„Poetyka dysonansu”, jako jedna z kategorii definiujących wyobrażenia o zaświatach w polskiej kulturze ludowej

Robert Piotr Piotrowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LL.6.2017.003

Abstrakt


Artykuł jest próbą zwrócenia uwagi na powtarzające się w narracjach ludowych motywy o dużym ładunku dynamizmu i ekspresji, które pojawiają się niejednokrotnie w kontekście epifanii postaci o demonicznych, czy też diabolicznych konotacjach. Do tych zjawisk należy zaliczyć zarówno zjawiska charakteryzujące się nagłością – nagłe dźwięki, zachowania nieobliczalne, jak również ekspresje rozbijające wymarzony stan idealnej harmonii – do tych należy zaliczyć gwałtowne zjawiska pogodowe – chociażby wichury, ale też społeczne, wdzierające się w przestrzeń człowieka niemym krzykiem, takie jak samobójstwo. Pozwoliłem sobie na zastosowanie wobec nich pojęcia „poetyki dysonansu”, która jako oddzielna kategoria mogłaby być używana do definiowania wyobrażeń na temat zaświatów, funkcjonujących wyobrażeń w kulturze ludowej.

 


Słowa kluczowe


ekspresja negatywna, „poetyka dysonansu”, szaleństwo, diabeł, wiatr

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Baraniuk, T. (1999). Prześmiewanie świata. O przebierańcach zapustnych na północno-zachodnim Mazowszu. Warszawa: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Mazowieckie Towarzystwo Kultury.

Biegeleisen, H. (1929). U kolebki. Przed ołtarzem. Nad mogiłą. Lwów: Nakładem Instytutu Stauropigjańskiego.

Biegeleisen, H. (1930). Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego. Warszawa: Dom Książki Polskiej S-ka Akc.

Brückner, A. (1996). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Brzoza, H. (1984). Dostojewski – myśl a forma. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Chmielowski, E. (1994). Czarownice, strzygi, dusze potępione. W: S. Udziela (red.) Ziemia Biecka. Lud polski w powiatach gorlickim i grybowskim. Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza WOK.

Dąbrowska, S. (1904). Wieś Żabno i jej mieszkańcy. (Powiat Krasnostawski, gub. Lubelska). Wisła, XVIII, 2 i 3,

Encyklopedia rolnicza i rolniczo-przemysłowa, II. (1888). A. Strzelecki i H. Kotłubaj (red). Warszawa: Wydawnictwo „Rolnika i Hodowcy”.

Engelking, A. (2000). Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa. Wrocław: Wydawnictwo Funna.

Gaj-Piotrowski, W. (1993). Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Stalowej Woli – Rozwadowa i Tarnobrzega. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.

Gawełek, F. (1910). Przesądy, zabobony, środki lecznicze i wiara ludu w Radłowie w powiecie brzeskim, Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne, XI, 47-106.

Jakubczyk, M. (2009). Czy polskie gwary mówią o szaleństwie. Literatura Ludowa, 3(53), 15-22.

Kępiński, A. (2015). Lęk. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Knoop, O. (1895). Podania i opowiadania z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, (przeł. Z. A. Kowerska). Wisła, IX, 2, 305-344.

Kolberg, O. (1962). Krakowskie, cz. 4. W: Dzieła wszystkie, 8, Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Kolberg, O. (1964). Chełmskie, II. W: Dzieła wszystkie, 34. Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Kolberg, O. (1967). Tarnowskie-Rzeszowski. W: Dzieła wszystkie, 48. Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Kolberg, O. (1973). Sanockie-Krośnieńskie, III. W: Dzieła wszystkie, 51. Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Kowalik, A. (2004). Kosmologia dawnych Słowian. Prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Krzyżanowski, J. (1962). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym, I. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Krzyżanowski, J. (1963). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym, II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Kupisiński, Z. (2007). Śmierć jako wydarzenie eschatyczne. Zwyczaje, obrzędy i wierzenia pogrzebowe oraz zaduszkowe mieszkańców regionu opoczyńskiego i radomskiego. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Kwaśniewicz, K. (1980). Zwyczaje rodzinne. W: Wieś Rudawa i jej okolice. A. Zambrzycka-Kunachowicz (red.). Kraków: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, „Prace Etnograficzne”.

Kwaśniewicz, K. (1981). Zwyczaje i obrzędy rodzinne. W: Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, II. M. Biernacka, M. Frankowska, W. Paprocka (red.). Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Lebeda, A. (2002). Wiedza i wierzenia ludowe. W: Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, VI. Wrocław-Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie.

Libera, Z. (2003). Znachor w tradycjach ludowych i popularnych XIX-XX wieku. Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum.

Lilientalowa, R. (1904). Wierzenia, przesądy i praktyki ludu żydowskiego. Wisła, XVIII, 2 i 3.

Łysiak, W. (1988). Świat wierzeń ludu wielkopolskiego przełomu XIX i XX wieku. Lud, 72, 91-112.

Łysiak, Ł. (1992). Mnisia Góra. Podania i bajki warciańsko-noteckiego międzyrzecza. Międzychód: Wydawnictwo „Eco”.

Magiera, F. (1900). Wierzenia ludowe z okolicy Sułkowic (Powiat myślenicki). Wisła. XIV, 1, 55-61.

Moszyński, K. (1967) Kultura ludowa słowian, II, 1, Kultura duchowa. Warszawa: Książka i Wiedza.

Olędzki, J. (1999). Ludzie wygasłego spojrzenia (szkice poświęcone wybranym kulturom pierwotnym dawnego i współczesnego świata). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog.

Pawłowska, J. (1963). Niektóre zwyczaje górali podhalańskich we wsi Krajanów (powiat Nowa Ruda). W: S. Bąk (red.), Prace i Materiały Etnograficzne, XXIII, Śląsk. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Instytut Śląski w Opolu.

Pełka, L. J. (1987). Polska demonologia ludowa. Warszawa: Iskry.

Pełka, L. J. (1999). Diabeł podlaski. W: A. Stawarz (red.) Kultura ludowa Mazowsza i Podlasia. Studia i materiały, III, Warszawa: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Mazowieckie Towarzystwo Kultury.

Piątkowska, K. (1982). Cechy zewnętrzne postaci diabła w wierzeniach i epice ludowej – próba określenia kanonu. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Etnograficzna, 23, 5-37.

Saloni, A. (1908). Lud rzeszowski. Materiały etnograficzne. Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne. X, 50-343.

Simonides, D. (1977). Kumotry diobła. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Staniszewska, Z. (1895). Lecznictwo ludowe, (Dział: Poszukiwania). Wisła, IX, 1, 125.

Strawińska, Z. (1981). Wieś pałucka Ostatkowa Struga. Materiały etnograficzne, cz. III, Kultura duchowa. Toruń: Muzeum Etnograficzne w Toruniu.

Szyfer, A. (1968). Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków. Olsztyn: Pojezierze.

Świętek, J. (1904). Borowa, drobiazgi etnograficzne, Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne. VII, 87-121.

Szyjewski, A. (2003). Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Udziela, S. (1899). Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego, mieszkającego po prawym brzegu Wisły. Wisła, XIII, 193-222.

Udziela, S. (1994). Ziemia biecka. Lud polski w powiatach gorlickim i grybowskim. (1994) S. Udziela (red.). Nowy Sącz: Sądecka Oficyna Wydawnicza WOK.

Uspienski, B. A. (1985). Kult św. Mikołaja na Rusi (przeł. E. Janus, M. R. Mayenowa, Z. Kozłowska). Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Wachcińska, O. (2013). Samobójstwo w kulturze ludowej w świetle przekazów folklorystycznych i etnograficznych. Literatura Ludowa, 6, 3-13.

Wawrzeniecki, M. (1907). Wieś Mysłaków. Notaty ludoznawcze. Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne, IX, 230-239.

Wróblewska, V. (2012). Magia słowa i magia milczenia w polskiej bajce ludowej. Poznańskie Studia Slawistyczne, 3, 215–228.

Internet

Zadarska, O. Wisielec. W: Polska Bajka Ludowa. Słownik. Bajka.umk.pl/słownik/lista-haseł/hasło/ (data dostępu 09.11.2017).


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism