Transakcyjne modele przemocy szkolnej

Jarosław Jagieła

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2018.1.002

Abstrakt


Przemoc szkolna jest jednym z najbardziej niepokojących zjawisk, nie tylko z punktu widzenie celów i funkcji szkoły, ale także w szerszym wymiarze życia społecznego oraz losów jednostek. Szkoła zamiast być miejscem bezpiecznym i spokojnym stanowi przestrzeń opresji i niepokoju. Przemoc na terenie szkoły jest złożoną, wieloaspektową i trudną kwestią o charakterze społecznym, psychologicznym i pedagogicznym, jak również stanowi problem moralny i aksjologiczny. Artykuł przedstawia autorski model przemocy szkolnej, z którą powinni się uporać uczniowie, nauczyciele i rodzice, a także ich transakcyjne stany ego. Model ten oparty jest na jednej z mniej znanych koncepcji psychoterapeutycznych, jaką jest analiza transakcyjna (AT). Przemoc szkolna rozgrywa się w trójkącie dramatycznym następujących ról psychologicznych: ofiara, ratownik (wybawca), prześladowca (według Stephena B. Karpmana). Wszystkie te czynniki tworzą sześcian wzajemnie uwarunkowanych zależności. Zapobieganie i zwalczanie przemocy w szkole powinno być prowadzone zgodnie ze wzorem trójkąta zwycięzcy i naprzemiennymi psychologicznymi rolami bycia: asertywnym, troskliwym i wrażliwym (według Acey Choy).


Słowa kluczowe


przemoc w szkole; edukacyjna analiza transakcyjna; stany ego; uczniowie; nauczyciele; rodzice; Trójkąt Dramatyczny; Trójkąt Zwycięzcy; szkielet przemocy w szkole

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Baczko-Dombi A., Giza-Poleszczuk A., Komendant-Brodowska A., Przemoc w szkole. Raport z badań 2006 i 2011, Instytut Socjologii UW, Warszawa 2011.

Barrow G., Taking the Drama Out of a Crisis: How School Managers Use Game Theory to Promote Autonomy, w: Walking the Talk: How Transactional Analysis is Improving Behavior and Raising Self-Esteem, red. G. Barrow, T. Newton, Routledge, London 2004, s. 79–91.

Barrow G., Transactional Analysis, Pastoral Care and Education, „Educational Transactional Analyst” 2007, s. 21–25.

Bartalanffy L. von, Ogólna teoria systemów, przeł. E. Wojdyłło-Woźniak, A.K. Koźmiński, PWN, Warszawa 1984.

Berkowitz L., The concept of aggressive drive: Some additional considerations, „Advanced in Experimental Social Psychology” 1965, t. 2, s. 301–327.

Berne E., Dzień dobry...i co dalej? Psychologia ludzkiego przeznaczenie, przeł. M. Karpiński, Dom Wydawniczy „Rebis”, Poznań 2008.

Berne E., Transactional Analysis: A New and Effective Method of Group Therapy, „American Journal of Psychotherapy” 1958, t. 12, nr 4, s. 735–743.

Borkowska A., Szymańska J., Witkowska A., Przeciwdziałanie agresji i przemocy w szkole, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2012.

Burgess R.C., A Model for Enhancing Individual and Organisational Learning of Emotional Intelligence: The Drama and Winner’s Triangles, „Social Work Education” 2005, t. 24, nr 1, s. 97–112.

Choy A., The Winner’s Triangle, „Transactional Analysis Journal” 1990, t. 20, nr 1, s. 40–46.

Czajka P., Poczucie bezpieczeństwa ucznia w środowisku szkolnym, Kraków 2009 [praca magisterska, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie].

Czemierowska-Koruba E., Agresja i przemoc w szkole, czyli co powinniśmy wiedzieć, by skutecznie działać?, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015.

Emmerton N., Newton T., The Journey of Educational Transactional Analysis from Beginnings to the Present, „Transactional Analysis Journal” 2004, t. 34, nr 3, s. 283–290.

Ernst K., Szkolne gry uczniów. Jak sobie z nimi radzić, przeł. J. Troczyński, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1991.

Fine M.J., Covell G., Tracy D.B., The Effects of TA Training on Teacher Attitudes and Behavior, „Transactional Analysis Journal” 1978, t. 8, nr 3, s. 236–240.

Forrest L., The Three Faces of Victim: An Overview of the Drama Triangle, https://www.lynneforrest.com/articles/2008/06/the-faces-of-victim/.

Hare R.D., Psychopaci są wśród nas, przeł. A. Skucińska, Znak, Kraków 2008.

Hough P., Teachers and Stroking, „Transactional Analysis Journal” 1971, t. 3, nr 1, s. 38–39.

International Transactional Analysis Association, http://www.itaa-net.org.

Jagieła J., Gry psychologiczne w szkole, Oficyna Wydawnicza Nauczycieli, Kielce 2004.

Jagieła J., Słownika analizy transakcyjnej, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2012.

Jagieła J., Sarnat-Ciastko A., Dlaczego analiza transakcyjna? Rozmowy o zastosowaniu analizy transakcyjnej w pracy nauczyciela i wychowawcy, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2015.

Karpman S., The Drama Triangle Script Drama Analysis, „Transactional Analysis Bulletin” 1968, t. 7, nr 26, s. 39-43, http://www.karpmandramatriangle.com/pdf/thenewdramatriangles.pdf.

Kenney W.J., Problem-Student Effects on Teacher Ego States Behavior, „Transactional Analysis Journal” 1981, t. 11, nr 3, s. 252–253.

King G., Umiejętności terapeutyczne nauczyciela, przeł. J. Bartosik, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003.

Napper R., Newton T., Tactics – Transactional analysis concepts for all trainers, teachers and tutors + insight into collaborative learning strategies, TA Resources, Ipswich 2000.

Newton T.,From Transactional Analysis in education to Educational Transactional Analysis: A personal encounter, „Edukacyjna Analiza Transakcyjna” 2016, nr5, s. 29–37, http://dx.doi.org/10.16926/eat.2016.05.02.

Obuchowska I., Przemoc w wychowywaniu, „Kwartalnik Pedagogiczny” 1989, nr 4, s. 22–31.

Pankowska D., Nauczyciel w perspektywie analizy transakcyjnej, Wydawnic­two UMCS, Lublin 2010.

Piekarska A., Przemoc w rodzinie: socjopsychologiczne uwarunkowania i zakres zjawiska, „Psychologia Wychowawcza” 1984, nr 1, s. 46, s. 44–54.

Pospiszyl I., Przemoc w rodzinie, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994.

Przemoc w polskiej szkole,http://www.ibe.edu.pl/pl/o-instytucie/aktualnosci /525-przemoc-w-polskiej-szkole.

Rogoll R., Aby być sobą. Wprowadzenie do analizy transakcyjnej, przeł. A. Tomkiewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.

Samujło M., Uwarunkowania agresywnych zachowań dzieci i młodzieży w środowisku szkolnym, w: Agresja i przemoc we współczesnym świecie, cz. 1, red. J. Kuźma, Z. Szarota, Oficyna Wydawnicza „Tekst”, Kraków 1998, s. 142–147.

Schachner S., Models of transactional analysis in educational management, „Edukacyjna Analiza Transakcyjna” 2016, nr 5, s. 39–45, http://dx.doi.org/10.16926/eat.2016.05.03.

Soles S., Social dynamics: A study of classroom games – Progress report, „Transactional Analysis Bulletin” 1963, t. 8, nr 2, s. 8–14.

Stewart I., Joines V., TA Today: A New Introduction to Transactional Analysis, Lifespace Publishing, Melton Mowbray 2009.

Suchańska A., Trójkąt dramatyczny i gry ratownicze, w: ABC psychologicznej pomocy, red. J. Santorski, Jacek Santorski & Co, Warszawa 1993, s. 71–84.

Weinberg G.W., Myślenie systemowe, przeł. C. Berman, R. Wielburski, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1979.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism