„Przypisywanie” Dąbrowskiej. O różnicach w komentowaniu tekstów na przykładzie edycji krytycznej Nocy i dni oraz korespondencji osobistej pisarki

Ewa Głębicka

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SE.2017.0015

Abstrakt


W przypadku pisarza, którego utwory (jak Marii Dąbrowskiej) mają wyraźne podłoże biograficzne, pytanie o funkcje przypisów do poszczególnych dzieł komplikuje się przez ich powiązania z dokumentami życia osobistego, takimi jak dzienniki i korespondencja prywatna. Powieści Noce i dnie oraz Przygody człowieka myślącego są oparte na doświadczeniu osobistym pisarki, na co znajdujemy potwierdzenie w diariuszu i listach. Edytor natyka się na obustronne relacje między tymi tekstami (np. listy Mariana Dąbrowskiego wykorzystane w Nocach i dniach jako listy Marcina Śniadowskiego, w korespondencji ze Stanisławem Stempowskim oboje odwołują się do fabuły i języka powieści). W przypadku korespondencji pisarki z mężem, działaczem politycznym i oficerem, mamy natomiast do czynienia z koniecznością komentarza o charakterze głównie historycznym; przypisy dotyczą faktów politycznych w makro- lub mikroskali, przy czym ów drugi poziom wydaje się ważniejszy. Zestawienie listów Dąbrowskiej do Stempowskiego (z lat 1924–1951) i Anny Kowalskiej (z lat 1940–1964) z dziennikami obu pisarek daje możliwość szukania odpowiedzi na pytanie, w jakim wymiarze listy i zapisy dziennika można traktować jako pewne świadectwo życia osobistego, a w jakim stopniu mamy do czynienia ze strategią autokreacji, adresowaną także do przyszłych czytelników. Na taką intencję Dąbrowskiej wskazuje dokonanie przez nią maszyn opisowych odpisów jej listów do Stempowskiego – istotnie przeredagowanych, poddanych autocenzurze. Pytanie o funkcję przypisu zamienia się tym samym w problem tekstologiczny, zaś przypisy stają się narzędziem krytyki tekstu. Natomiast korespondencja z Anną Kowalską, poza panoramą życia polskiego, rysuje obraz skomplikowanych i trudnych relacji osobistych między pisarkami, Stempowskim i Jerzym Kowalskim, a na poziomie tekstów – z dodatkowymi, równoległymi wyznaniami w diariuszach pisarek, w wielu przypadkach przeczącymi treści listów. Funkcją przypisów będzie tu wskazanie owych różnic i zasadniczych odmienności relacji. Ze względu na wielkość zbioru (wymuszającą edycję w wyborze), korespondencja ta stanowi szczególne wyzwanie edytorskie, ponieważ przypisy muszą wypełnić luki, powstałe na skutek decyzji edytora. Te różnorodne uwikłania tekstów Dąbrowskiej z biografią w tle pokazują dowodnie, że funkcje przypisów w opracowaniu poszczególnych jej tekstów (w tym listów) zależne są od stopnia ich biograficznych powiązań i stawiają edytora wobec konieczności ich konfrontacji.


Słowa kluczowe


Maria Dąbrowska; listy XX wieku; edytorstwo XX wieku

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Dąbrowska M., 2009, Dzienniki 1914–1965, t. 1–13, pod red. T. Drewnowskiego, Warszawa.

Dąbrowska M., Dąbrowski M., 2005, Ich noce i dnie. Korespondencja Marii i Mariana Dąbrowskich 1909–1925, oprac. E. Głębicka, Warszawa.

Dąbrowska M., Stempowski J., 2010, Listy 1926–1965, t. 1–3, oprac., wstępem i przypisami opatrzył A. S. Kowalczyk, Warszawa.

Dąbrowska M., 1935, Listy z podróży, „Wiadomości Literackie”, nr 47.

Dąbrowska M., 2013, Noce i dnie, vol. 1–3, wstęp, oprac. i przypisy E. Głębicka, Warszawa.

Dąbrowski J., 1977, Dziennik 1914–1918, wstęp i aneks J. Zdrada, przygotowanie tekstu i przypisy J. Zdrada przy współudziale E. Dąbrowskiej, Kraków.

Głębicka E., 2017, Marii Dąbrowskiej podróż dookoła Europy w 1935 roku, „Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie”, nr 1 (11): Podróżopisarstwo a problemy edytorskie, pod red. M. Kowalskiej.

Kowalska A., Dzienniki 1927–1969, Warszawa 2008.








ISSN 2084-7963 (print)
ISSN 2391-7903 (online)

Partnerzy platformy czasopism