Słowo w tekstach prozy ludowej w świetle teorii aktów mowy (zarys problematyki)

Marta Wójcicka

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LL.6.2017.001

Abstrakt


Artykuł dotyczy szczególnej funkcji słowa w kulturze ludowej, wynikającej z jego cech, które  wskazano w pierwszej części tekstu. Są to: nieprzejrzystość, materialność, przestrzenność, sakralność, sprawczość, magiczność, rytualność i tabuiczność. Drugą część artykułu poświęcono analizie aktów mowy w wybranych, głównie XIX wiecznych tekstach prozy ludowej. Przedmiotem analizy są aspekty illokucyjne i perlokucyjne oraz związane z nimi tzw. konstytutywne i obligatywne akty mowy w zebranych tekstach legend, podań wierzeniowych i bajek magicznych. Wymienione akty mowy pełnią różne funkcje fabularno-strukturalne: kreują nową rzeczywistość tekstową oraz bohatera oraz posuwają akcję tekstu do przodu, stanowiąc (głównie komisywy) punkt kulminacyjny tekstu, związany ze wskazywaną przez W. Proppa funkcją określaną jako próba bohatera. Z pewnością zarysowaną w artykule metodę analizy tekstów folkloru w świetle teorii aktów mowy można poszerzyć o analizę genologiczną i morfologiczną.


Słowa kluczowe


prozatorskie teksty folkloru; akt mowy; aspekt illokucyjny i perlokcyjny; dyrektywy; komisywy; deklaracje; ekspresywy; magia słowa.

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła:

Gustawicz, B. (1882). Podania, przesądy, gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody. „ZWAK”, t. 6, s. 201-317.

Gustawicz, B. (1900). O ludzie podduklańskim w ogólności, a Iwoniczanach w szczególności. Lwów: Towarzystwo Ludoznawcze.

Lorentz, F. (1913-1924). Tekst pomorskie. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

Kolberg O., Dzieła Wszystkie, t. 3, 1867; t. 14, cz. 4, 1881; t. 42, cz. 7, 1970.

Malinowski, L. (1973). Bajki śląskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Pleszczyński, A. (1893). Bojarzy Międzyrzeccy. Studjum etnograficzne. Warszawa: Wyd. M. Arcta.

Sarnowska, H. (1894). Dwie bajki z Łowicza. „Wisła”, t. 8, s. 797-801.

Udziela, S. (1896). Materyjały etnograficzne z miasta Ropczyc i okolicy. Kraków: Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Opracowania:

Adamowski, J. (2006). Zamawiania znachorskie jako gatunek tekstu (perspektywa komunikacyjna). „Twórczość Ludowa”, nr 1-2, s. 8-11.

Biegeleisen, H. (1927). Matka i dziecko w zwyczajach, obrzędach, praktykach ludu polskiego. Lwów: Towarzystwo Wydawnicze Ateneum.

Biegeleisen, H. (1930). Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego. Warszawa: Dom Książki Polskiej.

Bystroń, J. S. (1980). Przeżytki wiary w magiczną moc słowa, [w:] Bystroń J.S., Tematy, które mi odradzano. Pisma etnograficzne rozproszone. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Engelking, A. (2000). Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa. Wrocław : Wydaw. FUNNA.

Engelking, A. (2010). Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Frazer, J. G. (2002). Złota gałąź. Studia z magii i religii (przeł. H. Krzeczkowski). Warszawa: Wydawnictwo KR.

Grzegorczykowa, R., (2007). Wstęp do językoznawstwa. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.

Kajfosz, J. (2009). Magia w potocznej narracji. Katowice: Wyd. UŚ.

Krawczyk-Tyrpa, A. (2001). Tabu w dialektach polskich. Bydgoszcz : Wydaw. Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego.

Leeuw van der, G. (1978). Fenomenologia religii (przeł. J. Prokopiuk). Warszawa: Książka i Wiedza.

Maćkiewicz, J. (1999). Słowo o słowie. Potoczna wiedza o języku. Gdańsk: Wyd. UG.

Malinowski, L. (1987). Ogrody koralowe i ich magia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2007). Wzorce tekstów ustnych w perspektywie etnolingwistycznej. Lublin: Wyd. UMCS.

Tambiah, S.J. (1973). Form and meaning of magic acts: a point of view. W: R. Horton, R. Finnegan (red.), Modes of thought. Essays on thinking in western and non-western societies (s. 199-229). London: Faber.

Tomicki, R. (1987). Mit. W: Z. Staszczak (red.), Słownik etnologiczny, Warszawa, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Vazquez-Orta I., Driven R., Pőrings R., Spooren W., Verpoor M. (2001). Działanie za pomocą słów: pragmatyka. W: E. Tabakowska (red.), Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa (s. 203-237). Kraków: Universitas.

Wróblewska, V. (2012). Magia słowa i magia milczenia w polskiej bajce ludowej. „Poznańskie Studia Slawistyczne”, nr 3, 215-228.

Wójtowicz, M. (2012). Magiczne funkcje słowa w przekazach ustnych w Lubelszczyzny – aspekt pozytywny, „Poznańskie Studia Slawistyczne”, nr 3, s. 201-213.

Wójcicka, M. (w druku). Słowo w bajce ludowej. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Toruń: Wyd. UMK. Pozyskano z http://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=161.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism