Bronisław Piotr Piłsudski (1866-1918): Muzea i kolekcje - Wawrzak, Małgorzata (Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, 2025)
Bronisław Piotr Piłsudski to polski zesłaniec, językoznawca, meteorolog, etnolog, folklorysta, antropolog, społecznik, fotograf-dokumentalista, publicysta, ekonomista, twórca folklorystycznych i etnograficznych kolekcji, muzeolog. Jego skomplikowany życiorys i wieloaspektowa aktywność badawcza od lat budzą zainteresowanie specjalistów z różnych dziedzin nauki. Problematyka muzealna i kolekcjonerska stanowi jeden z ważniejszych elementów jego dokonań. Jest znany głównie z działalności na rzecz Muzeum Tatrzańskiego i jako autor pierwszego na polskim gruncie „wzorcowego modelu muzeum etnograficznego”. Zesłany za udział w zamachu na cara Aleksandra III (1 marca 1887), niemal dwadzieścia lat przebywał na wschodnich krańcach Rosji, głównie na Sachalinie. Działając na rzecz muzeów w Chabarowsku, Aleksandrowsku i Władywostoku oraz podczas gromadzenia zbiorów dla muzeów w Petersburgu wypracował metodę organizacji muzeum oraz gromadzenia materialnych i niematerialnych śladów kultury rdzennych mieszkańców tamtejszych terenów. Stał się nie tylko obserwatorem i badaczem, ale przede wszystkim rzecznikiem i obrońcą praw wynaradawianych mniejszości etnicznych, głównie Niwchów (Gilaków) i Ajnów. Po powrocie do kraju doświadczenia zdobyte na zesłaniu wykorzystał w aktywnej działalności na Podhalu. W Zakopanem utworzył Sekcję Ludoznawczą, zbierał materiały do nowego pisma „Rocznik Podhalański”, porządkował i powiększał zbiory Muzeum Tatrzańskie go, kładąc podwaliny pod jego działalność kolekcjonerską i naukowo-wydawniczą.