Ordynacje i instrukcje jako źródła do dziejów prawa szpitalnego Gdańska w XVII i XVIII w. - Szarszewski, Adam (Gdański Notatnik Historyczny, 2026)
Artykuł analizuje gdańskie zabytki prawa szpitalnego XVII–XVIII w. (ordynacje i instrukcje) jako system wewnętrznych aktów normatywnych regulujących funkcjonowanie fundacji opiekuńczych w mieście o świeckiej jurysdykcji, lecz głęboko zakorzenionym w tradycji chrześcijańskiej. Akty te obejmowały regulacje majątkowe, organizacyjne, moralne i penalne, stanowiąc zarazem narzędzie zarządcze i kodeks etyczny wspólnoty pensjonariuszy. Fundamentem relacji prawnej była umowa dożywocia (wkupne), która przenosiła majątek pensjonariusza pod pełny zarząd fundacji, zapewniając w zamian dożywotnie utrzymanie i opiekę. Prowizorzy – jako organ wykonawczy i quasi-sądowy – łączyli kompetencje legislacyjne, administracyjne i dyscyplinarne, realizując przepisy prawne bez możliwości apelacji do instancji zewnętrznej. System sankcji miał charakter symboliczno-materialny (pozbawienie świadczeń, relegacja), a jego celem była ochrona wspólnoty szpitala i wspólnoty gminy miejskiej. Ordynacje obejmowały w sposób rozbudowany sferę norm religijnych i obyczajowych – nakazy wspólnej modlitwy i pracy, obowiązek zachowania ładu oraz poszanowania imienia Bożego. W przepisach prawa stanowionego można odnaleźć ślady norm prawa zwyczajowego, w rezultacie gdańskie szpitale ujawniają więc model wieloelementowy – świecki w strukturze prawnej, lecz normatywnie zakorzeniony w etosie chrześcijańskim i tradycji prawa fundacyjnego Europy.