Antropologia niepełnosprawności: narodziny, schyłek i odrodzenie paradygmatu

Ewa Nowak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RF.2017.027

Abstrakt


Artykuł rekonstruuje przede wszystkim główne etapy refleksji antropologicznej na temat niepełnosprawności człowieka. Każdy etap wykazuje pewne mocne strony, ale jednocześnie ograniczenia, ponieważ – zgodnie z tezą autora – ludzkość wciąż nie osiągnęła odpowiedniej jakości współistnienia osób niepełnosprawnych i osób aktywnych. Po drugie, w artykule przeanalizowano współczesne antropologie filozoficzne, które mogłyby wzmocnić takie współistnienie. Wydaje się, że podejście Herdera i Gehlena stanowi bardziej odpowiedni wkład niż antropologia Kanta (i scholastyka). Odrodzenie tego paradygmatu jest możliwe tylko dzięki ogólnemu przewartościowaniu aksjologii związanych z niepełnosprawnością oraz postkonwencjonalizacji norm związanych z niepełnosprawnością.


Słowa kluczowe


niepełnosprawność; starożytna; średniowieczna i współczesna antropologia; wzrost i regresja; odrodzenie paradygmatu; Kant; Herder; Gehlen

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ablon J., „The Elephant Man” as „Self” and „Other”: The Psychosocial Costs of a Misdiagnosis, „Social Science and Medicine”, vol. 40, 1995, s. 1481–1489.

Agamben G., Nagość, przeł. K. Żaboklicki, W.A.B., Warszawa 2010.

Barak A., The Judge in a Democracy, Princeton University Press, Princeton 2006.

Bazna M. S., Hatab T. A., Disability in the Qur’an: The Islamic Alternative to Defining, Viewing and Relating to Disability, „Journal of Religion, Disability and Health”, vol. 9, 2008, no. 1, s. 5–27.

Bergengruen M., Das neue Recht und der neue Körper. Wagners Kindermörderin zwischen Anthropologie und Rechtstheorie, w: Die grenzen des Menschen. Anthropologie und Ästhetik um 1800, Mithg. M. Bergengruen, R. Borgards, J. F. Lehmann, Verlag Königshausen & Neumann, Würzburg 2001, s. 37–48.

Borsay A., Disciplining Disabled Bodies: The Development of Orthopaedic Medicine in Britain 1800–1939, w: Social Histories of Disability and Deformity, op. cit., s. 97–117.

Bulwer J., Anthropometamorphosis, Man Transform’d, or, The Artificial Changeling Historically Presented in the Mad and Cruel Gallantry, J. Hardesty, London 1650.

Brant S., Okręt błaznów, przeł. A. Lam, Wydawnictwo Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora, Pułtusk 2010.

Light and Darkness in Ancient Greek Myth and Religion, eds. M. Christopoulos, E. D. Karakantza, O. Levaniouk, Lanham, Boulder, Rowmann & Littlefield Publishers, New York–Toronto 2010.

Danzer G., Wer sind wir? Anthropologie im 20. Jahrhundert. Ideen und Theorien für die Formel des Menschen, Springer, Heidelberg – Berlin – New York 2011.

Dorfman D., The Blind Justice Paradox: Judges with Visual Impairments and the Disability Metaphor, „Cambridge Journal of International and Comparative Law”, vol. 5, 2016, no. 2, s. 272–305.

Dorfman D., Re-Claiming Disability: Identity, Procedural Justice, and the Disability Determination Process, w: „Law & Social Inquiry”, vol. 42, 2017, no. 1, s. 195–231.

DuBois P., Sappho Is Burning, Chicago and London, The Univ. of Chicago Press 1995.

Eriksson R. (ed.), Andreas Vesalius’ First Public Anatomy at Bologna, 1540. An Eyewitness Report by Baldasar Heseler Together with His Notes on Matthaeus Curtius’ Lectures on Anatomia, Almquist and Wiksell, Uppsala 1959, s. 345–361.

Foucault M., Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, przeł. H. Kęszycka, PIW, Warszawa 1987.

Frieson P., Kant on Mental Disorder. Part 2: Philosophical Implications of Kant’s Account, „History of Psychiatry”, vol. 20, 2009, no. 3, s. 290–310.

Gehlen A., Der Mensch. Seine Natur und Seine Stellung in der Welt, Aula Verlag, Wiesbaden 1986.

Galen, De usu partium, za: Rocca J., Galen on the Brain. Anatomical Knowledge and Physiological Speculation in the Second Century AD, Brill, Leiden–Boston 2003.

Gleeson B., Can Technology Overcome the Disabling City?, w: Mind and Body Spaces. Geographies of Illness, Impairment and Disability, eds. R. Butler, H. Paar, Routledge, London 1999, s. 97–117.

Gershman J., Richard Bernstein Brings ‚Blind Justice’ to Michigan’s Highest Court, „The Wall Street Journal”, New York, 29 December 2014.

Gladigow B., Anatomia sacra, w: Ancient Medicine in Its Socio-Cultural Context, eds. P. J. van der Eijk, H. F. J., Horstmanshoff, P. H. Schrijvers, vol. I–II, Brill, Amsterdam 1995.

Harrington H. K., Keeping Outsiders Out: Impurity at Qumran, w: Defining Identities, We, You, and the Other in the Dead Sea Scrolls, eds. F. García Martinez, M. Popović, Brill, Leiden – Boston 2008, s. 187–204.

Harris G., The Redemption of the Disabled: A Study of Programmes of Rehabilitation for the Disabled of War and of Industry, D. Appleton Company, New York 1919.

Herder J. G., Myśli o filozofii dziejów, przeł. J. Gałecki, t. 1, PWN, Warszawa 1962.

Hogeterp A. L. A., Eschatological Identities in he Damascus Document, w: Defining Identities: We, You, and the Other in the Dead Sea Scrolls, eds. F. García Martínez, M. Popović, Brill, Leiden – Boston 2008, s. 111–130.

Jokiranta J., Social Identity Approach. Identity Constructing Elements in the Psalms Pesher, w:, Defining Identities: We, You, and the Other in the Dead Sea Scrolls, eds. F. García Martínez, M. Popović, Brill, Leiden – Boston 2008, s. 85–110.

Jonas H., Philosophie des Lebens und die Ethik der Lebenswissenschaften. KGA, Bd. I/1. Hg. von H. Gronke. Freiburg/Breisgau – Berlin – Wien: Rombach Verlag 2010, s. 319–333.

Kant I., Antropologia w ujęciu pragmatycznym, przeł. D. Sosnowska, E. Drzazgowska, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN 2005.

Kieckhefer R., Magic in the Middle Ages, Cambridge: Cambridge University Press 1989.

Kleingeld P., Kants Second Thoughts on Race, „The Philosophical Quarterly”, vol. 57, 2007, no. 29, s. 574–592.

Knust J. W., Unprotected Texts. The Bible’s Surprising Contradictions About Sex and Desire, HarperCollins Publishers, New York 2011.

Kowalska M., Relacja cielesność – rzeczywistość jako rodzaj doświadczenia w filozofii Maurice’a Merleau-Ponty’ego i jego odniesienie do widzenia obrazu malarskiego, „Humaniora”, t. 1(5), 2014.

Lingis A., The Physiology of Art, w: The Prosthetic Impulse: From a Posthuman Present to a Biocultural Future, eds. M. Smith, J. Morra, MIT, Cambridge, MA 2006, s. 78–85.

Mansour A. M., Gold D., Salti H. I., Sbeity Z. M., The Eye in the Old Testament and Talmud, „Survey of Ophthalmology”, vol. 49, 2004, no. 4, s. 446–453.

Marx T. C., Disability in Jewish Law, Routledge, London–New York 2002.

McLean S. A. M., Williamson L. (eds.), Impairment and Disability. Law and Ethic in the Beginning and End of Life, Routledge, New York 2007.

Merleau-Ponty M., Fenomenologia percepcji, przeł. M. Kowalska, J. Migasiński, Fundacja Aletheia, Warszawa 2001.

Metzler I., Disability in Medieval Europe. Thinking About Phyical Impairment During the High Middle Ages, c. 1100–1400, Routledge, London–New York 2006.

Mitchell P., The Purple Island and Anatomy in Early Seventeenth Century-Literature, Philosophy, and Theology, Rosemont Publishing, Cranbury 2007.

Nickelsburg G. W. E., Polarized Self–Identifications in the Qumran Texts, w: F. García Martínez, M. Popović (eds.), Defining Identities: We, You, and the Other in the Dead Sea Scrolls, Brill, Leiden–Boston 2008, s. 23–32.

Nowak E., Ustrój cielesny w doświadczeniu podmiotowym i międzypodmiotowym: zrozumieć fenomen allotransplantacji, „Filozofia i Nauka”, t. 5, 2017, s. 61–87.

Nowak E., Tibaldeo R. F., Organizm i wolność: filozofia życia i etyka nauk o życiu, „Filozofia i Nauka”, t. 5, 2017, s. 29–48.

Nowak E., Abyście się wzmacniali i przedłużali życie na ziemi. Eschatologia doskonałości, Niddah i skandal higieny rasowej w okresie 1850–1945, „Ethics in Progress”, vol. 7, 2016, no. 1, s. 103–117, http://pressto.amu.edu.pl/index.php/eip/article/view/8101.

Patzek B., Homer und die frühen Griechen, De Gruyter, Berlin – Boston 2017.

Philips S. D., There Are No Invalids in the USSR!: A Missing Soviet Chapter in the New Disability History, „Disability Studies Quarterly”, vol. 29, 2009, no. 3, bez paginacji, e-źródło, http://dsq-sds.org/article/view/936/1111 [dostęp: 19.01.2017].

Popović M., Reading the Human Body. Physiognomics and Astrology in the Dead Sea Scrolls and Hellenistic-Early Roman Period Judaism, Brill, Leiden 2005.

Reid-Cummingham A. R., Anthropological Theories of Disability, „Journal of Human Behavior in the Social Environment”, vol. 19, 2009, s. 99–111.

Rocca J., Galen on the Brain. Anatomical Knowledge and Physiological Speculation in the Second Century AD, Brill, Leiden – Boston 2003.

Sail J., French S., Towards the Affirmation Model of Disability, „Disability & Society”, vol. 15, 2000, no. 4, s. 569–582.

Shildrick M., Why Should Our Body End at the Skin? Embodiment, Boundaries, and Somatechnics, „Hypatia”, vol. 30(1), 2015, s. 13–28.

Shildrick M., Mykitiuk R. (Eds), Ethics of the Body. Postconventional Challenges, MIT Press, Cambridge 2005.

Snell B., The Discovery of Mind: The Greek Origins of European Thought, transl. T. G. Rosenmeyer, Cambridge, Mass. 1953 (pol. Odkrycie ducha, przeł. A. Onysymow, Fundacja Aletheia, Warszawa 2009).

Snyder S. L., Mitchell D. T. (Volume Editors), Gary C. Albrecht (General Editor), Encyclopedia of Disability, vol. 3, Sage, New York 2006.

Snyder S. L., Brueggemann B. J., Garland-Thomson R. (eds.), Disability Studies: Enabling the Humanities, Modern Language Association of America, New York 2002.

Turner D. M., Stagg K. (Eds), Social Histories of Disability and Deformity, Routedge, New York 2006.

Vay D. L., The History of Orthopaedics: An Account of the Study and Practice of Orthopaedics from the Earliest Times to the Modern Era, Parthenon, Cornforth and Park Ridge 1990.

Zames F. D., Zames F., Disability Rights Movement. From Charity to Confrontation, Temple University Press, Philadelphia 2001.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism