code of Federal Regulations in 2007 and their recent legal battle to keep their lands. Mashpee’s case is illustrative of the changes in the general perspective of tribal nations’ identities and histories which have taken place in the United States since the 1970s, as reflected in the legal documents analyzed. It also shows that the change in perspective and law itself does not necessarily guarantee sovereignty. Thus, the article takes a legal anthropological approach to the subject.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.07 COVID-19 jako paradygmat choroby globalnej 2021-01-28T15:21:09+01:00 Violetta Krawczyk-Wasilewska violetta.wasilewska@uni.lodz.pl Celem artykułu jest interdyscyplinarna refleksja w ramach toczącej się dyskusji nad problematyką pandemii. We wstępie choroba COVID-19 jest przedstawiona jako zjawisko bio-ekologiczne i pojęcie epidemiologiczne (<em>Wprowadzenie</em>). W dalszym ciągu zaprezentowano opis dotychczasowego przebiegu pandemii COVID-19 z uwzględnieniem jej światowej dynamiki i najbardziej charakterystycznych elementów walki z epidemią (<em>Pandemia COVID-19</em>). W paragrafie następnym<em> </em>(<em>Zaraza-pomór-odwieczna plaga</em>) omówiono kulturowo-historyczne aspekty pojęcia plagi jako najbardziej archaicznego i metaforycznego sensu epidemii oraz nakreślono jej uniwersalny, społeczny scenariusz. W ostatniej części (<em>COVID-19 między antropologią lęku a antropologią nadziei</em>) pandemia COVID-19 jest przedstawiona jako metafora globalnej choroby terminalnej i „lustro” epoki, wymagającej zmiany. 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.08 COVID-19, niepewność, lęk i nadzieja. W poszukiwaniu skutecznego leku 2021-01-28T15:21:09+01:00 Danuta Maria Penkala-Gawęcka danagaw@amu.edu.pl W artykule skupiam się na aspektach pandemii COVID-19 związanych ze słabościami polityki „zdrowia globalnego”, niedostatecznym przygotowaniem na zagrożenia zdrowotne tej skali oraz poszukiwaniem skutecznego leku mogącego powstrzymać rozprzestrzenianie się choroby. Interesuje mnie społeczne postrzeganie ryzyka, odmienne w różnych kontekstach społeczno-kulturowych, lecz często prowadzące do niepewności, lęku, a nawet paniki. Źródłem nadziei może być wytworzenie szczepionki – co jest jednak odległą perspektywą – oraz znalezienie skutecznego leku. Pokazuję próby wykorzystania w terapii pacjentów z COVID-19 specyfików stosowanych uprzednio w przypadku innych chorób wirusowych; kolejne fale nadziei i rozczarowań. Szczególne zagrożenie prowadzi do poszukiwań leków i środków zapobiegawczych „na własną rękę”, przy czym ważne są emocjonalne aspekty postrzegania pandemii oraz postępująca mediatyzacja, ale także stan opieki zdrowotnej w danym kraju. W samoleczeniu stosowane są dostępne farmaceutyki, specyficzne dla różnych miejsc świata środki medycyny ludowej, a także nowe „cudowne” leki, o których informacja rozchodzi się głównie poprzez media społecznościowe. Co istotne, znaczenia nabierają leki tradycyjnej medycyny chińskiej i tybetańskiej, w Chinach oficjalnie akceptowane w leczeniu COVID-19. Jednak, jak wskazują antropolodzy, nawet wobec wyjątkowego zagrożenia zachodnia biomedycyna wykazuje silny opór przed odmiennymi systemami wiedzy i strzeże swych epistemicznych granic. 2020-10-25T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.09 Ocal ludzkość przed koronawirusem! Analiza internetowych intencji modlitewnych w czasie pandemii 2021-01-28T15:21:09+01:00 Rafał Cekiera rafal.cekiera@us.edu.pl <p>W artykule analizie poddano wpisy na polskich internetowych skrzynkach intencji modlitewnych, dokonane przez orantów podczas pandemii koronawirusa w okresie marzec-kwiecień 2020 roku. Badanie tego specyficznego rodzaju dokumentów osobistych pozwoliło rozpoznać, w jaki sposób ekstraordynaryjna sytuacja egzystencjalna została przefiltrowana przez religijne wyobrażenia i włączona do transcendentnego kontekstu znaczeniowego. Celem analizy była także identyfikacja postrzegania koronawirusa przez zapisujących modlitwy, eksploracja przyjmowanych względem nagłego zagrożenia postaw oraz oszacowanie zakresu wyobrażonej wspólnoty w modlitwach wstawienniczych.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.10 Stay calm and beshen khere. Internet i transnarodowa intensyfikacja życia polskich Romów w czasie pandemii COVID-19 2021-01-28T15:21:09+01:00 Ignacy Jóźwiak i.jozwiak@uw.edu.pl Elżbieta Mirga-Wójtowicz e.mirga-wojtow@uw.edu.pl Sonia Styrkacz sonia.styrkacz@gmail.com Monika Szewczyk m.szewczyk19@uw.edu.pl <p>Artykuł podejmuje, nieobecną do tej pory w polskich badaniach romologicznych, tematykę internetowych (rodzinnych i towarzyskich) praktyk polskich Romów. Głównego kontekstu dostarcza pandemia koronawirusa (Covid-19) i towarzyszący jej stan zamknięcia (<em>lockdown</em>) i konieczność zachowania tzw. dystansu społecznego w okresie od połowy marca do końca kwietnia 2020 roku. Badania przeprowadzone zostały online wśród polskich Romów w Polsce i zagranicą. Internet stanowi dla nas źródło informacji oraz możliwość kontaktu z uczestnikami badania. Wskazujemy tym samym na specyfikę „romskiego internetu” zarówno przed pandemią, jak i w jej trakcie. W tym obszarze zwracamy uwagę na zjawisko „wpasowowania się” internetu w kulturę romską i związane z nią prawo zwyczajowe. Na tym gruncie wprowadzamy pojęcie e-romanipen oznaczające przeniesienie kultury romskiej i w przestrzeń online. Internetową aktywność w czasie pandemii interpretujemy jako przejaw kolektywnej sprawczości i kreatywności w działaniach na rzecz spójności grupy w sytuacji zagrożenia.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.11 Wyobraźnia apokaliptyczna w czasach zarazy 2021-01-28T15:21:09+01:00 Lech Michał Nijakowski nijakowskil@is.uw.edu.pl Artykuł powstał w szczytowym okresie pandemii koronawirusa w Polsce (choroby COVID-19). Analizuje sytuację poznawczą w czasie epidemii, odwołując się do zagadnień epistemologicznych i metodologicznych. Opisuje kondycję wyobraźni apokaliptycznej i stan dyskursu publicznego na temat apokalipsy. W artykule wykorzystano dwa typy źródeł. Po pierwsze, przeanalizowano próbę celową postapokaliptycznych tekstów kultury popularnej, obejmującą 308 filmów oraz 201 powieści i opowiadań. Po drugie, przebadano folklor internetowy, w tym przede wszystkim memy będące grafikami (zebrane w marcu i kwietniu 2020 r.). Tekst dowodzi, że nie jesteśmy świadkami proliferacji myślenia apokaliptycznego. Użytkownicy Internetu wykorzystują klisze kultury popularnej (czerpane przede wszystkim z dzieł postapokaliptycznych) i posługują się świecką wizją czasu jako nieograniczonego postępu. 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.12 Pomiędzy teraźniejszością a przyszłością: niepewność i samozarządzanie bezpieczeństwem w czasach koronawirusa 2021-01-28T15:21:09+01:00 Kamila Grześkowiak kamila.grzeskowiak@amu.edu.pl <p>Poprzez analizę rozmów z ekspedientkami w sklepach spożywczych, drogeriach i farmaceutkami, które musiały zmierzyć się z pandemią SARS-CoV-2 w miejscu pracy, staram się prześledzić sposoby, w jakie poczucie niepewności wpływało na postrzeganie przez nie przyszłości. Kładę nacisk na to, w jaki sposób wizja potencjalnych przyszłości kształtowała ich codzienne praktyki. W szczególności skupiam się na antycypacji przyszłości, konceptowi, w którym przyszłość ma bezpośredni wpływ na kształtowanie teraźniejszości. Eksploruję, w jaki sposób w tym trudnym czasie (samo)zarządzały one swoim bezpieczeństwem w miejscu pracy. Poniższy artykuł jest próbą analizy materiału etnograficznego zebranego w czasie pandemii COVID-19 - okresu stanowiącego metodologiczne wyzwanie.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.13 Muzyczne rytuały w czasach zarazy 2021-01-28T15:21:09+01:00 Maria Małanicz-Przybylska maria.malanicz@gmail.com <p>Pandemia koronawirusa i towarzyszące jej różnego rodzaju obostrzenia, zakazy, zamknięcia oraz kwarantanny dotknęły niemal każdej przestrzeni naszego społecznego i kulturowego funkcjonowania. Dotychczasowe sposoby działania, style życia, sposoby wartościowania i postrzegania świata znalazły się w zawieszeniu lub nawet odwróceniu, co nasuwa pytanie o zbieżność tej sytuacji z fazą liminalną obrzędów przejścia i oczekiwaniem na włączenie do nowej rzeczywistości społecznej. W prezentowanym artykule autorka przygląda się wybranym aspektom sytuacji pandemicznej przez pryzmat muzyki. Analizując różne okoliczności, zdarzenia muzyczne, wypowiedzi muzyków, jak również samą muzykę, skupia się na trzech głównych zagadnieniach. Pierwszym jest niejednoznaczna rola i ocena zdarzeń muzycznych zapośredniczonych przez media. Kolejnym – artykułowana muzycznie potrzeba autentycznych relacji i poczucia wspólnoty. Trzecim – potrzeba odzyskania sprawczości. Zgodnie z myślą Christophera Smalla każde angażowanie się w działania muzyczne zostaje tu potraktowane jako rodzaj rytuału, w trakcie którego uczestnicy doświadczają, ale też odgrywają podzielane światopoglądy, idee i wymarzone światy.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.14 „Dom” w doświadczeniach polskich kobiet w czasie pandemii COVID-19 2021-01-28T15:21:09+01:00 Lucyna Kopciewicz pedlk@univ.gda.pl <p>Pandemia COVID -19 jest związana z potężnym globalnym kryzysem społecznym. Kobiety jako grupa zróżnicowana społecznie i kulturowo są dotknięte pandemią w zróżnicowany sposób jako pracownice sektora ochrony zdrowia i służb społecznych, jako ofiary nasilonej przemocy domowej. Głównym celem projektu badawczego jest odniesienie się do pandemii COVID-19 z perspektywy gender. W artykule omawiane są wyniki jakościowego badania empirycznego, w którym uczestniczyły kobiety, na temat doświadczeń związanych z pandemią, jej wpływem na społeczno - kulturowe praktyki. Poznawczym rezultatem procedury badawczej jest identyfikacja dyskursów domu, które ujawniają zróżnicowane rozumienie wyłaniających się praktyk kulturowych, doświadczeń przemocy związanej z COVID-19 i litości. </p><p> </p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.15 O badaniach w czasie zamkniętych granic – notatki etnograficzne 2021-01-28T15:21:09+01:00 Klaudia Magdalena Kosicińska kaemkosicinska@gmail.com <p>Artykuł dotyka problemu, związanego z sytuacją światowej epidemii i jej wpływu na tereny badawcze – zarówno zamieszkujących w nich ludzi, jak i antropolożek i antropologów. Swoje refleksje snuję wokół własnego przypadku konieczności pozostawienia miejsca badań prowadzonych w marcu tego roku na terenie powiatu Marneuli, znajdującym się w południowo-wschodniej Gruzji i szczególnie dotkniętym zagrożeniem związanym z chorobą Covid-19. Z tego powodu zaplanowane w terenie działania musiałam przełożyć na bliżej nieokreśloną przyszłość. Sądzę, że w ostatnich miesiącach podobnego problemu musiało doświadczyć wiele badaczek i badaczy. Staram się skonfrontować założenia organizacyjne pracy terenowej z nieoczekiwanymi wydarzeniami, wobec których badaczka staje się bierna, ale wciąż próbuje podtrzymać kontakt na odległość z poznanymi dotychczas osobami. Swoje obserwacje i przemyślenia oparłam na notatkach terenowych, rozmowach z wybranymi mieszkańcami oraz informacjach przekazywanych w mediach. Konkluzje wynikające z artykułu mają postać otwartych refleksji. Wynika to między innymi z faktu, że w momencie pisania artykułu, w Gruzji wciąż jeszcze trwał stan wyjątkowy i sytuacja Marneuli była bardzo niepokojąca. Znajduje to oddźwięk w zakończeniu artykułu, w którym stwierdzam, że surowe działania prewencyjne, które zostały wdrożone w celu zatrzymania epidemii, nie powiodły się w obszarze budowania porozumienia między różnymi grupami etnicznymi i religijnymi.</p> 2020-10-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/31995 Rola Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w systemie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego 2021-01-28T15:21:09+01:00 Anna Weronika Brzezińska annaweronika@op.pl Omówienie roli PTL w ochroni niematerialnego dziedzictwa kulturowego. 2020-12-20T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.01 Monitoring elementów wpisanych na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Założenia 2021-01-28T15:21:09+01:00 Katarzyna Smyk k.smyk@poczta.umcs.lublin.pl <p>Artykuł jest próbą zarysowania problemów dotyczących monitoringu zjawisk wpisanych w Polsce na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Z założenia monitoring ma odbywać się co 5 lat i być prowadzony przez Narodowy Instytut Dziedzictwa. Autorka zgłasza szereg pytań, skupia się jednak na odpowiedzi na cztery: cele i efekty monitoringu; przedmiot monitoringu; zasady nadrzędne, jakimi należy się kierować, opracowując wytyczne do monitoringu; jak monitoring może przełożyć się na wzmożenie działań ochronnych. Proces monitoringu rozumie zarazem jako jeden z etapów organizowanego i realizowanego w Polsce procesu strategicznego zarządzania przejawami niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Najdonioślejszym i nadrzędnym jego celem może stać się wpływanie na depozytariuszy i zachęcanie ich do bardziej efektywnych, świadomych i kompleksowych działań służących wzmocnieniu żywotności zjawiska dziedzictwa niematerialnego.</p> 2020-12-20T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.02 Badanie dziedzictwa niematerialnego w działaniu. Perspektywa krytyczna, partycypacyjna i mediacyjno-facylitacyjna 2021-01-28T15:21:09+01:00 Joanna Dziadowiec-Greganić joanna.dziadowiec@gmail.com <p>Artykuł przybliża nadal stosunkowo mało popularny w Polsce – tak w antropologii, jak i w innych dyscyplinach badających w różny sposób dziedzictwo kulturowe – jego nowy paradygmat oraz ukształtowane na jego bazie interdyscyplinarne krytyczne studia nad dziedzictwem. Zakładają one m.in., że dziedzictwo jako proces jest praktyką skoncentrowaną na przeszłości, realizowaną w teraźniejszości oraz w większości z myślą o przyszłości. Z natury jest niematerialne, dlatego warto postrzegać je bardziej w kategoriach czasownika niż rzeczownika. Głównym celem artykułu jest jednak – inspirowana powyższym zwrotem krytycznym – propozycja tzw. nowej metodologii w antropologicznych badaniach dziedzictwa rozumianej nie jako alternatywa a uzupełnienie i dopełnienie innych podejść. Oparta na teorii heterodoksyjnej i analizach autoryzowanych dyskursów dziedzictwa bada je według podejścia performatywnego, prakseologicznego, mediacyjno-facylitacyjnego i partycypacyjnego (w działaniu). Na bazie zaproponowanej przeze mnie synkretycznej perspektywy badawczej – na wybranych przykładach badań własnych – staram się ukazać zmieniającą się współcześnie rolę antropologa, który z „tłumacza”, interpretatora i arbitra staje się asystującym-brokerem. W konsekwencji zmienia się jednocześnie postrzeganie depozytariuszy jako jedynie badanych, edukowanych oraz aktywizowanych a następnie monitorowanych według zaleceń i dyrektyw ogólnopolskich i międzynarodowych opartych przede wszystkim na polityce UNESCO i UE, które powinni wdrażać. Heterodoksyjne, partycypacyjne i miediacyjno-facylitacyjne badania dziedzictwa w działaniu stawiają ich w roli współbadaczy i równoprawnych, aktywnych graczy mających realny wpływ na współtworzenie i rozwijanie krajowego i światowego systemu ochrony dziedzictwa niematerialnego.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.04 „My też chcemy mieć swoje tradycje”. Metody badań, definiowanie i praktykowanie niematerialnego dziedzictwa kulturowego na ziemiach zachodnich i północnych 2021-01-28T15:21:09+01:00 Aleksandra Paprot-Wielopolska aleksandra.paprot-wielopolska@ug.edu.pl Tekst skupia się na pomijanym dotychczas niematerialnym dziedzictwie kulturowym (NDK) na Ziemiach Zachodnie i Północnych, które tworzą neoregiony, czyli obszary, gdzie doszło do wielkich migracji ludności w wyniku II wojny światowej. Celem artykułu jest 1) określenie sposobów (metod) rozpoznawania tradycji jako NDK neoregionów we współpracy ze społecznościami lokalnymi i 2) uznania go za element niezbędny w kształtowaniu tożsamości mieszkańców terenów postmigracyjnych. Oparciem dla wyrażonego postulatu jest analiza metod i technik badawczych zastosowanych w projektach realizowanych w wybranych regionach. Służą one zaświadczeniu ich wszechobecności i doniosłej roli w kształtowaniu NDK. Dlatego przeprowadzono krytyczną analizę metod badawczych i ocenę krajowego systemu ochrony NDK oraz przedstawiono możliwości praktycznego zastosowania wyników badań w społecznościach lokalnych na rzecz eksperckiego wsparcia i włączenia go do krajowego rejestru NDK. 2020-12-20T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.05 Rola liderów w kształtowaniu i promowaniu dziedzictwa kulturowego poznańskich Bambrów 2021-01-28T15:21:09+01:00 Agnieszka Szczepaniak-Kroll agnieszka.szczepaniak.kroll@gmail.com <p>Rok 1989 był pod wieloma względami datą przełomową w najnowszej historii Polski. Zmiana systemu politycznego z socjalistycznego na kapitalistyczny, zainicjowana w tym okresie, uwolniła wiele procesów związanych z etnicznością. Również „renesans” poznańskich Bambrów okazał się bezpośrednim skutkiem transformacji ustrojowej. Potomkowie osadników, przybyłych do Poznania w 1719 r., w czasie swego ponad 300-letniego zamieszkiwania w podpoznańskich wsiach niejednokrotnie zagrożeni byli asymilacją. Wypracowali więc swoje strategie zachowania tożsamości, które stosowali również przed 1989 r. Były one indywidualne, przez nikogo niekoordynowane. W latach 90. XX w. po raz pierwszy w ich historii pojawili się liderzy, przywódcy kulturowi, którzy zaopiekowali się dziedzictwem Bambrów jako grupy, przystąpili do jego zbadania, utrwalenia i spopularyzowania. W artykule jest mowa o dwóch osobach - Marii Paradowskiej i Ryszardzie Skibińskim, mających na tym polu szczególne osiągnięcia.<em> </em>Takie osoby – aktorzy społeczni (nazywani dziś<em> </em>coraz częściej interesariuszami),<em> </em>mają znaczący wpływ na kształt dziedzictwa kulturowego grupy, dla której działają i na sposób jego promowania. Artykuł opieram na wieloletniej obserwacji uczestniczącej i licznych rozmowach z bamberskimi liderami.</p> 2020-12-20T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.06 Słowniki, encyklopedie i leksykony tradycyjnej odzieży jako forma ich identyfikacji i dokumentacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego 2021-01-28T15:21:09+01:00 Mariola Tymochowicz m.tymochowicz@poczta.umcs.lublin.pl Wydawnictwa informacji bezpośredniej cieszą się w ostatnich kilku dekadach dużym zainteresowaniem. Powstają one zarówno w wersji drukowanej jak i online. Dla wielu dziedzin wiedzy zostały już opracowane. W niniejszym artykule przyglądam się wybranym obcojęzycznym encyklopediom, słownikom i leksykonom poświęconym tradycyjnym strojom ludowym, narodowym czy etnicznym, aby wykazać, że publikacje te stanowią ważne źródło dokumentacji niematerialnego dziedzictwa. Przybliżam także polskie próby stworzenia tego typu publikacji wraz z omówieniem ich układów. <strong> </strong> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/31993 Oświadczenie Katarzyny Majbrody 2021-01-28T15:21:10+01:00 Katarzyna Majbroda katarzyna.majbroda@uwr.edu.pl 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/30548 Dziedzictwo w działaniu 2021-01-28T15:21:10+01:00 Karolina Izabela Dziubata k.dziubata@gmail.com Recenzja książki: <p>Joanna Dziadowiec-Greganić, Agnieszka Dudek, Handmade in Wiśniowa. Wiśniowsko rócno robota. O najbardziej materialnym z niematerialnych aspektów dziedzictwa kulturowego w pogranicznej gminie Wiśniowa, Wrocław – Wiśniowa, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Wiśniowej 2019, ss. 409.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/29049 Wernakularyzm i neowernakularyzm – interdyscyplinarne perspektywy badawcze 2021-01-28T15:21:10+01:00 Kamila Gieba kamila.gieba@gmail.com Recenzja publikacji: <p>ELŻBIETA KAL<em> </em>(red.), <em>Wernakularyzm i neowelnakularyzm w sztuce, literaturze i myśli o sztuce</em>, Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej 2019, ss.348, ISBN 978-83-7467-296-2.</p> 2020-10-20T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/29376 Zaangażowana antropologia edukacji 2021-01-28T15:21:10+01:00 Agnieszka Kosiorowska a.kosiorowska@student.uw.edu.pl Książka <em>Antropologia i edukacja. Etnograficzne badania edukacyjne w tradycji amerykańskiej</em> pod redakcją Hany Červinkovej (2019) powstała z myślą o nauczaniu antropologii polskich studentkek i studentów pedagogiki. Zawiera ona liczne przykłady krytycznego, antropologicznego podejścia do praktyki edukacyjnej. W niniejszej recenzji omawiam <em>Antropologię i edukację</em> jako przykład antropologii zaangażowanej. 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/32295 I edycja nagrody im. Antoniego Kaliny Polskiego Towarzystwa Ludzoznawczego 2021-01-28T15:21:10+01:00 Katarzyna Majbroda katarzyna.majbroda@uwr.edu.pl 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/lud104.2020.21 Śmiech – dialog – wywrotowość. Bachtin w recepcji antropologicznej 2021-01-28T15:21:10+01:00 Katarzyna Majbroda katarzyna.majbroda@uwr.edu.pl Michaił Bachtin jest jednym z najbardziej wpływowych teoretyków filozofii <br /> i literatury. Jego refleksje i praca nad dialogiem oraz karnawałem zmieniły sposób czytania tekstów – zarówno literackich, jak i kulturowych. Celem artykułu jest umieszczenie recenzowanej książki <br /> w kontekście recepcji Bachtina w naukach społecznych i humanistycznych. Tytułowe triada: śmiech, dialog i wywrotowość to tropy w poruszaniu wielowątkowej myśli badacza literatury. <br /> Książka, która jest głównym punktem odniesienia dla tych rozważań, pokazuje, że różne elementy koncepcji karnawału Bachtina i jego teorii śmiechu mogą być bardzo dobrym punktem wyjścia do stworzenia nowoczesnych i skutecznych ram teoretycznych dla dyskursu i praktyki antropologicznej. 2020-11-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/31708 Andrzej Brencz (1943 - 2020) 2021-01-28T15:21:10+01:00 Anna Weronika Brzezińska annaweronika@op.pl Agnieszka Chwieduk agach@amu.edu.pl Katarzyna Marciniak kasiamar@amu.edu.pl Jacek Schmidt jschmidt@amu.edu.pl Wspomienie o śp. prof. Andrzeju Brenczu. 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/31436 Zofia Sokolewicz (1932 - 2020) 2021-01-28T15:21:10+01:00 Zbigniew Jasiewicz jasezb@amu.edu.pl Anna Engelking annaalbertyna@gmail.com Katarzyna Majbroda katarzyna.majbroda@uwr.edu.pl Paweł Lewicki lewicki@europa-uni.de Helena Patzer h.patzer@uw.edu.pl Lech Mróz l.mroz@uw.edu.pl Wspomnienia przyjaciów, współpracowników i uczniów o śp. prof. Zofii Sokolewicz. 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN https://apcz.umk.pl/LUD/article/view/31751 Ludwik Stomma (1950-2020). Sowizdrzał z Sorbony 2021-01-28T15:21:10+01:00 Waldemar Kuligowski walkul@amu.edu.pl Wspomnienie o prof. Ludwiku Stommie 2020-11-04T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN