Staropolskie i hiszpańskie piśmiennictwo wojskowe XVI wieku w kontekście teorii rewolucji militarnej. Próba porównania

Paweł Szadkowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/KH.2018.125.3.01

Abstrakt


Artykuł stanowi próbę wprowadzenia staropolskiego piśmiennictwa wojskowego w obszar dyskusji nad teorią rewolucji militarnej. Wschodnia sztuka wojenna podzielała te same idee co zachodnia, nie omijały jej dyskusje toczone równocześnie na Zachodzie. Problem został zaprezentowany na podstawie analizy porównawczej polskich i hiszpańskich traktatów wojskowych z XVI w. Zabieg ten pozwala wzbogacić teorię o nowe – społeczne i kulturowe – elementy i rozszerzyć jej zasięg na kraje dotychczas ignorowane przez badaczy, a także wprowadzić do polskiej historiografii zarys hiszpańskiej myśli wojskowej doby renesansu.

 

The article is an attempt to introduce old-Polish writings on military matters into the discussion about the theory of military revolution. Eastern and western military arts shared the same ideas, and the same discussions were held. The problem is presented on the basis of a comparative analysis of Polish and Spanish military treatises of the sixteenth century. This made it possible to enrich the theory with new social and cultural factors and spread its geographical presence to countries that had hitherto been ignored by researchers, as well as incorporate an outline of Spanish Renaissance military thought into Polish historiography.


Słowa kluczowe


myśl wojskowa; Hiszpania; Jan Tarnowski; Sancho de Londoño; rewolucja militarna; military thought; Spain; Jan Tarnowski; Sancho de Londoño; Military Revolution

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ágoston Gábor, Military Transformation in the Ottoman Empire and Russia, 1500–1800, „Kritika. Explorations in Russian and Eurasian History” 12, 2011, 2, s. 281–319.

Aguilera López A. Jorge, La Revolución Militar durante la primera mitad del siglo XVI. Creación, organización, financiación y composición de los tercios de Carlos V, Universitat de Barcelona, Barcelona 2013.

Ahumada Fernando de, Indole y método de la historia militar moderna, „Academia de Bellas Artes y Ciencias Históricas de Toledo” 46–49, 1931, 13, s. 1–32.

Almirante y Torroella José, Diccionario Militar. Etimológico, Histórico, Tecnológico, Imprenta y Litografia del Depósito de la Guerra, Madrid 1869.

Andrade Tonio, The Arquebus Volley Technique in China, c. 1560. Evidence from the Writings of Qi Jiguang, „Journal of Chinese Military History” 4, 2015, 2, s. 115–141.

Black Jeremy, A Military Revolution? Military Change and European Society 1550–1800, Macmillan Education Ltd, London 1991.

Börekçi Günhan, A Contribution to the Military Revolution Debate. The Janissaries use of Volley Fire during the Long Ottoman-Habsburg War of 1593–1606 and the Problem of Origins, „Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae” 59, 2006, 4, s. 407–438.

Braudel Fernand, Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. 1–2, Książka i Wiedza, Warszawa 2004.

Burckhardt Jakub, Kultura Odrodzenia we Włoszech. Próba ujęcia, Czytelnik, Warszawa 1965.

Carrard Philippe, Poetics of the New History. French Historical Discourse from Braudel to Chartier, Johns Hopkins University Press, Baltimore–London 1995.

Carrion Pardo Juan de, Tratado como se deben formar los quatro esquadrones en que militia nuestra nación española, Antonio Alvarez (drukarz), Lisboa 1595.

Castillo Vegas Jesús Luis, La razón de Estado y la guerra en el pensamiento politico español del a Edad Moderna, w: Poder y modernidad. Concepciones de la politica en la España Moderna, red. Javier Pena, Secretatio de Publicaciones e Intercambio Editorial Universidad de Valladolid, Valladolid 2000, s. 65–104.

Citino Robert M., Military Histories Old and New. A Reintroduction, „American Historical Review” 112, 2007, 4, s. 1070–1090.

Delbrück Hans, Geschichte der Kriegskunst. Das Altertum. Von den Perserkriegen bis Caesar, Nikol Verlagsgesellschaft, Hamburg 2003.

Dworzaczek Włodzimierz, Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, Pax, Warszawa 1985.

Eguiluz Martin de, Milicia, discurso y regla militar, En casa de Pedro Bellero, Antwerp 1595.

Eltis David, The Military Revolution in Sixteenth Century Europe, Tauris, London 1998.

Erasmus, The Soldier and the Carthusian, w: Collected Works of Erasmus. Colloquies, oprac. Alexander Dalzell, University of Toronto Press, Toronto 1997.

Frost Robert, Potop a teoria Rewolucji Militarnej, w: Rzeczpospolita w latach Potopu, red. Jadwiga Muszyńska, Jacek Wijaczek, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach, Kielce 1996, s. 147–165.

Frost Robert, W sprawie zachodniej techniki wojskowej w okresie wojen północnych (1558– 1721), w: Między Zachodem a Wschodem. Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej, red. Jacek Staszewski, Krzysztof Mikulski, Jarosław Dumanowski, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 293–300.

García Hernán Enrique, Don Sancho de Londoño. Perfil biográfico, „Revista de Historia Moderna. Anales de la Universidad de Alicante” 22, 2004, s. 61–86.

Gawron Przemysław, Poglądy Stanisława Herbsta na rozwój nowożytnej sztuki wojennej a teoria „Rewolucji Militarnej”, w: Wojsko, wojskowość, miasta. Studia poświęcone prof. Stanisławowi Herbstowi w stulecie urodzin, red. Konrad Bobiatyński, Przemysław Gawron, Mirosław Nagielski, Inforteditions, Zabrze 2009, s. 153–165.

González de Leon Fernando, „Doctors of the Military Discipline”. Technical Expertise and the Paradigm of the Spanish Soldier in the Early Modern Period, „The Sixteenth Century Journal” 27, 1996, 1, s. 61–85.

Górski Konstanty, Historya piechoty polskiej, Nakładem Księgarni Spółki Wydawniczej Polskiej, Kraków 1893.

Hiszpania malowniczo-historyczna. Zapirenejskie wędrówki Polaków w latach 1838–1930, oprac. Piotr Sawicki, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1996.

Hoof J.P.C.M. van, Fortifications in the Netherlands, „Révue international d’histoire militaire” 58, 1984, s. 99–101.

Isaba Marcos de, Cuerpo enfermo de la milicia española. Con discurso y auisos, para que pueda ser curado, vtiles y de prouecho, Ministerio de Defensa, Madrid 1991.

Kamen Henry, The Duke of Alba, Yale University Press, Yale 2004.

Kieniewicz Jan, Hiszpania w zwierciadle polskim, Novus Orbis, Gdańsk 2001.

Komorowski Krzysztof, O przedmiocie historii wojskowości, w: Wojsko, wojskowość, miasta. Studia poświęcone prof. Stanisławowi Herbstowi w stulecie urodzin, red. Konrad Bobiatyński, Przemysław Gawron, Mirosław Nagielski, Inforteditions, Zabrze 2009, s. 45–53.

Kucharski Adam, Hiszpania i Hiszpanie w relacjach Polaków. Wrażenia z podróży i pobytu od XVI do początków XIX w., Semper, Warszawa 2007.

Lawrence David R., The Complete Soldier. Military Books and Military Culture in Early Stuart England. 1603–1645, Brill, Leiden–Boston 2009.

Lelewel Joachim, Historyczna paralela Hiszpanii z Polską, Wydawnictwo WiS, Poznań 2015.

Londoño Sancho de, Rozważania o sposobie przywrócenia dyscypliny wojskowej do jej klasycznej i doskonalszej postaci. Przeznaczone dla Don Fernanda de Toledo, księcia Alby namiestnika i naczelnego wodza Jego Królewskiej Mości i gubernatora w Niderlandach, oprac. Paweł Szadkowski, Napoleon V, Oświęcim 2016.

Luis Vives Juan, Sobre las disensiones de Europa, y sobre el estado, tłum. Francisco Calero y M. J. Echarte Ayuntamiento de Valencia, Valencia 1992, s. 41.

Łopatecki Karol, „Disciplina militaris” w wojskach Rzeczypospolitej do połowy XVII wieku, Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, Białystok 2012.

Łopatecki Karol, Inter arma silent leges? Jan Tarnowski jako twórca humanitarnego prawa wojennego, w: Polska myśl wojskowa na przestrzeni dziejów, red. Wiesław Łach, Littera, Olsztyn 2008, s. 134–146.

Majder Elżbieta, Polska obecność wojskowa na Półwyspie Iberyjskim w epoce nowożytnej, w: Od Lepanto do Bailén. Studia z dziejów wojskowości hiszpańskiej (XV–XIX w.), red. Cezry Taracha, Werset, Lublin 2012, s. 53–67.

Makowiecka Gabriela, Pensamiento español en Polonia en el siglo XVI, „1616: Anuario de la Sociedad Española de Literatura General y Comparada” 1978, 1, s. 146–150.

Makowiecka Gabriela, Po drogach polsko-hiszpańskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984.

Maroń Jerzy, O osobliwościach polskiej historii wojskowości, Chronicon, Wrocław 2013.

Maroń Jerzy, O stopniach i stanowiskach wojskowych doby wczesnonowożytnej słów kilka, w: Między Lwowem a Wrocławiem. Księga jubileuszowa profesora Krystyna Matwijowskiego, red. Bogdan Rok, Jerzy Maroń, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, s. 1101–1109.

Maroń Jerzy, Wokół teorii rewolucji militarnej. Wybrane problemy, Chronicon, Wrocław 2011.

Martínez Miguel, Front Lines. Soldiers’ Writing in the Early Modern Hispanic World, University of Pennsylvania Press, Philadelphia 2016.

Martínez Ruiz Enrique, El ejército de los Austrias y sus ordenanzas, „Revista de Historia Militar”, nr spec. 1, 2017, s. 101–134.

Modrzewski Andrzej Frycz, O poprawie Rzeczypospolitej, w: Dzieła wszystkie, t. 1, red. Stanisław Bodniak, PIW, Warszawa 1953.

Negredo del Cerro Fernando, La legitimación de la guerra en el discurso eclesiastico de la Monarquia Católica. Apuntes para su interpretación, w: Guerra y sociedad en la monarquía hispánica. Política, estrategia y cultura en la Europa moderna (1500– 1700), t. 2, red. Enrique García Hernán, Davide Maffi, Laberinto, Madrid 2006, s. 633–660.

Nimwegen Olaf van, The Dutch Army and the Military Revolutions, 1588–1688, Boydel Press, Woodbridge 2010.

Olejnik Karol, Rozwój polskiej myśli wojskowej do końca XVII w., Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1976.

Oliver Francisco Ramos, El servicio de las armas en El Quijote, „Revista de Historia Militar”, nr spec. 1, 2015, 59, s. 85–103.

Olzacka Elżbieta, Wojna a kultura. Nowożytna rewolucja militarna w Europie Zachodniej i Rosji, Wydawnictwo UJ, Kraków 2016.

Oman Charles, Sztuka wojenna w XVI wieku, t. 1–2, Napoleon V, Oświęcim 2015.

Parker Geoffrey, Armia Flandrii i Hiszpańska Droga 1567–1659. Przyczyny hiszpańskich zwycięstw i porażek w Niderlandach, Napoleon V, Oświęcim 2016.

Parker Geoffrey, The Military Revolution. Military Innovation and the Rise of the West, 1500–1800, Cambridge University Press, Cambridge 1988.

Parker Geoffrey, The „Military Revolution”, 1560–1660 – a Myth?, „Journal of Modern History” 48, 1976, 2, s. 195–214.

Parrott David, The Business of War. Military Enterprise and Military Revolution in Early Modern Europe, Cambridge University Press, Cambridge 2012.

Pieri Piero, Sur les dimensions de l’Histoire militaire, „Annales. Économies, Sociétés, Civilisations” 18, 1963, 4, s. 625–638.

Poe Marshall, The Consequences of the Military Revolution in Muscovy in Comparative Perspective, „Comparative Studies in Society and History” 38, 1996, 4, s. 603–618.

Puddu Raffaele, El soldado gentilhombre, Argos Vergara, Barcelona 1984.

Quatrefages René, Los Tercios, Ministerio de Defensa, Madrid 2015.

Quatrefages René, Violencia acerca de los soldados en la Corona de Castilla en el siglo XVI, w: Guerra y sociedad en la monarquía hispánica. Política, estrategia y cultura en la Europa moderna (1500–1700), t. 2, red. Enrique García Hernán, Davide Maffi, Laberinto, Madrid 2006, s. 73–97.

Raymond James J., Henry VIII’s Military Revolution. The Armies of Sixteenth-Century Britain and Europe, Tauris, London 2007.

Roberts Michael, Military Revolution 1560–1660, w: The Military Revolution Debate. Readings on the Military Transformation of Early Modern Europe, red. Clifford J. Rogers, Westview Press, Oxford 1995.

Ruppel Aloys, Stanislaus Polonus, polski drukarz i wydawca wczesnej doby w Hiszpanii, oprac. Tadeusz Zapiór, PWN, Kraków 1970.

Sáenz Herrero Jorge, Humanismo militar en el siglo XVI. Sancho de Londoño y su discurso sobre la forma de reducir la disciplina a mejor y antiguo estado, „Berceo” 163, 2012, s. 59–82.

Sarnicki Stanisław, Księgi hetmańskie, oprac. Marek Ferenc, Historia Iagellonica, Kraków 2015.

Sikorski Janusz, Polskie piśmiennictwo wojskowe od XV do XX wieku, Bellona, Warszawa 1991.

Skowron Ryszard, Olivares, Wazowie i Bałtyk. Polska w polityce zagranicznej Hiszpanii w latach 1621–1632, Historia Iagellonica, Kraków 2002.

Skowron Ryszard, Pax i Mars. Polsko-hiszpańskie relacje polityczne w latach 1632–1648, Historia Iagellonica, Kraków 2013.

Soler Quintana Isabel, La particular historia de un soldado aventajado o un cautivo estropeado, w: Cervantes. Soldado y Poeta, red. Emiliano García-Page, Castilla–La Mancha 2016, s. 35–57.

Sotto y Montes Joaquin de, Los Grandes Tercios Viejos de la infanteria Española, „Revista de Historia Militar” 11, 1962, s. 25–63.

Spieralski Zdzisław, W sprawie jednej kwestii wojskowego piśmiennictwa renesansu. W związku z wypowiedzią Stanisława Herbsta, PH 48, 1957, 4, s. 771–780.

Taracha Cezary, „Zniszczyć wszystko co zagraża naszym interesom”. Wywiad hiszpański w XVIII w., Werset, Lublin 2008.

Tarnowski Jan, Consilium rationis bellicae, oprac. Tadeusz Marian Nowak, Wydawnictwo MON, Warszawa 1987.

Tazbir Janusz, Staropolskie opinie o Hiszpanach, PH 58, 1967, 4, s. 605–623.

Twardowski Jan, Jan Ludwik Vives i Andrzej Frycz Modrzewski, RWHF PAU, Kraków 1921, 4.

Valdés Francisco de, Espejo y disciplina Militar, Atlas, Madrid 1944.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism