Przemiany kulturowe w XIII-wiecznym Elblągu efektem spotkania tradycji i obcych wpływów - Nawrolska, Grażyna (Archaeologia Historica Polona, 2014)
W czasie szeroko zakrojonego procesu, jakim był tzw. przełom lokacyjny rozpoczęty na Pomorzu w 2. ćwierci XIII wieku, kiedy między innymi w 1237 roku został założony Elbląg, wystąpiło szereg zjawisk, które obecnie możemy analizować i pośrednio obserwować przede wszystkim na podstawie licznych źródeł archeologicznych pozyskanych w trakcie wieloletnich badań archeologicznych na Starym Mieście w Elblągu. Wydzielona przestrzeń nowego ośrodka, podobnie jak i innych miast na południowym pobrzeżu Morza Bałtyckiego, zawierała najistotniejsze elementy, które tworzyły powstające miasto, jak również decydowały o późniejszym dynamicznym rozwoju. Do najważniejszych i podstawowych należały regularna zabudowa miejska zlokalizowana na z góry wyznaczonej przestrzeni otoczonej fortyfikacjami, funkcja portowa ośrodka, gospodarka rzemieślniczo-handlowa, prawa miejskie i zarządzanie własnymi finansami, rozwarstwienie społeczne i zawodowe mieszkańców, rozwinięte funkcje ideologiczne, życie umysłowe. Te elementy istniejące i funkcjonujące w XIII-wiecznym Elblągu pozwalają uznać ten ośrodek za w pełni rozwinięte miasto. Nowe wzorce kulturowe i konsumpcyjne przyniesione przez założycieli ośrodka, głównie kolonistów z Niemiec, w spotkaniu z lokalną tradycją i miejscową wytwórczością spowodowały ukształtowanie się XIII-wiecznym Elblągu, a być może także w najbliższej okolicy odmiennych technologii i wzorców produkcyjnych w budownictwie, rzemiośle, sferze ideologicznej i prawnej. Na podstawie zgromadzonych źródeł archeologicznych oraz analizy rozplanowania ośrodka miejskiego, zachowanych elementach jego zróżnicowanej zabudowy drewnianej i murowanej można uznać, że w Elblągu wykształciła się swoista tzw. kultura miejska, inna od tej, którą łączy się z osadnictwem wczesnośredniowiecznym lub wczesnymi ośrodkami miejskimi. Te zmiany kulturowe miały charakter długofalowy i możemy przypuszczać, że trwały przez cały XIII wiek.