The Archival Ucrainica: institutionalization of research - Matâš, Ìrina (Archiwa – Kancelarie – Zbiory, 2023)
W artykule przedstawiono rozwój i istotę pojęcia „archiwalne ucrainicaˮ, proces jego wprowadzania do obiegu naukowego i publicznego oraz nakreślono proces instytucjonalizacji badań ukrainiki archiwalnej jako dziedziny archiwistyki i źródłoznawstwa. Historia rozwoju koncepcji związana jest z okresem formowania się państwa podczas Rewolucji ukraińskiej 1917–1921. Wskazuje się na obecność terminu „ucrainicaˮ w sferze bibliotecznej, w przeciwieństwie do sfery archiwalnej, a także na początek praktycznej działalności archiwistów w zakresie zwrotu przymusowo wywiezionych z Rosji dokumentów pochodzenia ukraińskiego. Przedstawiono kształtowanie podstaw prawnych identyfikacji, rejestracji i zwrotu archiwalnej literatury ukraińskiej po przywróceniu niepodległości państwowej Ukrainy. Zarysowano czynniki, które doprowadziły do powstania ukraińskich badań archiwalnych: światopoglądowy, który ukierunkował społeczeństwo ukraińskie na niezobowiązujące rozumienie historii i spowodował potrzebę poszerzenia bazy źródłowej studiów ukraińskich; naukowy, który na tle przełamywania sztucznych ograniczeń niektórych dziedzin archeologii, archiwistyki, źródłoznawstwa, badań historycznych i aktywnego kształtowania społeczeństwa informacyjnego, stymulował rozwój koncepcji stworzenia systemu informacyjnego, który gromadziłby informacje o archiwalnych dokumentach ukraińskich; kulturowy, co urzeczywistniało potrzebę duchowego odrodzenia pozostającej przez długi czas w cieniu ideologicznych ograniczeń Ukraińców oraz nawiązania skutecznych naukowych i twórczych kontaktów z Ukraińcami za granicą. Zwrócono uwagę na działalność Głównego Zarządu Archiwalnego Ukrainy, Centralnego Państwowego Archiwum Spraw Zagranicznych, Ukraińskiego Instytutu Badawczego Archiwistyki i Studiów Dokumentalnych oraz ukazano rolę Hennadija Boriaka w rozwoju archiwistyki ukraińskiej. Podkreślono problemy praktycznej realizacji zadań identyfikacji, rejestracji i zwrotu na Ukrainę dokumentów pochodzenia ukraińskiego.