Diabeł spętany. Motyw zniewolonego czarta w polskich przekazach folklorystycznych i etnograficznych

Robert Piotr Piotrowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LL.4-5.2017.002

Abstrakt


Tematem przewodnim niniejszego artykułu jest motyw ubezwłasnowolnienia diabła. Jest to ciekawy i niejednoznaczny aspekt związany z formami diabelskich ekspresji pojawiających się w kontekście narracji folklorystycznych i etnograficznych z XIX i XX wieku. Diabeł, który z reguły stara się pozyskać człowieka, a szczególności jego duszę, sam staje się ofiarą – zostaje ubezwłasnowolniony za pomocą apotropeionów, takich jak pasek św. Franciszka, różaniec, ale też powróz lipowy, czy też łańcuch.


Słowa kluczowe


diabeł, spętanie, ubezwłasnowolnienie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


BARANOWSKI, B. (1981). W kręgu upiorów i wilkołaków. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

BRÜCKNER, A. (1996). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.

DUNIN-KARWICKA, T. (2012). Zakazy związane z drzewami i motywujące je wierzenia. W Drzewo na miedzy (red. V. Wróblewska, W. Olszewski). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

DWORAKOWSKI, S. (1935). Zwyczaje rodzinne w powiecie Wysoko-Mazowieckim. Warszawa: Nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

ELIADE, M. (2009). Obrazy i symbole. Szkice o symbolice magiczno-religijne (przeł. M. i P. Rodakowie), Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

EURYPIDES. (1980). Bachantki. W Tragedie (przeł. J. Łanowski). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

FISCHER, A. (1926). Lud polski. Podręcznik etnografji Polski. Lwów-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

GAJ-PIOTROWSKI, W. (1993). Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Stalowej Woli – Rozwadowa i Tarnobrzega. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.

GAWEŁEK, F. (2010). Przesądy, zabobony, środki lecznicze i wiara ludu w Radłowie. W Konik zwierzyniecki, wianki i sobótki. Wybór pism (red. F. Ziejka). Kraków: Księgarnia Akademicka, s. 185-238).

GONET, S. (1914-1918) Gadki z Inwałdu, w okolicy Andrychowa, Lud, XX, s. 265.

GUSTAWICZ, B. (1882). Podania, przesądy, gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody, część druga: Rośliny, Kraków:

KNOOP, O. (1894). Podania i opowiadania z Wielkiego Księstwa Poznańskiego. (Przeł. Z. A. Kowerska). Wisła VIII, 4, 719-774.

KNOOP, O. (1905). Sagen aus Kujawien. Zeitschrieft des Vereins für Volkskunde, XV, 102-103. Za Łysiak, W. (1993). W kręgu wielkopolskich demonów I przekazów niedemonicznych. Międzychód: Wydawnictwo „Eco”.

KOLBERG, O. (1962). Krakowskie. W: Dzieła wszystkie, 7, cz. 3. Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

KOLBERG, O. (1967). Tarnowskie-Rzeszowski. W: Dzieła wszystkie, 48. Wrocław-Poznań: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

KOWALIK, A. (2004). Kosmologia dawnych Słowian. Prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

KRZYŻANOWSKI, J. (1962-1961). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym, 1,2. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

ŁYSIAK, W. (1993) W kręgu wielkopolskich demonów i przekonań niedemonicznych. Międzychód: Wydawnictwo „Eco”.

MALINOWSKI, L. (1901). Powieści ludu polskiego na Śląsku. MAAE, V, 3-262.

MATYAS, K. (1894). Śmierć w wyobraźni i ustach gminu. Przyczynek do studjum etnograficznego. Wisła, 8, 98-114.

MOSZYŃSKI, K. (1934). Kultura ludowa Słowian. Część II. Kultura duchowa. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

PALUCH, A. (1984). Świat roślin w tradycyjnych praktykach leczniczych wsi polskiej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

PEŁKA, L. J. (1987). Polska demonologia ludowa. Warszawa: Iskry.

Pełka, L. J. (1999). Diabeł podlaski. W: A. Stawarz (red.) Kultura ludowa Mazowsza i Podlasia. Studia i materiały, III, Warszawa: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Mazowieckie Towarzystwo Kultury.

PIĄTKOWSKA, K. (1982). Cechy zewnętrzne postaci diabła w wierzeniach i epice ludowej – próba określenia kanonu. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Etnograficzna, 23, 5-37.

PIOTROWSKI, R. (2009). Czart w kominie. Motyw ciasnoty i zamknięcia w kontekście demonicznych epifanii. Literatura Ludowa, 2, 47-54.

RYBOWSKI, M. (1906). Dyabeł w wierzeniach ludu polskiego. (Z okolic Biecza). Lud, XII, s. 212-232.

SALONI, A. (1903). Lud łańcucki. Materiały etnograficzne, MAAE, 6, s. 340-341.

SIMONIDES, D. (1977). Kumotry diobła. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

UDZIELA, S. (1899). Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego, mieszkającego po prawym brzegu Wisły. Wisła, XIII, 193-222.

USPIENSKI, B. A. (1985). Kult św. Mikołaja na Rusi (przeł. E. Janus, M. R. Mayenowa, Z. Kozłowska). Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

WÓJCICKI, K. W. (1981). Klechdy. Starożytne podania i powieści ludowe. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

ZAŁUSKI, J. A. (2000). Tragedyja, nad wszystkie, co ich było, jest i będzie tragedyj, najokropniejsza o Sądzie Ostatecznym. W Tragedie duchowne (zestawił i wstępem opatrzył J. Lewański). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

ZOWCZAK, M. (2000). Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej. Wrocław: Funna.

Internet

PIETRZAK, E. (2015). Historyczne spojrzenie na mistyczne związki ludzi z drzewami. Maska, 27, 71-82.

ZADURSKA, O. Wisielec. Hasło w: Słownik polskiej bajki ludowej, http:// bajka.umk.pl, data dostępu 24.01.2018.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism