Sherlock Holmes, maglownica i bezsensowny rytuał. Demoniczność (i) powtórzenia w popkulturze

Dariusz Brzostek

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LL.4-5.2017.004

Abstrakt


Tematem artykułu jest mechanizm powtórzenia schematu w tekstach kultury popularnej oraz jego związki z wytwarzaniem przeżycia niesamowitego (uncheimlich, uncanny) w procesie odbioru popularnych narracji – zarówno tych odwołujących się do estetyki grozy, jak i tych realizujących inne konwencje (kryminalne, komediowe etc.). Istotą tego przeżycia staje się odkrycie przez odbiorcę (nie)oczekiwanych powtórzeń tego samego w pozornie innym – identycznego schematu w nowym, nieznanym jeszcze tekście. Kontekstem metodologicznym dla prowadzonej analizy są: koncepcja schematu J. G. Caweltiego, Freudowska teoria „niesamowitego”, pojęcie „lęku przed wpływem” Harolda Blooma oraz koncepcja „bezsensownego rytuału” Fritsa Staala. Analizowanymi przykładami stały się nowele Stephena Kinga, Arthura Conan Doyle’a, Clive’a Barkera oraz seriale telewizyjne Friends i Big Bang Theory.


Słowa kluczowe


demoniczność, kultura popularna, powtórzenie, rytuał, horror, niesamowite

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


BARKER, C. (1992). Powrót z piekła (przeł. P. Kwiatkowski). Poznań: Rebis.

BLOOM, H. (2002). Lęk przed wpływem. Teoria poezji (przeł. A. Bielik-Robson, M. Szuster). Kraków: Universitas.

BOURDIEU, P. (2007). Szkic teorii praktyki poprzedzony trzema studiami na temat etnologii Kabylów (przeł. W. Kroker). Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.

BRZOSTEK, D. (2001). Przełamywanie schematu. Parodia jako zabieg dekonwencjonalizujący w literaturze popularnej, na przykładzie science fiction. „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Filologia Polska LVI.

BRZOSTEK, D. (2005). Między Baker Street 221/B a Berggasse 19, czyli o detektywach i psychoanalitykach. W: M. Cyzman i K. Szostakowska (red.), Z filozoficznych inspiracji literatury. Toruń: Interdyscyplinarne Koło Naukowe Doktorantów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

BRZOSTEK, D. (2009). Literatura i nierozum. Antropologia fantastyki grozy, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

BRZOSTEK, D. (2013). Analiza tekstu, interpretacja zbrodni. O wartościach poznawczych fikcji detektywistycznej. W: T. Dalasiński i T. Markiewka (red.), Kryminał – gatunek poważ(a)ny? Poznań: „ProLog” Interdyscyplinarne Czasopismo Humanistyczne.

CARROL, N. (2004). Filozofia horroru albo paradoksy uczuć, przeł. M. Przylipiak, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

CAWELTI, J. G. (1973). Koncepcja schematu w badaniach literatury popularnej (przeł. M. Dzieduszycka). „Literatura Ludowa”, nr 6, s. 44-52.

DOYLE, A. C. (2007), Rytuał Musgrave’ów. W: tenże, Zagadki Sherlocka Holmesa (przeł. T. Evert). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm.

ECO, U. (1996). Struktury narracyjne u Fleminga. W: tenże, Superman w literaturze masowej. Powieść popularna – między retoryką a ideologią (przeł. J. Ugniewska). Warszawa: PIW.

FREUD, S. (1997). Niesamowite. W: tenże, Pisma psychologiczne (przeł. R. Reszke). Warszawa: Wydawnictwo KR.

FREUD, S. (2001). Zahamowanie, symptom i lęk. W: tenże, Histeria i lęk (przeł. R. Reszke), Warszawa: Wydawnictwo KR.

KING, S. (2007). Magiel. W: tenże, Nocna zmiana (przeł. M. Wroczyński). Warszawa: Prószyński i Spółka.

LAPLANCHE, J., Pontalis, J.-B. (1996). Słownik psychoanalizy (przeł. E. Modzelewska, E. Wojciechowska). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

LASIĆ, S. (1976). Poetyka powieści kryminalnej (przeł. M. Petryńska). Warszawa: PIW.

LOVECRAFT, H. P. (2012). Zew Cthulhu. W: tenże, Zgroza w Dunwich i inne przerażające opowieści (przeł. M. Płaza). Poznań: Vesper.

MANN, T. (1972). Czarodziejska góra (przeł. J. Kramsztyk). tom 1, Warszawa: Czytelnik.

MANN, T. (1974). Der Zauberberg. Roman. Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag.

NOWICKA, O. (2015). Miarą ofiary jest człowiek. Antropometria w wedyjskim rytuale ofiarniczym śrauta, „Studia Religiologica”, 48 (1), s. 35-47.

SMUSZKIEWICZ, A. (1980). Stereotyp fabularny fantastyki naukowej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

STAAL, F. (1979). The Meaningless of Ritual, „Numen”, nr 26, s. 2-22.

Wróblewska, V. (2014). Od potworów do znaków pustych. Ludowe demony w polskiej literaturze dla dzieci. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism