Vom Glück zu Lernen. O szczęściu w uczeniu się

Sabine Schmidt-Lauff

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RA.2013.008

Abstrakt


Tekst jest fenomenologiczno-heurystyczną analizą procesu uczenia się. Jego celem nie jest przedstawienie recepty na szczęśliwe uczenie się. Chodzi o refleksję na temat motywacji do uczenia się, zadowolenia z aktualnych rezultatów uczenia się oraz trwającego całe życie szczęścia płynącego z uczenia się. W niemieckiej literaturze przedmiotu rzadko podejmuje się tego rodzaju problematykę, w odróżnieniu od częstych analiz społecznych fenomenów związanych z deficytami, indywidualnymi barierami, dydaktycznymi zakłóceniami procesów nauczania i uczenia się, które znajdują ujście w indywidualistycznych, pozbawionych relacji koncepcji bycia dorosłym. Pojęcie szczęścia jest trudno uchwytne, ma ścisły związek z kulturą, epoką, sytuacją i czasem. W edukacji można wyróżnić radość z uczenia się – jako stan związany z aktualną sytuacją uczenia się oraz szczęście z uczenia się jako formę ‘vita contemplativa’ – ciągłego i trwałego dążenia do kontemplacji. Szczęście wyraża się poprzez radość, zadowolenie, motywację, wzmacniając przyjętą strategię działania. Tymczasem edukacja coraz częściej kojarzona jest z przymusem, koniecznością i użytecznością, a nie wolnością wyboru i radością poznawania. Kluczowe są decyzje oraz pytanie o wolność w ich podejmowaniu. Bieri rozróżnia substancjalne i instrumentalne decyzje. Te pierwsze są związane z emocjami, mogą być też wzbogacone kognitywnie. Ważna dla pedagogów jest też wiedza, które informacje o szczególnym osobistym znaczeniu są przyswajane, ponieważ decyzje dotyczące kształcenia nie mogą być wiązane tylko z normatywnym modelem racjonalnych decyzji. Szczęście w uczeniu się jest bliskie samostanowieniu, które jest uwikłane w otoczenie, ofertę uczenia się oraz rady i informacje od innych. Decyzja o dalszej edukacji jest pierwszym krokiem, perspektywicznym celem jest rozwój autonomii uczącego się. Postawa wobec uczenia się zmienia się wraz z postrzeganiem oraz oceną sytuacji, wyraża się w ideach i potrzebach uczenia się, zaspokojeniu potrzeb uczących się. Emocje natomiast (radość, obawa, zainteresowanie, troska, gniew), budują pomost do komunikowania się/uczenia się z innymi ludźmi. Zasadnicze znaczenie emocji w uczeniu się polega na kompleksowym oddziaływaniu na poziomie neuropsychologicznym, neuromuskularnym i fenomenologicznym. System emocjonalny trudno kontrolować, jest wolny w swojej intensywności, spontaniczny, jednocześnie można go wzmacniać, osłabiać i regulować, można też odwoływać się do utrwalonych wzorców. Ma on jednocześnie kluczowe znaczenie dla całożyciowej edukacji, ponieważ oddziałuje na jednostkę bezpośrednio – poprzez cielesność i duchowość, jest zakotwiczony w międzyludzkich relacjach i nie potrzebuje celów. W dalszej części artykułu omówiony został aha – efekt jako krótkotrwały moment sprzyjający radości w uczeniu się oraz flow – efekt jako trwały stan szczęścia towarzyszącego uczeniu się. Uczenie się – jak każde inne działanie – może prowadzić do wyzwalających szczęście momentów, jak i do przeżywania szczęścia w przyszłości. To zależy od stosunku do uczenia się, jaki pielęgnujemy w sobie i otrzymujemy od innych. Jest to zatem gra między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością; wnętrzem i tym co na zewnątrz, jednostką i innymi. Badania pokazują, że subiektywne przeżywanie czasu uczenia się, jakość czasu poświeconego na uczenie się i wynikająca stąd szansa na szczęście w uczeniu się mają wiele wspólnego z przypominaniem, jak i oczekiwaniami. Chodzi o zdolność do zatracenia się w czasie, w procesie uczenia się, bez przymusu użyteczności. W powstawaniu i przeżywaniu edukacji dużą rolę odgrywa czasowa i subiektywna dyspozycyjność. W czasach pośpiechu, nadążania za zmianami edukacja jest okazją do zwolnienia tempa, co wyraża się w koniecznych ćwiczeniach, powtórkach, czasie potrzebnym na przemyślenie. Chodzi przy tym o redukcję negatywnych przeżyć i presji czasu, by zyskać czas na refleksję.


Słowa kluczowe


edukacja dorosłych; emocje; uczenie się przez całe życie

Pełny tekst:

PDF (Deutsch)

Bibliografia


Arendt H. (1971/1998), Vom Leben des Geistes – Das Denken und das Wollen. München: Piper.

Arnold R. (2005), Die emotionale Konstruktion der Wirklichkeit. Hohengehren: Schneider Verlag.

Benner D. (1991), Allgemeine Pädagogik. 2. verb. Aufl. Weinheim und Münster: Juventa.

Benner D. (2005), Über pädagogisch relevante und erziehungswissenschaftlich fruchtbare Aspekte der Negativität menschlicher Erfahrung. In: Benner D. (Hrsg.), Erziehung – Bildung – Negativität. 49. Beiheft der Zeitschrift für Pädagogik. Weinheim u.a.: Beltz, S. 7–23.

Berdelmann K. (2010): Operieren mit Zeit. Empirie und Theorie von Zeitstrukturen in Lehr-Lernprozessen. Paderborn: Ferdinand Schöningh.

Bieri P. (2006), Das Handwerk der Freiheit. 6. Auflage. Frankfurt a.M.: Suhrkamp.

Dörpinghaus A. (2005), Bildung als Verzögerung. Über Zeitstrukturen von Bildungsund Professionalisierungsprozessen. In: „Pädagogische Rundschau“, 59, H. 5, S. 563–574.

Elias N. (1988), Über die Zeit. Frankfurt a.M.: Suhrkamp.

Ertelt B.-J./Schulz, W. (1997), Beratung in Bildung und Beruf. Leonberg: Rosenberger.

Faulstich P. (2003), Weiterbildung – Begründungen lebensentfaltender Bildung. München, Wien: Oldenbourg Verlag.

Faulstich P. (2006), Lernen und Widerstände. In: Faulstich P., Bayer M. (Hrsg.): Lernwiderstände. Hamburg: VSA-Verlag, S. 7–25.

Faulstich P. (2008), Temporalstrukturen „lebenslangen“ Lernens. Lebenslängliche Zumutung und lebensentfaltendes Potenzial. In: „DIE-Zeitschrift für Erwachsenenbildung“. Jg. 15, 1/2008. S. 32–34.

Faulstich P. Ludwig J. (2004) (Hrsg.), Expansives Lernen. Hohengehren: Schneider Verlag.

Fleige M., Schmidt-Lauff S. (2011), Transformation und Institutionalisierung. Reflexive Prozessbetrachtungen zu Transformationsprozessen im Institutionenspektrum der Erwachsenenbildung. In: Möller S., Zeuner Chr., Grotlüschen A. (Hrsg.), Die Bildung der Erwachsenen. Perspektiven und Utopien. Weinheim und München: Juventa, S. 137–149.

Funke J. (2003), Problemlösendes Denken. Stuttgart: Kohlhammer.

Giddens A. (1996), Leben in einer posttraditionalen Gesellschaft. In: Beck U., Giddens A., Lash S., Reflexive Modernisierung. Eine Kontroverse. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, S. 113–194.

Gieseke W. (2007), Lebenslanges Lernen und Emotionen. Wirkungen von Emotionen auf Bildungsprozesse aus beziehungstheoretischer Perspektive. Bielefeld: wbv.

Gieseke W. (2008), Bedarfsorientierte Angebotsplanung in der Erwachsenenbildung. Studientexte für die Erwachsenenbildung. Bielefeldt: wbv.

Gieseke W., Opelt K. (2004), Weiterbildungsberatung II. Studienbrief der TU Kaiserslautern. 2. überarb. Auflage, Kaiserslautern 2004.

Grotlüschen A. (2010), Erneuerung der Interessentheorie. Die Genese von Interesse an Erwachsenen- und Weiterbildung. Wiesbaden: VS Verlag.

Kade, J., Seitter, W. (2004), Bildung – Risiko – Genuss: Dimensionen und Ambivalenzen lebenslangen Lernens in der Moderne. In: Brödel R., Kreimeyer, J. (Hrsg.), Lebensbegleitendes Lernen als Kompetenzentwicklung. Bielefeld: wbv, S. 51–59.

Klingovsky U. (2009), Schöne Neue Lernkultur. Bielefeld: transcript Verlag.

Lerch S. (2010), Lebenskunst Lernen? Lebenslanges Lernen aus subjektwissenschaftlicher Sicht. Bielefeldt: wbv.

Meueler E. (2009), Die Türen des Käfigs. Völlig überarbeitete und aktualisierte Neuauflage, Hohengehren: Schneider Verlag.

Nowotny H. (1995), Eigenzeit. Frankfurt a.M.: Suhrkamp.

Oser F., Spychiger M. (2005): Lernen ist schmerzhaft. Zur Theorie des Negativen Wissens und zur Praxis der Fehlerkultur. Weinheim und Basel: Beltz Verlag.

Pätzold H. (2004), Lernberatung und Erwachsenenbildung. Hohengehren: Schneider Verlag.

Perls F. S., Hefferline R. F., Goodman P. (1988), Gestalt-Therapie. Stuttgart: Klett-Cotta.

Pfeiffer U. (2007), Kontinuität und Kontingenz. Zeitlichkeit als Horizont systematischer

Überlegungen in der Erziehungswissenschaft. Bad Heilbrunn: Verlag Julius Klinkhardt.

Pöppel E. (2000), Grenzen des Bewusstseins. Wie kommen wir zur Zeit, und wie entsteht Wirklichkeit? Frankfurt a.M. u.a.: Insel Taschenbuch.

Quante-Brandt E., Anslinger E. (2011), Die Lust am Lernen: Motivationale Ausgangslagen junger Erwachsener in Nachlernprozessen. In: Grotlüschen A., Kretschmann R., Quante-Brandt E., Wolf K. D. (Hrsg.), Literalitätsentwicklung von Arbeitskräften. Münster u.a.: Waxmann, S. 172–193.

Schmidt-Lauff S. (2007), Zeit in der Weiterbildungsberatung – Eine fast vergessene entscheidungsrelevante Größe. In: Heuer U., Siebers R. (Hrsg.): Weiterbildung am Beginn des 21. Jahrhunderts. Festschrift für Wiltrud Gieseke. Münster u.a.: Waxmann, S. 161–173.

Schmidt-Lauff S. (2008), Zeit für Bildung im Erwachsenenalter – Interdisziplinäre und empirische Zugänge. Münster u.a.: Waxmann.

Schmidt-Lauff S. (2010), Ökonomisierung von Lernzeit – Zeit in der betrieblichen Weiterbildung. In: „Zeitschrift für Pädagogik“, Jg. 56/Heft 3, S. 355–365.

Schmidt-Lauff S. (2011), Wissen – Potenzial und Macht. Editorial. In: „Report“, Jg. 34/Heft 2, S. 9–12.

Schmidt-Lauff, S., Worf M. (2011), Lebenslanges Lernen – ein Aspekt zur biografischen Entschleunigung? In: Dewe B., Schwarz M. (Hrsg.), Betriebspädagogik und berufliche Weiterbildung. Bad Heilbrunn: Verlag Julius Klinkhardt, S. 317–337.

Schmidt-Lauff S. (Hrsg.) (2012), Zeit und Bildung. Annäherungen an eine zeittheoretische Grundlegung. Münster: Waxmann.

Seitter W. (2010), Zeitformen (in) der Erwachsenenbildung. Eine historische Skizze. In: „Zeitschrift für Pädagogik“, Jg. 56/Heft 3, S. 305–316.

Tenorth H.-E. (2006), Zeit als Thema der Erziehungswissenschaft. Dissens der Codierung, Desiderata der Thematisierung. In: Bellmann J. u. a., Perspektiven einer Allgemeinen Pädagogik. Weinheim und Basel: Beltz, S. 57–76.

Tietgens H. (1986), Erwachsenenbildung als Suchbewegung. Bad Heilbrunn: Verlag Julius Klinkhardt.








ISSN 1429-186X (print)
ISSN 2391-7571 (online)

Partnerzy platformy czasopism