Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO Czasopismo poświęcone studiom z dziejów Europy Wschodniej i państw bałtyckich. pl-PL kamil.andula@gmail.com (Pan Kamil Anduła) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Sat, 31 Oct 2020 15:44:00 +0100 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Konferencja „Chłopi na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej do czasów uwłaszczenia”, Ciechanowiec, 6–7 czerwca 2019 r. https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.09 <p align="right">W dniach 6–7 czerwca 2019 r. w muzeum rolnictwa im. ks. Krzysz-tofa Kluka w ciechanowcu odbyła się międzynarodowa konferen-cja historyczna pt. „chłopi na ziemiach dawnej rzeczypospolite do cza-</p><p> </p><p>sów uwłaszczenia” pod kierunkiem naukowym prof. doroty michaluk. organizatorami byli: muzeum rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w cie-chanowcu, departament Kultury i dziedzictwa narodowego urzędu mar-szałkowskiego Województwa Podlaskiego w Białymstoku, uniwersytet mikołaja Kopernika w Toruniu, Zarząd główny Polskiego Towarzystwa Historycznego w Warszawie, archiwum główne akt dawnych w Warsza-wie, liteuvos istorijos institutas w Wilnie. Konferencja odbyła się w ramach programu badawczego zainicjowane-go przez podlaskie władze samorządowe w 2013 r. głównym celem pro-jektu było podjęcie pogłębionych studiów na temat dziejów województwa, terenów wchodzących w skład Wielkiego Księstwa litewskiego i szerzej europu Środkowo-Wschodniej.</p> Eryk Kotkowicz Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.09 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Польская сибириада https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.01 История поляков в сибирской ссылке слагается из судеб конкрет-ных людей, оказавшихся в условиях изгнания. Они внесли зна-чительный вклад в хозяйственное и культурное развитие Сибири, принимая активное участие во всех сферах жизни местного общества. Жизненный путь представителей двух польских родов, оказавших-ся в Сибири после восстания 1863–1864 гг., отражает общие черты судеб многих ссыльных поляков. Вместе с тем в условиях ссылки проявились их характеры и индивидуальность, о чем и пойдет речь в дальнейшем. Станислав Коротковский Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.01 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Życie religijne w obozie jenieckim w Pile w latach 1914–1919 https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.02 <p>Artykuł jest próbą przedstawienia organizacji życia religijnego w obozie jeniec-kim dla żołnierzy armii sprzymierzonych, funkcjonującym w Pile w latach 1914– –1919. Na podstawie dostępnych źródeł archiwalnych, wspomnień, informacji prasowych i materiałów ikonograficznych opisano wystrój i wyposażenie kaplic katolickiej, protestanckiej, prawosławnej i synagogi oraz przedstawiono sylwetki kilku duchownych pełniących posługę duszpasterską wśród jeńców. Zwrócono również uwagę na rolę abp. Edmunda Dalbora w zapewnieniu opieki duszpaster-skiej jeńcom znajdującym się na terenach archidiecezji gnieźnieńskiej i poznań-skiej. Arcybiskup żywo interesował się tą sprawą, zobowiązując dziekanów do przekazywania kwartalnych raportów dotyczących pastoryzacji jeńców. Starał się także o zapewnienie więźniom kapłanów mówiących w ich językach, a nawet utrzymywał osobiste kontakty z duchownymi, czego przykładem jest korespon-dencja z franciszkaninem, o. Franciszkiem Kowalińskim, któremu zobowiązał się dostarczyć niezbędne sprzęty i wyposażenie potrzebne do urządzenia i sprawowa-nia posługi w kaplicach obozowej i szpitalnej.</p><p> </p> Maciej Usurski Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.02 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 The post-WW1 destiny of Galicia and Bukovina based on selected polish archive sources https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.03 <p>Tematyka pogranicza szczególnie w latach powojennych jest jednym z kluczo-wych problemów, z którymi przychodzi się zmierzyć elitom politycznym. Do-datkowym utrudnieniem dla rozwiązania ewentualnych problemów są kwestie związane z zamieszkałymi po obu stronach granicy mniejszościami narodowymi. Problemem o dużym znaczeniu politycznym po I wojnie światowej była przyna-leżność państwowa Galicji Wschodniej i Bukowiny – terytoriów historycznie na-leżących do Polski i Rumunii. Od początku XX w. wysiłki polityczne i wojskowe na tych terytoriach wskazują na ich wartości gospodarcze, kulturowe i polityczne. Próba omówienia tej kwestii, a także kwestii etnicznych, została podjęta w tym artykule, z zastrzeżeniem – co jest oczywiste – że nie wyczerpuje wszystkich po-ruszonych kwestii. Trudności w realizacji zadania stanowią rozproszone zapisy archiwalne, w tym w archiwach Stanów Zjednoczonych Ameryki, Rzeczypospo-litej Polskiej, Rumunii, Niemiec i Austro-Węgier.</p><p> </p> Andrzej Wawryniuk Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.03 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Soviet Instigation of Revolution in Germany in 1923 and the Block of Peace of the Baltic Countries and Poland https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.04 <p>Polska i kraje bałtyckie w 1923 r. odmówiły zgody na przemarsz przez swoje ziemie Armii Czerwonej, którą ZSRR usiłował przerzucić do Niemiec w celu wywołania rewolucji. Zakłada się, że po inwazji bolszewików na terytoria kra-jów bałtyckich w 1919 r. i wszczętej w 1920 r. wojnie z Polską największa próba eksportu rewolucji sowieckiej odbyła się w 1923 r., kiedy bolszewicy usiłowali zainspirować przewrót komunistyczny w Niemczech. Planowano tam przerzucić skoncentrowaną przy wschodniej granicy ZSRR 100-tysięczną Armię Czerwo-ną w nadziei, że kraje bałtyckie i Polska nie wyrażą sprzeciwu i zezwolą na jej przemarsz do Niemiec. Inspiracja była imponująca. Wsparcie bolszewików nie było ograniczone jedynie do pomocy finansowej dla niemieckich komunistów i wysyłania rewolucyjnej literatury. Organizowano setki rewolucyjnych jednostek wojskowych, dostarczano broń, wysyłano kadrę partyjną i specjalistów z zakresu sztuki wojennej. Na wzór radzieckiej Komisji Nadzwyczajnej została też utworzo-na grupa terrorystyczna do likwidacji niewygodnych osób. W przypadku pomyśl-nego przebiegu wydarzeń i udanego przewrotu w Niemczech zamierzano związać rewolucję z ZSRR i rzeczywiście przekształcić ją w światową. Przywódcy bolszewików musieli jednak rozstrzygnąć podstawowe zagadnie-nia: w jaki sposób przerzucić swoje siły zbrojne do Niemiec oraz jak pokonać „barierę”, którą tworzyły państwa powstałe po I po wojnie światowej? Z początku powzięto zamiar, by maszerować przez Rumunię i Czechosłowację, ale tego planu nie zaaprobował Józef Stalin. Zdecydowano więc uderzyć przez tzw. korytarz wi-leński i wzdłuż litewsko-polskiej granicy dotrzeć do niemieckiej enklawy – Prus Wschodnich. Dążono przede wszystkim do tego, żeby Armia Czerwona dotarła do Niemiec na czas bez wywołania konfliktu międzynarodowego oraz by dyspono-wała jeszcze pełnym potencjałem bojowym. Dlatego też została podjęta decyzja o pertraktacjach z Polską i krajami bałtyckimi w sprawie uzyskania pozwolenia na przemarsz Armii Czerwonej przez terytorium tych państw. W tym celu do Łotwy, Litwy i Polski została wysłana z misją dyplomatyczną delegacja, na czele z wpływowym bolszewikiem Wiktorem Koppem. Delegacja prośbę przemarszu wojska przysłaniała mitem obrony. Istniała możliwość rewolu-cji w Niemczech, którą prawdopodobnie będzie próbowała stłumić Ententa i wte-dy ZSRR będzie zobowiązany udzielić niemieckiemu proletariatowi „moralnej i materialnej” pomocy. Wszystkim trzem państwom Kopp proponował podpisanie umów gwarancyjnych, mających zapewnić przejście sił zbrojnych ZSRR do Nie-miec bez jakichkolwiek utrudnień.</p><p> </p><p>Nie zważając na zróżnicowane pozycje w stosunku do Moskwy, zarówno rząd Zygfryda Anny Mejerowicza, jak i Ernesta Galvanauskasa oraz władze Polski nie uległy ani kuszącym propozycjom, ani groźbom i zdecydowanie odrzuciły sugestie Koppa. Taką postawę prezentowała także Estonia, która swą odmowną odpowiedź wysłała typowymi kanałami dyplomatycznymi. Kraje bałtyckie i Pol-ska podjęły decyzję samodzielnie, bez deklaracji pomocy ze strony Anglii i in-nych państw wschodnich, nawet gdy te ostatnie odmówiły przekazania Moskwie <em>démarche</em>. W taki sposób kraje bałtyckie i Polska znacząco przyczyniły się do<em> </em>powstrzymania sowieckiej interwencji zbrojnej i do unicestwienia planów ZSRR na przeprowadzenie światowej rewolucji, która groziła zarówno Niemcom, jak i całej Europie. Podżeganiu do przewrotu nie uległa również większa część społe-czeństwa Niemiec, zatem wielkie rewolucyjne plany ZSRR nie doszły do skutku. Groźba wkroczenia Armii Czerwonej na terytoria krajów bałtyckich i Polski oraz zagrożenie eksportu rewolucji w nieznacznym stopniu zjednoczyło te cztery państwa. Na powstałe niebezpieczeństwo odpowiednio zareagowały Łotwa i Es-tonia, zdołały one przezwyciężyć spory terytorialne i 1 listopada 1923 r. zawarły sojusz obronny, na mocy którego zobowiązały się do udzielania pomocy politycznej, dyplomatycznej i wojskowej. Jednak sąsiednie państwa południowe i północ-ne zwlekały z dołączeniem do tego sojuszu aż do okupacji 1940 r.</p> Zenonas Butkus Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.04 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Koncepcja Międzymorza we współczesnej myśli politycznej Ukrainy https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.05 <p>Events in Ukraine at the turn of 2013 and 2014 – the annexation of Crimea and the war in Donbass, not only caught the attention of the whole world, but also forced Western countries to review policy towards the region of Central and Eastern Eu-rope. The geopolitical concepts dating back to the beginning of the 20th century, mainly Inter Sea Initiative, were considered again. This concept covers the coun-tries from the Baltic Sea to the Black Sea. We can also find the considerations re-lated to the countries of this region among American strategists – Zbigniew Brze-zinski, George Friedman, Tim Marshall and others. Each of them pays attention to the geopolitical location of countries covered by the concept of Inter Sea Initiative. The USA views on Central and Eastern Europe are fairly consistent – the states should cooperate more closely with each other. While analyzing the concept of Inter Sea Initiative in different historical periods, it seems that this cooperation is impossible, the states are rather divided than united. The main element being the reason for the divisions is historical memory, while the connecting element, which is much weaker than the dividing factors, is the fear of the eastern neighbor – Rus-sia. The article analyzes Ukrainian views on the concepts of Inter Sea Initiative in the context of the current political situation.</p> Oksana Voytyuk Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.05 Fri, 30 Oct 2020 00:00:00 +0100 Ciągłość, innowacja, rewitalizacja? Dziedzictwo kulturowe a poszukiwanie wspólnoty w regionie postmigracyjnym https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.06 <p>Przedmiotem niniejszego artykułu jest jeden z przejawów uczestnictwa w kul-turze mieszkańców regionu postmigracyjnego, jakim są amatorskie zespoły ar-tystyczne nawiązujące do kultury ludowej. Autorka prezentuje trzy różne grupy funkcjonujące współcześnie w regionie lubuskim, poszukując podobieństw i róż-nic pomiędzy nimi w zakresie obecności dziedzictwa kulturowego w działaniach zmierzających do wytwarzania wspólnoty społecznej. Kontekstem działalności zespołów jest region postmigracyjny (powojenne procesy zachodzące w zbio-rowościach lokalnych Polski zachodniej) i cechy współczesnego społeczeństwa (wynikające z globalizacji, urbanizacji, rozwoju wartości indywidualistycznych). Podstawą artykułu są badania terenowe autorki.</p> Magdalena Pokrzyńska Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.06 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Investigating Bunkers: Lithuanian Partisans, Archaeology and Excavation in Pagrenda Forest https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.07 <p>Artykuł przedstawia aktualny stan badań na temat litewskich bunkrów partyzanc-kich, omawia ich wyniki oraz ujawnia znaczenie i potencjał poszukiwań arche-ologicznych w omawianym kontekście. Szczególną uwagę poświęcono bunkrowi plutonu Ignotasa Nasutavičiusa (pseudonim Bondaras), brygady Didžioji Kova w Lesie Pagrenda (gmina Elektrėnai), zbadanego przez ekspedycję archeologiczną Muzeum w Koszedarach w 2013 r. Odkryto zniekształcone wejście oraz drewnia-ne konstrukcje, których rozmiar oszacowano, i w następstwie kolejnych eksplo-racji odnaleziono ponad 414 cennych artefaktów. Na podstawie wyników wyko-palisk, przeprowadzonej analizy oraz szerokiej interpretacji udało się odtworzyć sceny walk stoczonych pomiędzy litewskimi partyzantami a żołnierzami radziec-kimi 20 stycznia 1945 r. Badania archeologiczne bunkra, zastosowane metody, porównanie danych archeologicznych ze pisanymi i ustnymi źródłami historycz-nym, ich analiza i interpretacja przyczyniły się do rozwoju wiedzy oraz postępu w archeologii dotyczącej litewskiej wojny partyzanckiej.</p><p> </p> Gediminas Petrauskas Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.07 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Rozwój opieki zdrowotnej na Ukrainie (lata 90. XX– –początek XXI w.) https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.08 <p>W artykule podjęto próbę pokazania specyfiki rozwoju opieki zdrowotnej na Ukra-inie w pierwszej dekadzie jej niepodległości. Problem jest aktualny, gdyż w do-tychczasowej literaturze brakuje oddzielnej pracy poświęconej temu tematowi. Celem artykułu jest charakterystyka głównych wskaźników systemu opieki zdro-wotnej, trudności związanych z procesami transformacji, słabością polityki eko-nomicznej, socjalnej i humanitarnej na Ukrainie na przełomie XX i ХХI w. Arty-kuł stanowi próbę przedstawienia kolejności i całościowego spojrzenia na rozwój sektora opieki zdrowotnej w kontekście kształtowania się niepodległego państwa ukraińskiego. Podsumowaniem badań jest stwierdzenie, że trudności o charakte-rze ekonomicznym w systemie opieki zdrowotnej okazały się długotrwałe, co ne-gatywnie wpłynęło na zdrowie mieszkańców Ukrainy.</p> Olena Dudnyk Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.08 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 W stulecie nawiązania polsko-rumuńskich stosunków dyplomatycznych. Sympozjum naukowe w Suczawie https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.12 Elżbieta Wieruszewska-Calistru Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.12 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Международная научно-практическая конференция «Ползуновские чтения – 2018» в Барнауле https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.13 Irina Nikulina Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.13 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 XXVII Międzynarodowa Konferencja Naukowa Instytutu Bukowińskiego w Radowcach „Bucovina – identitate și transformare. Patrimoniu construit și peisaj cultural” (3–5 października 2019 r.) https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.14 Karina Stempel-Gancarczyk Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.14 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Sympozjum naukowe „Wrzesień 1939. Historiografia – pamięć – mity”, Białystok 16–18 października 2019 r. https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.15 Natalia Filinowicz Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.15 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 „W obronie naszej całości”* – na marginesie pracy: Władysław Studnicki, O przymierze z Niemcami. Wybór pism 1923–1939, Wydawnictwo TAiWPN Universitas Kraków, Kraków 2019, ss. 328 https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.10 Jacek Gzella Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.10 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Grzegorz Rossoliński-Liebe, Bandera. Życie i mit ukraińskiego nacjonalisty: faszyzm, ludobójstwo, kult, Wydawnictwo Pruszyński i S-ka, Warszawa 2018, ss. 904 https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.11 Ihor Iljuszyn Prawa autorskie (c) 2020 Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich https://apcz.umk.pl/EO/article/view/EO.2019.11 Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100