Badania podobrazi malarskich caravaggionistów na podstawie obrazów z polskich kolekcji muzealnych

Mateusz Jasiński, Jerzy Nowosielski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2017.009

Abstrakt


Badania nad podłożami malarskimi caravaggionistów przeprowadzono w ramach projektu badawczego Technika i technologia obrazów caravaggionistów w oparciu o polskie zbiory muzealne. Projekt został sfinansowany przez Narodowe Centrum Nauki (nr 2013/09/N/HS2/02116, PRELUDIUM V) i jest tematem rozprawy doktorskiej realizowanej pod kierunkiem prof. Jerzego Nowosielskiego.

Powstanie nowej estetyki za sprawą Michealangelo Merisiego zwanego Caravaggio spowodowało modę na naśladowanie zasad luminizmu, nowych form i tematów w środowiskach artystycznych Włoch, Hiszpanii, Niderlandów, Niemiec i Francji.  Artyści przyjęli zasady warsztatowe od Caravaggia, jednak w użytych materiałach można doszukać się naleciałości z tradycji kręgów artystycznych, z których się wywodzili. Caravaggioniści najczęściej stosowali grubo tkane płótna, często o skośnym splocie, które służyły uzyskaniu określonych efektów artystycznych. Jednak jednym z najważniejszych aspektów technologii Caravaggia i jego naśladowców było użycie barwnych zapraw, które odgrywały ogromną rolę w budowaniu tonacji całego obrazu i oddaniu dramatyzmu przedstawianych scen. Kolory zapraw u poszczególnych artystów często różniły się dość znacznie między sobą i użytymi wypełniaczami.

Do badań wybrano 23 obrazów z polskich muzeów. Na szlifach stratygraficznych przeprowadzono badania wypełniaczy zapraw metodą SEM–EDS, co pozwoliło wykazać podobieństwa i różnice pomiędzy poszczególnymi warsztatami.


Słowa kluczowe


podobrazia malarskie; malarstwo barokowe; caravaggionizm; Caravaggio; techniki malarskie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bastek, Grażyna. Warsztaty weneckie w drugiej połowie XV i w XVI wieku. Warszawa: Wydawnictwo UW, 2011.

Białostocki, Jan. Caravaggio. Warszawa: Wydawnictwo Sztuka, 1955.

Ciatti, Marco, i Carlo Lalli. “Caravaggio’s the Behanding of Saint John the Baptist in Malta. Investigation into Execution, Technique, Style, and Restoration”. W Caravaggio’s Painting Technique. Proceedings of the CHARISMA Workshop, Firenze, 17 September 2010, red. Andrea Gelazzi, 11–22. Firenze: Nardini Editore, 2012.

Falucci, Claudio. “Practices and Processes, from Odescalchi Conversion of Saint Paul to the Adoration of Shepherds”. W Caravaggio’s Painting Technique. Proceedings of the CHARISMA Workshop, Firenze, 17 September 2010, red. Andrea Gelazzi, 31–40. Firenze: Nardini Editore, 2012.

Hommes, Margriet van Eikem. Changing Pictures. Discoloration in 15th–17th-Century Oil Paintings. London: Archetype Publications, 2004.

Jasiński, Mateusz, Badania dwóch obrazów Jana Lievensa: Młody mężczyzna zapalający żagiew, 1625; Młody mężczyzna z fajką dmuchający na żar, 1625;ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. http://www.wilanow-palac.pl/badania_dwoch_obrazow_jana_lievens_a_z_kolekcji_wilanowskiej_cenne_obrazy_w_nowym_swietle.html. Dostęp 22 kwietnia 2018.

Jeżewska, Elżbieta. „Opracowanie budowy technologicznej w zakresie stratygrafii warstw oraz użytych pigmentów i wypełniaczy na podstawie próbek pobranych z obrazu autorstwa Hendricka Ter Brugghena pt. Król Dawid grający na harfie i chór aniołów”. Dokumentacja badań, Warszawa 2015, Archiwum Katedry Technik i Technologii Malarstwa Sztalugowego WKRiDS ASP w Warszawie.

Jeżewska, Elżbieta. „Opracowanie budowy technologicznej w zakresie stratygrafii warstw oraz użytych pigmentów i wypełniaczy na podstawie próbek pobranych z obrazu autorstwa Theodora Romboutsa pt. Gra w karty”. Dokumentacja badań, Warszawa 2015, Archiwum Katedry Technik i Technologii Malarstwa Sztalugowego WKRiDS ASP w Warszawie.

Keith, Larry. “Three Paintings by Caravaggio”. National Gallery Technical Bulletin 19 (1998): 37–51.

Martin, Elisabeth. “Grounds on canvas 1600–1640 in various European artistic centers”. W Preparation for Painting: The Artist's Choice and its Consequences, red. Joyce H. Townsend, Tiarna Doherty, Gunnar Heydenreich, Jacqueline Ridge, 59–67. London: Archetype Publications, 2010.

Mayerne, Théodore de. “Pictoria, Sculptoria, Tinctoria et guae subaltern rum atrium”. W Gudrun Bishop, Das de Mayerne-Manuskript. Die Rezepte der Werkstoffe, Maltechniken und Gemalderestaurierung. Munchen: Siegl, 2002.

Michnikowa, Anna. „Badania technologiczne obrazu Francisco de Zurbarana, Madonna Różańcowa adorowana przez kartuzów, nr inw. MNPFR 433”. Dokumentacja badań, Poznań 2012, Archiwum MN w Poznaniu.

Roy, Ashok. “Caravaggio’s Influence in the North”. W Caravaggio’s Painting Technique. Proceedings of the CHARISMA Workshop, Firenze, 17 September 2010, red. Andrea Gelazzi, 85–94. Firenze: Nardini Editore, 2012.

Rzepińska, Maria. Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego. Warszawa: Arkady, 1989.

Seccaroni, Claudio, i Cecilia F. Cassacia. “A New Survey of Caravaggio’s Canvases and Preparatory Layers: Materials and Aesthetic Effects”. W Caravaggio’s Painting Technique. Proceedings of the CHARISMA Workshop, Firenze, 17 September 2010, red. Andrea Gelazzi, 59–68. Firenze: Nardini Editore, 2012.

Sidoti, Giancarlo, Fabio Talarico, i Giuseppina Vigliano. “Caravaggio’s Painting Technique Through the Study of Cross­-Sections: Optical Microscopy Survey and SEM–EDS Analyses”. W Caravaggio’s Painting Technique. Proceedings of the CHARISMA Workshop, Firenze, 17 September 2010, red. Andrea Gelazzi, 69–78. Firenze: Nardini Editore, 2012.

Skaug, Erling. “Not Just Panel and Ground”. W Preparation for Painting: The Artist's Choice and its Consequences, red. Joyce H. Townsend, Tiarna Doherty, Gunnar Heydenreich, Jacqueline Ridge, 22–29. London: Archetype Publications, 2010.

Vodret, Rosella, i Belinda Granata. “Not Only Caravaggio”. W Caravaggio’s Rome 1600–1630, red. Rosella Vodret. T. 1, 21–95. Rome: Museo Nazionale di Palazzo Venezia, 2012.

Ziemba, Antoni. “Johan Carl Loth, Śmierć Katona”. W Serenissima. Światło Wenecji. Dzieła mistrzów weneckich XIV–XVIII wieku ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie w świetle nowych badań technologicznych, historycznych i prac konserwatorskich, red. Grażyna Bastek, Grzegorz Janczarski, 256–261. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1999.






Partnerzy platformy czasopism