Sigillum provincialatus cum Beata Maria Virgine. Studium pieczęci polskich prowincjałów dominikańskich z XIV i XV wieku

Jakub Turek

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SZ.2016.06

Abstrakt


Zarys treści: Na podstawie dziesieciu zachowanych odcisków pieczęci prowincjałów polskich dominikanów z XIV i XV w. można wyodrębnić cztery typariusze. Wszystkie są hagiograficzne, a w ich polu wyobrażona została Matka Boska z Dzieciątkiem oraz klęcząca i modląca się postać symbolizująca dysponenta. Wyobrażenia i legendy są stereotypowe, co umożliwiało przejmowanie typariusza przez kolejnych następców na tym samym urzędzie. Dysponentami jednej pieczęci było kilku prowincjałów (dwóch lub trzech), a jeden tłok funkcjonował przez ok. dwadzieścia-trzydzieści lat. Pieczęć prowincjalska miała charakter urzędowy. Ponadto, odgrywała znaczną rolę w propagandzie ich władzy, była symbolem jej ciągłości i jedności prowincji. Prowincjałowie pieczętowali nią swoje listy oraz współpieczętowali dokumenty wystawiane przez konwenty.

Abstract: Four stamps may be distinguished upon the basis of the preserved imprints of seals used by Polish Dominican provincial superiors in the fourteenth and fifteenth century. All are hagiographic and their field displays the Madonna and Child as well as a kneeling and praying figure symbolising the holder. The images and legends are stereotypical, making it possible for the stamp to be passed to successors holding the office in question. A single seal was at the disposal of several (two or three) provincial priors and a single stamp functioned for about 20–30 years. The seal was official and performed a prominent part in the propaganda of the holders’ power as well as being a symbol of its continuum and the unity of the office. The provincial superiors used it to seal both their letters and the documents issued by monasteries.


Słowa kluczowe


pieczęć; dominikanie; prowincjał; Matka Boska

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła drukowane

Acta capitulorum generalium Ordinis Praedicatorum, vol. 3, ed. B.M. Reichert, w: Monumenta Ordinis Praedicatorum Historica, vol. 8, Romae 1900,

Acta capitulorum Provinciae Poloniae Ordinis Praedicatorum, vol. 1, ed. R.F. Madura, Romae 1972,

Katalog średniowiecznych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym we Wrocławiu, oprac. R. Stelmach, Racibórz 2014, Zbiór formuł zakonu dominikańskiego prowincji polskiej z lat 1338–1411, wyd. J. Woroniecki, J. Fijałek, AKH, 12, 1919–1938, cz. 2.

Opracowania

Bascapè G.C., Iconografia dei sigilli e degli stemmi dei domenicami, „Memorie Domenicane”, 81, 1964, s. 66– 75,

Bascapè G.C., Sigillografia. Il sigillo nella diplomatica, nel diritto, nella storia, nell’arte, vol. 2: Sigillografia ecclesiastica, Milano 1978, s. 193–205,

Heyne J., Dokumentirte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau, t. 2, Breslau 1864,

Loenertz R.–J., Une ancienne chronique des provinciaux dominicains de Pologne, „Archivum Fratrum Praedicatorum”, 21, 1951, s. 5–51,

Turek J., Podział polskiej prowincji dominikanów w czasach prowincjalatu Jana Biskupca w latach 1415–1417, Przegl. Hist., 106, 2015, z. 2, s. 287–325,

Wiszewski P., Średniowieczna śląska pieczęć klasztorna jako środek przekazu informacji (XIII – 1 połowa XVI w.), w: Pieczęć w Polsce średniowiecznej i nowożytnej, red. P. Dymmel, Lublin 1998, s. 11–30,

Kuczyński S.K., Pieczęcie książąt mazowieckich, Wrocław 1978,

Piech Z., Średniowieczne pieczęcie tynieckie, w: Benedyktyni tynieccy w średniowieczu, red. K. Żurowska, Tyniec 1995, s. 121–140,

Pokora P., Pieczęcie kapituły katedralnej gnieźnieńskiej, Stud. Źródł., 49, 2011, s. 1–61.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism